Lipienica (, ) – wieś w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra. Leży częściowo u podnóża Gór Kruczych (zachodnia część), częściowo w Kotlinie Krzeszowskiej (wschodnia część).

Jest to wieś łańcuchowa o charakterze rolniczym. Leży nieopodal turystycznego Krzeszowa. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1292 roku. Do 1810 roku należała do cystersów z Krzeszowa. Najwięcej mieszkańców, ponad pół tysiąca, liczyła w drugiej połowie XIX wieku. Na początku XXI wieku zamieszkała przez sto kilkadziesiąt osób.

Podział administracyjny Wieś jest położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Toponimia Etymologia nazwy Niemiecka nazwa wsi to połączenie Linden (lipa) oraz Aue (podmokła łąka, zagłębienie, teren nisko położony nad wodą) – Lindenau(e).

Polska nazwa to tłumaczenie nazwy niemieckiej.

Wcześniejsze nazwy Historyczne nazwy Lipienicy: 1292 – Lindinowe (łac.); 1402 – Lindenau (niem.); 1945 – Lipowo (pol.); 1947 – Lipienica (pol.).

Geografia Położenie Lipienica leży częściowo u podnóża Gór Kruczych (zachodnia część), częściowo w Kotlinie Krzeszowskiej (wschodnia część). Jest to wieś łańcuchowa. Ciągnie się ok. 2,5 km luźno rozrzuconymi zabudowaniami na wysokości około 470–540 m n.p.m. W stronę Krzeszowa dochodzi do dawnej linii kolejowej, a od południowego zachodu wciska się w dolinę pomiędzy Lipowcem na północnym zachodzie a Drążoną na południowym zachodzie. Przebiega tędy droga lokalna łącząca Krzeszów z Lubawką.

Struktura użytkowania gruntów Struktura użytkowania gruntów w obrębie miejscowości: Rodzaj użytkowaniaPowierzchnia [ha]Udział w ogólnejpowierzchni wsi [%] Użytki rolne37071,16 Lasy12223,46 Obszar zabudowany285,38 Razem:520100,00

Budowa geologiczna Grzbiet Gór Kruczych jest zbudowany z trachitów, zaś Kotlina Krzeszowska ze zlepieńców i piaskowców czerwonego spągowca oraz górnokredowych piaskowców i mułowców, w większości nakrytych grubą warstwą osadów czwartorzędowych. Lekko falisty teren rozcinają płytkie dolinki małych potoków należących do dorzecza Zadrny.

Ochrona środowiska Natura 2000 W granicach Lipienicy znajdują się obszary Natura 2000: Rodzaj obszaruNazwa obszaruKod obszaruSpecjalny obszar ochrony siedlisk SSOGóry KamiennePLH020038Obszar specjalnej ochrony ptaków „Natura 2000”Sudety Wałbrzysko-KamiennogórskiePLB020010

Inne obszary Pozostałe obszary ochrony środowiska w granicach Lipienicy: Rodzaj obszaruNazwa obszaruKod obszaruObszar najwyższej ochrony głównego zbiornika wód podziemnych„Niecka Wewnątrzsudecka”GZWP ONO nr 342

Historia mały|Kapliczka słupowa w Lipienicy (marzec 2015)

W posiadaniu cystersów Jest to jedna z najstarszych wsi w rejonie Krzeszowa. Została po raz pierwszy wzmiankowana w 1292 roku, w dokumencie w którym książę Bolko I Surowy nadaje cystersom przybyłym z Henrykowa ziemie wcześniej należące do benedyktynów, w tym Lipienicę, wspomnianą jako Lindinowe. W XIV wieku wieś objął przywilej górniczy, lecz nie wiadomo, czy były prowadzone tu jakiekolwiek roboty górnicze. Była to niewielka osada, która się nie rozwijała. Prawdopodobnie w 1427 roku Lipienica została doszczętnie zniszczona przez husytów, którzy pustoszyli dobra klasztorne. Lepiej zaczęła się rozwijać dopiero w 1 połowie XVII wieku; istniały tu wówczas stawy rybne. W 1747 roku we wsi istniała cegielnia, a mieszkało w niej 10 kmieci, 9 zagrodników oraz 45 chałupników, wśród nich 6 rzemieślników. W 1765 roku wartość Lipienicy wynosiła 2832 talary. Wzmianka z 1785 roku wspominała 1 folwark, 10 kmieci, 9 zagrodników oraz 45 chałupników. W 1810 roku sekularyzowano dobra klasztorne i Lipienica (wraz z całymi włościami opactwa) stała się własnością królestwa.

Okres od sekularyzacji do końca II wojny światowej Ze wzmianki z 1830 roku wynika, że była to spora wieś, licząca 66 domów, folwark oraz sołectwo z gorzelnią i cegielnią. Pracowały 43 krosna tkające płótno. Było to w okresie rozkwitu tego rzemiosła na ziemi kamiennogórskiej. W 1845 roku istniały szkoła z nauczycielem i 2 gospody, a liczba krosien wzrosła do 66. Było też 8 innych rzemieślników. Wynika z tego, że większość mieszkańców utrzymywała się z tkactwa. Upadek tego rzemiosła w 2 połowie XIX wieku wpłynął na wyraźny odpływ ludności, a wieś egzystowała już tylko jako osada rolnicza. W 1911 roku we wsi po raz kolejny wzmiankowano cegielnię oraz szkołę (jako katolicką). Ponadto działały tu Stowarzyszenie Rolników oraz Klub Rowerzystów. W 1939 roku została wspomniana placówka pocztowa, szkoła podstawowa oraz fakt o tym, że wieś była zelektryfikowana. Pod koniec II wojny światowej więźniarki filii obozu Gross-Rosen w Lubawce budowały lotnisko polowe w Lipienicy.

Po II wojnie światowej Po 1945 r. Lipienica pozostawała wyludniającą się wsią rolniczą. Położenie poza głównymi trasami komunikacyjnymi, brak przemysłu w pobliżu i trudne warunki glebowo-klimatyczne nie sprzyjały jej rozwojowi. W 1994 r. zmodernizowano drogę z Lipienicy do Lubawki, tworząc asfaltową szosę. W roku 2016 został przeprowadzony remont drogi.

Najważniejsze daty 1292 – pierwsza wzmianka, początek przynależności do cystersów z Krzeszowa. 1810 – kasata dóbr klasztornych; odtąd Lipienica przestała należeć do cystersów. 1945 – Lipienica jest polska; zmiana nazwy na Lipowo, a później na Lipienica. mały|Pomnik pamięci niemieckich żołnierzy pochodzących z Lindenau (Lipienicy) i poległych w trakcie I wojny światowej (kwiecień 2017)

Architektura i zabytki mały|Kapliczka domkowa w Lipienicy (marzec 2015) mały|Krzyż przydrożny w Lipienicy (marzec 2015)

We wsi zachowało się wiele domów stanowiących interesujące przykłady budynków ludowych regionu, szczególnie w górze wsi parterowe chaty drewniane lub drewniano-murowane, niektóre o konstrukcji zrębowej. Niektóre pod jednym dachem łączą część mieszkalną i gospodarczą. Posiadają dwuspadowe dachy ze szczytami oszalowanymi deskami. Pochodzą w większości z XIX wieku.

Zabytki w Lipienicy według Narodowego Instytutu Dziedzictwa: kaplice kalwarii, nr rej.: A/5488/589 z 26.08.1959 (na terenie miejscowości znajduje się jedna kaplica; jest częścią pomnika historii Opactwo Cystersów w Krzeszowie (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie uznania za pomnik historii)). Obszary w Lipienicy w rejestrze Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków: Lipienica, historyczny układ ruralistyczny wsi, strefa obserwacji archeologicznej miejscowości o wczesnej metryce. Do cenniejszych obiektów zabytkowych ujętych w gminnej ewidencji zabytków należą m.in.: kapliczka murowana, z 3 ćwierci XIX wieku, nr 13 – dom mieszkalny, murowany, z 3. ćw. XIX w., nr 22 – dom mieszkalno-gospodarczy, murowany, z 4. ćw. XIX w., nr 24 – dom mieszkalny, murowany, z około 1920 r., nr 26 – dom mieszkalny, z około 1920 r., nr 39 – dom mieszkalno-gospodarczy, murowany, z 3. ćw. XIX w., nr 55 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w., nr 59 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w., nr 61 – dom mieszkalny, drewniany, z 3. ćw. XIX w.

Ponadto wyróżniają się nieobjęte gminną ewidencją zabytków: nr 57 – dom mieszkalny, murowany, z 3. ćw. XIX w., nr 60 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w.

We wsi znajduje się wiele kapliczek, co jest świadectwem wielowiekowej przynależności wsi do cystersów.

Demografia Liczba ludności Lipienicy w latach 1785–2016:

mały|Budynek byłej szkoły podstawowej (sierpień 2016)

Edukacja We wsi znajdowała się szkoła podstawowa. Wzmiankowana jest ona w 1840 roku jako „szkoła z nauczycielem”. Na dzień 1 grudnia 1945 w szkole uczyło się 36 dzieci, a nauczali w niej Maria Musiał i J. Złobikowska.

Po zlikwidowaniu szkoły w Lipienicy wieś leży w obrębie obwodu szkoły podstawowej w KrzeszowieStatut Zespołu Szkół Publicznych w Krzeszowie Załącznik do uchwały nr4 /2009/2010 Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół Publicznych w Krzeszowie z dnia 14 czerwca 2010 r. Krzeszów, 14 czerwca 2010 r..

Religia Katolicy z Lipienicy należą do parafii Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie.

Wcześniej zachodnia część wsi należała do parafii w Lubawce. W latach powojennych odstąpiono od dzielenia miejscowości i cała Lipienica została oddana do parafii w Krzeszowie.

Liczba ewangelików oraz katolików w Lipienicy w latach 1830–1925: RokKatolicyEwangelicyŻydzi1830407 - -18454768 -188543832 -189535527 -191031317 -1925318301 Infrastruktura Gospodarka wodno-ściekowa Wieś jest wyposażona w sieć wodociągową, która prowadzi z ujęcia wody w Krzeszówku. Lipienica nie posiada sieci kanalizacyjnej.

Transport mały|Rozmieszczenie przystanków autobusowych w Lipienicy

Komunikacja autobusowa We wsi znajdują się trzy przystanki autobusowe: Lipienica, Lipienica szkoła nżPrzystanek na żądanie., Lipienica nż. Jedynym przewoźnikiem obsługującym regularne połączenia autobusowe w Lipienicy jest Przedsiębiorstwo PKS w Kamiennej Górze. mały|Trasa drogi w Lipienicy

Transport drogowy Przez wieś przechodzi droga powiatowa nr 3463D, prowadząca z Krzeszowa do Kamiennej Góry. mały|Byłe rozmieszczenie linii kolejowych w Lipienicy czerwony − Linia kolejowa nr 330

niebieski − bocznica do kopalni w Krzeszówku

Transport kolejowy Przez Lipienicę przebiegały krótkie odcinki linii kolejowych: – z Kamiennej Góry do Okrzeszyna (o długości ok. 600 m); jej budowę zaczęto pod koniec 1897 roku, a otwarto w 1899 roku; ruch pasażerski zawieszono w 1954 roku, a towarowy w 1987 roku; odcinek z Krzeszowa do Chełmska Śląskiego rozebrano w 1998 roku; bocznica linii kolejowej nr 330 – z Krzeszowa do kopalni kwarcu w Krzeszówku (o długości ok. 100 m), wybudowana w 1973 roku; pociągi przestały kursować po zakończeniu eksploatacji kopalni w 1990 roku; rozebrana w 1999 roku. Poza przejazdem kolejowo-drogowym na terenie wsi nie znajdowały się żadne obiekty infrastruktury kolejowej (stacje, przystanki).

W miejscu linii kolejowej od strony Kamiennej Góry planowane jest utworzenie ścieżki rowerowej. W Lipienicy ścieżka prowadziłaby do skrzyżowania z ulicą. Istnieje również alternatywa, by ścieżka wiodła do Chełmska Śląskiego.

Górnictwo Wieś w XIV wieku została objęta przywilejem górniczym nadanym klasztorowi przez księcia świdnickiego Bolka II, lecz nie ma żadnych wzmianek o prowadzeniu robót górniczych w tamtym czasie. W późniejszych latach we wsi działała cegielnia. Pierwsza wzmianka o niej pochodziła z 1830 roku. W 1911 roku była ona już zelektryfikowana. Obecnie wyrobiska byłej cegielni zalane są wodą.

Turystyka mały|Krzyż w Lipienicy (marzec 2015) Lipienica jest położona w miejscu korzystnym dla rozwoju turystyki. Przez wieś przechodzą szlaki turystyczne: – Rozdroże pod Sulicą – Rozdroże Kowarskie – Papczyn – Paprotki – Dziurawa Skała – Lubawka – Krucza Skała – Rozdroże Trzech Buków – Przełęcz Ulanowicka – Przełęcz Pośrodka – Kujawa Platz – Leszczynowy Wąwóz – Lipienica – Krzeszów – Krzeszówek – Gorzeszów – Przełęcz Żłób – Kochanów – Różana – Mieroszowskie Ściany – Kamionka – Nowe Siodło – Średniak – Przełęcz Sokołowska – Kozina – Kopica – Przełęcz pod Szpiczakiem – Ruprechitický Špičak – Široký vrch – Płoniec – Kościelec – Słodna – Trzy Koguty – Bukowa Góra – Koniniec – Przełęcz pod Czarnochem – Czarnoch – Trójpański Kamień – Leszczyniec – Głowy – Wysoka – Włodarz – Ptasi Szczyt – Tłumaczówek – Otovicky vrch – Tłumaczów; (Główny Szlak Sudecki) Świeradów-Zdrój – … – Lubawka – Leszczynowy Wąwóz – Lipienica – Betlejem – Krzeszów – Lesista Wielka – Sokołowsko – Bukowiec – Schronisko „Andrzejówka” – Rogowiec – Nad Doliną Rybnej – Jedlina-Zdrój – … – Prudnik; (Rowerowa Trasa Transgraniczna Wschodnia) – Okrzeszyn – Uniemyśl – Chełmsko Śląskie – Przełęcz Ulanowicka – Lubawka – Drążona – Lipienica – Krzeszów – Krzeszówek – Gorzeszów – Dobromyśl – Kochanów – Różana – Mieroszów;