Sopotnia Wielka

Sopotnia Wielka – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia.

Położenie Miejscowość znajduje się w Beskidzie Żywieckim, w dolinie Sopotnia. Wieś otaczają szczyty Beskidu Żywieckiego zaliczane do Grupy Lipowskiego Wierchu i Romanki (Rysianka, Romanka, Kotarnica i Łazy) oraz Grupy Pilska (Trzy Kopce, Palenica, Sypurzeń, Buczynka, Malorka, Uszczawne Niżne, Łabysówka i Krzyżowa.

Nazwa Żywiecki wójt Andrzej Komoniecki tak tłumaczył nazwę miejscowości w pisanym na początku XVIII w. „Dziejopisie Żywieckim”, odwołując się do znanego już wówczas wodospadu na płynącym przez wieś potoku: Sopotnia Wielka albo Głębokie nazwana od rzeki Sopot albo miejsca na tej rzece przezwanego, gdzie woda tej rzeki ze skały jak z dachu z wysoka głęboko wpada, że żerdź długa starczyć nie może. Głębokie też nazwano, że ta rzeka z między hal głębokich wypada i płynie przez tę wieś. Historia Wieś należy do jednego ze starszych okręgów osadniczych w Beskidach. Dokładne określenie początku osadnictwa jest nie do ustalenia z powodu braku dokumentów jednoznacznie lokujących to wydarzenie w czasie. Nazwa wsi pojawiła się już w przywileju wydanym dla mieszczan żywieckich przez Jana Komorowskiego, pana na Żywcu, w 1562 r.

Sopotnia Wielka była wsią zarębną. Wspomniany wyżej „Dziejopis Żywiecki” podawał, że w 1628 r. 12 zarębników w Sopotni Wielkiej płaciło po 24 grosze taczma na rzecz kościoła w Jeleśni. Jednak już na początku XVIII w., w czasie pisania „Dziejopisu...”, wieś liczyła 21 zarębków.

Nazwa najwyżej ulokowanej części wsi – Kolonia – pochodzi od kolonistów, czyli osadników sprowadzonych do Sopotni Wielkiej przez żywieckich Habsburgów. Proces zaczął się w połowie XIX wieku. W tym też okresie w księgach parafialnych pojawiają się pierwsze wpisy na temat narodzin oraz śmierci osób z rodzin kolonistów. Nazwiska takie jak: Jager, Kraus, Theuer, Abel, Weiser, Burggrabke wpisały się na stałe do historii mieszkańców tej miejscowości i niektóre z nich nadal występują obecnie, często w spolszczonej formie jak np. Jegier, Tajer. Osadnicy byli pochodzenia niemieckiego i przybywali między innymi z Moraw, które obecnie są częścią Czech. Przybycie tych robotników miało duży wpływ na życie mieszkańców Sopotni Wielkiej. Z biegiem czasu rodziny kolonistów zaczęły się łączyć z rodzinami lokalnych mieszkańców poprzez więzy małżeńskie, aż w końcu zasymilowały się z lokalną społecznością. Jeden z ostatnich składów z drewnem w drodze na szlaku na Rysiankę jest od dawna określany jako "Wajzerka" od nazwiska rodziny jednego z robotników leśnych.

Od lat 90. XX wieku praca na roli nie jest już głównym zajęciem mieszkańców. Powstały wówczas liczne zakłady zajmujące się przetwórstwem drewna i produkcją desek, palet drewnianych, boazerii, sztachet czy podbitki drewnianej. Bywało tak, że w co drugim domu był większy lub mniejszy zakład produkcyjny. Obecnie w miejscowości jest kilka takich zakładów, działających często od kilkunastu lat. Mieszkańcy Sopotni Wielkiej nie pracują już tak licznie jak kiedyś w okolicznych lasach. Najczęściej pojedyncze osoby pracują przy ścince i zrywce drewna i sezonowo przy uprawach leśnych. W okresie letnim duża część mieszkańców Sopotni Wielkiej trudni się zbieraniem jagód leśnych (borówek) w celach zarobkowych.

W przeciwieństwie do pobliskiego Korbielowa, Sopotnia Wielka nie ma rozwiniętej infrastruktury turystycznej – jedynie kilka gospodarstw agroturystycznych i byłą chatkę studencką Politechniki Śląskiej: Chatka AKT „Dobrodziej” na Witasówce. W górnej części wsi jest natomiast spore (ok. 150) osiedle domków letniskowych.

Pieczęć wsi przedstawia rysia.

W latach 1954–1960 wieś była siedzibą władz gromady Sopotnia Wielka, po jej zniesieniu w gromadzie Sopotnia Mała. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie bielskim. Edukacja Trudno określić, kiedy rozpoczęło się szkolnictwo w Sopotni Wielkiej. Hieronim Woźniak wskazuje, że szkoła trywialna w Sopotni Wielkiej powstała ok. 1860 roku. Przez lata kolejnymi nauczycelami we wsi mieli być żyd z Krakowa, gajowy o nazwisku Gawlas, a od 1921 roku oficer wojska polskiego o nazwisku Ptak, który nauczał dzieci chłopskie zgodnie z ówczesnym programem szkoły 4-klasowej.

W 1922 roku rozpoczęto budowę pierwszej szkoły powszechnej, która została otwarta w 1924 roku jako szkoła 4-klasowa. W 1939 roku została przemianowana na szkołę 6-klasową. 22 lipca 1939 wybuchł pożar w wyniku, którego spłonęła cała czas szkoła wraz z dokumentacją. W trakcie II wojny światowej nauczycieli nauczali w swoich domach.

W ramach czynu społecznego w 1946 roku przystąpino do budowy szkoły, która początkowo funkcjonowała jako szkoła 7-klasowa. W latach 1968-2015 nosiła nazwę Zespołu Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej, a od 1 września 2015 roku Zespołu Szkolno-Przedszkolnego, w ramach którego funkcjonuje przedszkole, szkoła podstawowa oraz funkcjonowało gimnazjum, aż do ich likwidacji w 2019 roku.

Sopotnia Wielka obecnie Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki (parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy).

W październiku 2011 utworzono tu pierwszy w Polsce Obszar Ochrony Ciemnego Nieba, zmieniono oświetlenie uliczne na emitujące mniej zbędnego, rozproszonego światła. Utworzeniu Obszaru towarzyszyło Multiplanetarium. W 2023 roku jako pierwsza miejscowość w Polsce otrzymała tytuł Międzynarodowej Społeczności Ciemnego Nieba nadawany przez Dark Sky International w USA.

W marcu 2015 roku oficjalnie otwarto publicznie dostępne obserwatorium astronomiczne zlokalizowane na dachu Zespołu Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej, wybudowane z inicjatywy Stowarzyszenia POLARIS – OPP zajmującego się popularyzacją tejże tematyki wśród dzieci i młodzieży na tym terenie od 1994 rokuhttp://www.polaris.org.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=319:otwarcie-obserwatorium-astronomicznego-w-sopotni-wielkiej&catid=71:dz-lokalny-sop&Itemid=93.

W Sopotni Wielkiej czynna jest również jedyna w Polsce imitacja wnętrza stacji kosmicznej pn. Youth Space Station oraz dydaktyczna makieta Sopotni Wielkiej 2050 w skali H0 (1:87) – obie atrakcje wybudowane przez lokalną młodzież i pasjonatów. Funkcjonuje również stadnina koni.

Turystyka W Sopotni Wielkiej znajduje się najwyższy w Beskidach Wodospad w Sopotni Wielkiej o wysokości 12 m, uznany za pomnik przyrody. W jego pobliżu jest także grupa starych drzew (kilka sosen i modrzew), między nimi stoi pomnik mieszkańców poległych podczas II wojny światowej.

– na Romankę – 2.50 h, z powrotem 2.15 h – na Rysiankę – 2.10 h, z powrotem 1.35 h – na Halę Miziową – 2.40 h, z powrotem 2 h – do Korbielowa przez Przysłopy – 1.50 h, z powrotem 1.55 h

Miejscowość oferuje mało znaną dotąd w kraju astroturystykę, opartą na nocnych wyprawach w celu obserwacji astronomicznych. Regularnie odbywają się tutaj Festiwale Ciemnego Nieba.

Zobacz też Sopotnia Mała Potok Sopotnia Wielka

Przypisy

Linki zewnętrzne

Wiadomości o Sopotni Wielkiej

Kategoria:Sopotnia Wielka