Styl życia – zakres i formy codziennych zachowań jednostek lub grup, specyficzne dla ich usytuowania społecznego, tzn. manifestujące położenie społeczne oraz postrzegane jako charakterystyczne dla tego położenia, a dzięki temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludziRed. Andrzej Siciński, Styl życia: koncepcje i propozycje, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.. Pojęcie to obejmuje nie tylko zachowania ludzkie, ale i mechanizmy psychofizyczne leżące u podstaw tych zachowań: motywacje, potrzeby, akceptowane wartości.
Elementy istotne dla stylu życia Elementy znaczące dla stylu życia Budżet czasu człowieka: cykliczność zachowań, sposób zagospodarowania czasu. Praca: charakter pracy, stosunek do niej – wszystko, co ma z nią związek. Konsumpcja dóbr materialnych: jej poziom, charakter, wzory; zarówno spożywanie pożywienia, jak i sposób ubierania się. Zachowania związane z utrzymywaniem higieny i stosunek do zdrowia. Zaspokajanie potrzeb intelektualnych. Zaspokajanie potrzeb estetycznych. Uczestnictwo w kulturze. Zachowania rekreacyjne. Stosunek do wartości. Samoidentyfikacja jednostek. Uczestnictwo w życiu społeczno-politycznym. Postawy wobec spraw publicznych. Stosunek do religii. Formy współżycia między ludźmi: podziały ról w rodzinie, zachowania wynikające ze stosunków towarzyskich, przyjacielskich, sąsiedzkich itp.Andrzej Siciński, Wprowadzenie, w: Red. Andrzej Siciński, Styl życia: przemiany we współczesnej Polsce, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
Współczesne społeczeństwo nie ma jednego stylu życia. Styl życia różni się, gdy człowiek przechodzi od grupy do grupy, od środowiska do środowiska.
Styl życia z różnych punktów widzenia Z socjologicznego punktu widzenia styl życia to sposób życia charakterystyczny dla różnych klas społecznych, warstw i grup. Jednostkowy sposób życia jest reprezentacją upodobań, nawyków i zachowań grupowych. Z psychologicznego punktu widzenia styl życia przedstawia się jako charakterystyczny dla jednostki sposób doświadczania, organizowania życia zakorzeniony w jej świadomym i podświadomym rozwoju, a także w jej temperamencie. Jest to pojęcie wprowadzone do psychologii przez Alfreda Adlera i dotyczy indywidualnego, swoistego dla danego człowieka sposobu bycia: ogółu motywów, cech, zainteresowań, wartości, zachowania, sposobu postrzegania świata i reagowania na niego. Z filozoficznego punktu widzenia styl życia jest najbliższy konkretnym i autentycznym doświadczeniom ludziBogdan Suchodolski, Kształt życia, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1979..
Funkcje stylu życia Jest on oznaką, świadectwem przynależności do danej grupy, a przez to stwarza poczucie więzi z innymi, zapewnia jednostkom możliwości samoidentyfikacji społecznej, przyczynia się dzięki temu do ich poczucia bezpieczeństwa. Wyodrębnia daną grupę z szerszej zbiorowości, przyczynia się do trwałości owej grupy, jej ciągłości, mimo wymienialności poszczególnych jednostek, które się na nią składają. Przyczynia się do poczucia sensowności własnych zachowań w życiu codziennym; zapewnia możliwość ekspresji osobowości jednostek w sposób społecznie akceptowanyAndrzej Siciński, O funkcjach stylów życia, w: red. Andrzej Siciński, Styl życia: przemiany we współczesnej Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978..
Pojęcia pokrewne Sposób życia. Jakość życia. Warunki życia. Poziom życia. Styl konsumpcjiAndrzej Siciński, Styl życia: koncepcje i propozycje, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.
Klasyfikacje stylów życia Problem klasyfikacji stylów życia ludzkiego jest trudny i dyskusyjny, zwłaszcza że samo pojęcie stylu życia nie przez wszystkich jest rozumiane jednakowo.
Podział z punktu widzenia filozoficznej antropologii Styl życia zorientowany na siebie: ta orientacja kształtuje styl życia jednostki wedle jej osobistych potrzeb i zainteresowań. Działalność własną i wszystko, co przeżywa jednostka traktuje jako ważne elementy własnej biografii, jako osobistą treść własnej egzystencji. Orientacja powagi. Orientacja zabawy Styl życia zorientowany na ludzi: nie jest tu ważne to, jak działająca jednostka przeżywa we własnej egzystencji treść swego działania; najważniejsze staje się jak ludzie, ku którym działania są skierowane, doświadczają ich skutków (np. lekarze, którzy pomoc chorym traktują jako misję swojego życia). Styl życia zorientowany na świat: jest skierowany ku obiektywnej rzeczywistości, ku zadaniom jej utrzymania lub przekształcenia, ku problemom wymagającym rozwiązania, ku wartościom. Życie nie jest ujmowane jako materiał do własnej biografii ani jako służba czy ofiara dla innych. Jest doświadczane jako trud i obowiązek.
Podział z punktu widzenia czasu Życie dla przyszłości/styl życia zwrócony ku przyszłości: nasze życie jest organizowane jako celowe i konsekwentne działanie prowadzące do realizacji zamierzeń. Tu rozgrywa się walka o materialne zabezpieczenie istnienia ludzi. Życie chwilą/styl życia zwrócony ku teraźniejszości: jest doświadczaniem uroku i wartości bieżących chwil. Tutaj zasadniczym elementem jest teraźniejszość, życie wartościowe jest w tym, co stanowi jego aktualną treść. Styl życia skierowany ku światu wartości: jednostka szuka wyzwolenia spod władzy czasu. Tutaj ważne jest życie, w którym realizuje się moralne wskazania, aby człowiek był właśnie „takim a takim”.
Podział ze względu na stosunek do życia Styl uczestniczący: człowiek jest istotą uczestniczącą w przyrodzie, w społeczeństwie i kulturze. Styl zdystansowany: człowiek jest istotą zdystansowaną wobec przyrody, społeczeństwa i kultury.
Style życia w Polsce w latach 70. XX wieku W Polsce pod koniec lat 70. można było zaobserwować obecność przynajmniej trzy style życia genetycznie związane z przeszłością struktury społecznej kraju, a mianowicie style: inteligencki, chłopski i mieszczański. Odpowiadające im elementy struktury społecznej uległy dezintegracji lub bardzo istotnym przeobrażeniom. Równolegle, aczkolwiek z dużym opóźnieniem, ulegały przemianom same style życiaHanna Palska, Badania nad stylami życia. Z przeszłych i obecnych badań terenowych, w: red. Małgorzata Boguni-Borowska, Barwy codzienności: analiza socjologiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2009..
Charakterystyka wyróżnionych stylów życia: Styl inteligencki: kształtował się pod wpływem miejsca, jakie inteligencja zajmowała w społecznym podziale pracy. Wśród wartości wyznaczających inteligencki styl życia wykształcenie zajmuje miejsce czołowe. Styl mieszczański: w Polsce mieszczaństwo nie było tak silnie wykształcone jak w innych krajach. Pracę ukazywano jako wartość nie tylko instrumentalną, prowadzącą do osiągania indywidualnych korzyści, lecz i jako społeczne zadanie. Styl chłopski: styl chłopski to styl wypierany przez wzory kultury zurbanizowanej. Był on dostosowany do warunków małej, zamkniętej społeczności lokalnejAldona Jawłowska, Edmund Mokrzycki, Style życia a przemiany struktury społecznej. Propozycja typologii historyczno-socjologicznej, w: Andrzej Siciński, Styl życia: przemiany we współczesnej Polsce, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978..
Przekształcenie stylów życia w Polsce: Styl inteligencki → styl elitarny. Styl mieszczański → styl neomieszczański. Styl chłopski → styl wiejski.
Style życia we współczesnej Polsce Polska odmiana podklasy społecznej Z badań wynika, że wiele cech kształtującej się podklasy społecznej przypomina dawny styl życia proletariatu rozumianego tak, jak rozumiał to pojęcie Florian Znaniecki, który kładł nacisk zwłaszcza na brak wykształcenia, kwalifikacji, oddanie się władzy protektora, niechęć do samodzielnego działania i myślenia, strach przed zmianami. Dochodzi do izolacji społecznej i geograficznej od reprezentantów innych klas i innej kultury. Brak dostępu do szeroko rozumianych instytucji życia zbiorowego skazuje na izolację i wypiera z przestrzeni publicznej, a gdy całe społeczności dotknięte są ubóstwem, stan ten silnie modyfikuje oblicza polskiej lokalnościPolski Styl Życia interaktywna.pl. Źródło: 07 listopada 2016. Szczególną uwagę zwraca silnie związana z sytuacją bezrobocia izolacja od konsumpcji. W badaniach z pierwszej dekady XXI wieku wskazuje się na to, że jedni cierpią na chroniczny brak czasu – mając wysokie dochody, inni przy bardzo niskich dochodach – dysponują czasem wolnymHanna Palska, Badania nad stylami życia. Z przeszłych i obecnych badań terenowych, w: red. Małgorzata Bogunia-Borowska, Barwy codzienności: analiza socjologiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009.
Polska odmiana klasy średniej Mimo że obecnie wielu badanych przyznaje się do wysokich wydatków, to dla przynajmniej połowy z nich charakterystyczna jest wytrwałość w „dorabianiu się”, inwestowanie, odkładanie konsumpcji. Wszystkich jednakowo cechuje gotowość do wyczerpującej pracy, która stanowi największą konkurencję dla uczestnictwa w kulturze, mimo że wielu badanych wyraża za nim tęsknotę. Na podstawie dominującej tutaj strategii życiowej (ciężka, wyczerpująca praca, „walka” z rynkiem, oszczędzanie pieniędzy) badaną grupę można metaforycznie określić jak reprezentantów „klasy na dorobku”. Można też mówić o powstawaniu, czy odradzaniu się kapitalistycznego etosu pracy, czyli pracy uczciwej, ciężkiej, wykonywanej z pełnym poświęceniem, będącej źródłem wysokich dochodów, ale też miarą wartości człowieka. Kształtuje się nowy portret człowieka z wysokimi kwalifikacjami i starannym wykształceniem.
Konsumpcyjny styl życia Ponowoczesność uwikłała człowieka w materialne zależności i krąg generowania wciąż nowych potrzeb, co skutkuje konsumpcjonizmem. W świecie, w którym dominuje konsumpcja, zmianom ulega także wiedza, która staje się czymś „na sprzedaż”. Świadomość „bycia” i funkcjonowanie w świecie i strukturach stała się ważnym elementem kształtowania tożsamości. W społeczeństwach ponowoczesnych ujawnia się także refleksyjne planowanie życia. Wskazuje na otwarty charakter działań człowieka i swoistą hybrydowość tworzonych przez niego struktur, więzi i stylów. W społeczeństwie konsumpcyjnym panuje przekonanie, że aby osiągnąć lub zachować odpowiedni status społeczny, należy posiąść odpowiednią liczbę dóbr, które o nim zaświadczą. A obiektem tej konsumpcji może stać się prawie wszystkoMonika Miczka-Pajestka, Hybrydyzacja ponowoczesnych stylów życia. Problem konsumpcyjnego „bycia w świecie”, w: red. Wojciech Muszyński, Nowy wspaniały świat? Moda, konsumpcja i rozrywka jako nowe style życia, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009.Karolina Grabowska-Garczyńska, Marta Sikora-Lisiewska, Mieć czy być? Konsumpcyjny styl życia a budowanie tożsamości współczesnych nastolatków, w: red. Wojciech Muszyński, Nowy wspaniały świat? Moda, konsumpcja i rozrywka jako nowe style życia, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009..
Styl życia singli