Oscar dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 1929 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepsza aktorka pierwszoplanowa (Best Actress in a Leading Role). Honoruje aktorkę za występ w roli pierwszoplanowej w filmie kinowym. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
Kategoria została wprowadzona w 1. edycji (w 1929) pod nazwą najlepsza aktorka (Best Actress). W 49. edycji (w 1977) zmieniła nazwę na współczesną.
Najwięcej nominacji w kategorii (17) otrzymała Meryl Streep, a najwięcej nagród (4) – Katharine Hepburn. Frances McDormand wygrała trzykrotnie, a 13 aktorek dwukrotnie.
Zasady przyznawania Zgodnie z regulaminem 99. edycji, wyłanianie laureatki w kategorii odbywa się trzyetapowo. W pierwszym etapie kandydaci zgłaszają swoje propozycje do nominacji w kategoriach aktorskich, a zarząd sekcji aktorów Akademii wyłania pozycje spełniające warunki regulaminu i kwalifikujące się do potencjalnej nominacji. Regulamin zabrania zgłaszania ról, w których aktorom występującym na ekranie podłożyli w dialogach głos inni aktorzy (dozwolone są jednak role, w których tylko partie śpiewane mają głos innej osoby). Dopuszczone jest zgłoszenie maksymalnie dziesięciu aktorów z jednego filmu. Regulamin nie precyzuje różnic między występami pierwszoplanowymi i drugoplanowymi, jednak kampanie oscarowe dystrybutorów zazwyczaj są nastawione na promowanie każdego aktora jako kandydata do jednej z kategorii.
W drugim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie sekcji aktorów Akademii, odbywa się głosowanie w systemie pojedynczego głosu przechodniego – głosujący wskazują maksymalnie pięć pozycji, przyznając im punkty preferencji. Na tym etapie możliwe jest wskazanie każdego występu w kategoriach za pierwszy i drugi plan. Po zakończonym głosowaniu rola jest brana pod uwagę tylko w kategorii, w której otrzymała więcej punktów. Ostatecznie nominacje otrzymuje pięć występów, które otrzymały najwięcej punktów.
W trzecim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie większości względnej – głosujący wskazują jedną z pięciu nominacji. Nagrodę otrzymuje występ, który uzyskał najwięcej głosów.
Dawne zasady Początkowo w kategorii było dopuszczone przyznanie aktorce jednej nominacji za kilka ról w danym okresie. Współczesny system nominowania tylko odrębnych ról został wprowadzony w 3. edycji (w 1931).
Początkowo ta sama rola mogła zostać nominowana równocześnie w kategoriach za pierwszy i drugi plan. Po 17. edycji (w 1945), gdy taka sytuacja się wydarzyła i Barry Fitzgerald został nominowany za film Idąc moją drogą jako najlepszy aktor pierwszoplanowy i najlepszy aktor drugoplanowy, AMPAS wycofała taką możliwość.
Do 98. edycji (w 2026) regulamin dopuszczał maksymalnie jedną nominację dla aktora w obrębie kategorii. W sytuacji, gdy w głosowaniu na nominacje do pierwszej piątki pozycji z największą liczbą punktów zakwalifikował się więcej niż jeden występ danego aktora, nominację otrzymywał tylko ten z największą liczbą punktów. W konsekwencji aktor mógł otrzymać w pojedynczej edycji maksymalnie dwie nominacje: jedną za pierwszy plan i jedną za drugi plan. 1 maja 2026 AMPAS ogłosiła, że zasada ta zostanie wycofana od 99. edycji (w 2027), w związku z czym każdy aktor będzie mógł otrzymać dowolną liczbę nominacji w jednym roku.
Laureatki i nominowane
thumb|150px|Jessie Buckley, laureatka za film Hamnet (2026)
Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.