Omega

Omega (st.gr. ὦ μέγα, nw.gr. ωμέγα, pisana Ωω) – dwudziesta czwarta, ostatnia litera współczesnego alfabetu greckiego. W dawnym greckim systemie liczbowym oznaczała liczbę 800. Stosowano ją również w antycznej greckiej notacji muzycznej.

Nazwa tej litery oznacza dosłownie „o” wielkie (mega = duży, wielki) w odróżnieniu od „ο” małego, czyli omikron. Nazwy obydwu liter są pochodzenia bizantyjskiego. Starożytni Grecy nazywali omegę po prostu „o”, zaś nazwę omikron wymawiali „ou”. Kształt majuskuły, czyli wielkiej litery omega jest formą okręgu otwartego u dołu z zawiniętymi końcami (czasem kanciasto, czasem okrągło). Bywa też zapisywana w formie pełnego okręgu z szeroką kreską u dołu. Minuskuła, czyli mała litera wykształciła się z podwójnej małej litery „ο”, która uzyskała z czasem otwarcie od góry.

Ponieważ omega jest samogłoską, w jej zapisie czasem pojawia się również akcent. We współczesnym języku nowogreckim jest to akcent tonos, czyli akcent wyrazowy. Zapisuje się go ukośną kreseczką przechyloną w prawo ponad małą literą (ώ) lub przed dużą (Ώ). W językach starogreckich występowały również inne akcenty i ich kombinacje.

W notacji Braille’a mała litera omega jest reprezentowana jest jako 15px. Duża litera poprzedzona jest dodatkowym znakiem kapitały 15px15px. Mała omega z akcentem tonos to 15px15px, zaś duża to złożenie wszystkich tych trzech znaków 15px15px15pxInstrukcja zapisu greckich liter alfabetem Braille’a w serwisie access.uoa.gr, dostęp 8 stycznia 2010 r..

Małą literę omega łatwo pomylić ze znakiem „ϖ”, który jest jedną z form zapisu małej litery „π” (pi), rzadko, ale wciąż stosowaną.

Język nowogrecki Literą omega zapisuje się samogłoskę, wymawianą jak długie otwarte „o” [ɔ:] (podobne jak polskie „o”), jak w wyrazie [orim’azo] = dojrzewamMałgorzata Borowska Μπαρμπαγιώργος. Książka do nauki języka nowogreckiego, s. 21, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 2006, .. Nazwę tej litery zapisuje się jako [om’ega]. Jej wymowa nie różni się niczym od wymowy greckiej litery „ο” omikron, a zastosowanie jest wyłącznie wynikiem tradycji ujętej w reguły ortografii.

Omega w religii, kulturze i tradycji

Symbolika omegi wiąże się z tym, że jest ostatnią literą alfabetu, stąd utożsamiana jest z końcem ostatecznym – zenitem rozwoju, naturalnym końcem historii, życia czy postępu, definitywnym kresem każdego zjawiska lub spełnieniem się czegoś. W tym kontekście jest też symbolem Boga jako początkiem, a zarazem końcem wszelkiego stworzenia: alfą i omegą. Przywołuje ją m.in. św. Jan w Apokalipsie.

Odnośniki Omega – węgierska rockowa grupa muzyczna, która debiutowała w 1962 r. Człowiek Omega – film w reż. Borisa Sagala z 1971 r. The Omega Directive – tytuł 21. odcinka 4. sezonu serialu Star Trek: Voyager Omega Gang – grupa nastoletnich mutantów i wrogów głównego bohatera w serii komiksów X-Men

Marki Omega – nazwa renomowanej szwajcarskiej firmy produkującej zegarki i urządzenia precyzyjne Opel Omega – marka samochodu, która miała swoją premierę w 1986 r.

Użycie jako symbolu Duża omega (Ω) Matematyka stała Omega jest zdefiniowana jako rozwiązanie równania xex = 1; Ω ≈ 0,57 w analizie matematycznej do opisu asymptotycznego tempa wzrostu stosuje się m.in. tzw. „notację Ω” w rachunku prawdopodobieństwa to przestrzeń zdarzeń elementarnych, np. zbiór możliwych kombinacji określonych elementów w danych warunkach

Inne nauki ścisłe symbol jednostki om opisującej wielkość rezystancję w układzie SI w fizyce to oznaczenie jednego z rodzajów barionów – cząstki omega w kosmologii Ωm to gęstość Wszechświata w stosunku do jego gęstości krytycznej w mechanice nieba to długość węzła wstępującego będąca jednym z parametrów orbity opisywanego ciała

Inne użycia w żeglarstwie to symbol sportowego jachtu klasy Omega, a także jeden z typów szakli w biblistyce symbolem Ω oznacza się kodeks Athos Dionysius pochodzący z IX w. w grze God of War jest to symbol Kratosa.

Mała omega (ω) thumb|200px|Prędkość kątowa jest wielkością wektorową ω, której kierunek pokrywa się z osią obrotu, a zwrot jest zgodny z regułą śruby prawoskrętnej

Matematyka w teorii mnogości, najmniejsza nieskończona liczba porządkowa, pierwsza niezerowa graniczna liczba porządkowa, zbiór liczb naturalnych, analizie matematycznej do opisu asymptotycznego tempa wzrostu stosuje się m.in. tzw. „notację ω” w rachunku prawdopodobieństwa pojedyncze zdarzenie elementarne,

Fizyka i astronomia w technice symbol częstości kołowej, w fizyce symbol prędkości kątowej, tzw. wektor ω, w fizyce to oznaczenie jednego z mezonów – mezonu ω w mechanice nieba to argument perycentrum będący jednym z parametrów orbity opisywanego ciała w astronomii to 24 gwiazda w danej konstelacji według oznaczenia Bayera w mechanice kwantowej to pulsacja Plancka

Chemia lokant ω oznacza ostatnią pozycję w długim łańcuchu atomów; dla nienasyconych kwasów tłuszczowych wykorzystuje się tę notację dla określenia odległości wiązania podwójnego od końca łańcucha, np. kwasy tłuszczowe ω-3 oznacza, że najdalej położone wiązanie podwójne położone jest przy trzecim od końca atomie węgla (w biochemii spotyka się też zapis ω3).

Nazwa „omega” w socjologii i etologii „osobnikiem omega” nazywa się najniższego pozycją członka w hierarchii dominacyjnej w teoriach kosmologicznych (w szczególności u Pierre’a Teilharda de Chardin) „punkt Omega” to ostateczność, kres ewolucji do którego zmierza Wszechświat „Omega” była kryptonimem tajnej organizacji Ojczyzna działającej w latach 1939–1945 na polskich terenach włączonych do III Rzeszy w nawigacji, głównie morskiej, nazwa Omega odnosi się do jednego ze starszych systemów radionawigacji uruchomionego w latach 70. XX w. Mgławica Omega to jeden z obiektów astronomicznych znajdujących się w gwiazdozbiorze Strzelca to specjalna wersja tej gry zaprojektowana przez Daniela MacDonalda, oparta na planszy 10×10 pól

Typografia thumb|250px|Omega (od lewej krój bezszeryfowy i szeryfowy) Różne stylizacje litery omega. left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px left|100px

Omega w informatyce thumb|250px|Jedna z modyfikacji omegi Standard ASCII nie obejmuje form litery omega. W środowisku systemu Microsoft Windows omega jest obecna na stronie kodowej Windows-1253 dla języka nowogreckiego. Formy omegi zawiera również strona kodowa ISO 8859-7 pod tymi samymi numerami. Żadna z tych stron kodowych nie zawiera form litery omega ze znakami akcentów i przydechów używanych w dawnym, politonicznym zapisie języka greckiego.

Zestaw form omegi z akcentami politonicznymi zawierają jednak tylko niektóre, specjalne fonty, jak np. Arial Unicode MS, Palatino Linotype, Tahoma, Athena, Code2000, Gentium, Georgia Greek, Asteria lub te z grupy DejaVu. Ich wpisywanie z klawiatury wymaga w systemie Windows zmiany układu klawiatury na „Greek Polytonic”..

ZnakZastosowanie Encje w HTMLUnicodeWindows-1253ISO 8859-7UTF-8CP869 Ω Staro- i nowogrecka majuskuła litery omegaΩΩU+03A90xD90xD9ce a9 ω Staro- i nowogrecka minuskuła litery omegaωωU+03C90xF90xF9cf 89 Ώ Nowogrecka majuskuła litery omega z tonos (akcent wyrazowy) ΏU+038C0xBF0xBFce 8f ώ Nowogrecka minuskuła litery omega z tonos ώU+03CE0xFE0xFEcf 8e Litera omega ze znakami akcentów i przydechów nie używanymi współcześnie Ὠ Starogrecka majuskuła litery omega z psili (przydechem słabym) ὨU+16F8 – –e1 bd a8 ὠ Starogrecka minuskuła litery omega z psili ὠU+16F0 – –e1 bd a0 Ὡ Starogrecka majuskuła litery omega z dasją (przydechem mocnym) ὩU+16F9 – –e1 bd a9 ὡ Starogrecka minuskuła litery omega z dasją ὡU+16F1 – –e1 bd a1 Ὼ Starogrecka majuskuła litery omega z varia (akcent gravis) ῺU+1FFA – –e1 bf ba ὼ Starogrecka minuskuła litery omega z varia ὼU+1F7C – –e1 bd bc Ώ Starogrecka majuskuła litery omega z oxia (akcent acutus) ΏU+1FFB – –e1 bf bb ώ Starogrecka minuskuła litery omega z oxia ώU+1F7D – –e1 bd bd ῳ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos ῳU+1FF3 – –e1 bf b3 ῼ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos ῼU+1FFC – –e1 bf bc ῶ Starogrecka minuskuła litery omega z perispomenos (akcent circumflexus) ῶU+1FF6 – –e1 bf b6 Ὢ Starogrecka majuskuła litery omega z pisili i varia ὪU+16FA – –e1 bd aa ὢ Starogrecka minuskuła litery omega z pisili i varia ὢU+16F2 – –e1 bd a2 Ὣ Starogrecka majuskuła litery omega z dasia i varia ὫU+16FB – –e1 bd ab ὣ Starogrecka minuskuła litery omega z dasia i varia ὣU+16F3 – –e1 bd a3 Ὤ Starogrecka majuskuła litery omega z psili i oxia ὬU+16FC – –e1 bd ac ὤ Starogrecka minuskuła litery omega z psili i oxia ὤU+16F4 – –e1 bd a4 Ὥ Starogrecka majuskuła litery omega z dasia i oxia ὭU+16FD – –e1 bd ad ὥ Starogrecka minuskuła litery omega z dasia i oxia ὥU+16F5 – –e1 bd a5 Ὦ Starogrecka majuskuła litery omega z psili i perispomenos ὮU+16FE – –e1 bd ae ὦ Starogrecka minuskuła litery omega z psili i perispomenos ὦU+16F6 – –e1 bd a6 Ὧ Starogrecka majuskuła litery omega z dasia i perispomenos ὯU+16FF – –e1 bd af ὧ Starogrecka minuskuła litery omega z dasia i perispomenos ὧU+16F7 – –e1 bd a7 ᾨ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos i psili ᾨU+1FA8 – –e1 be a8 ᾠ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos i psili ᾠU+1FA0 – –e1 be a0 ᾩ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos i dasia ᾩU+1FA9 – –e1 be a9 ᾡ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos i dasia ᾡU+1FA1 – –e1 be a1 ᾪ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, psili i varia ᾪU+1FAA – –e1 be aa ᾢ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, psili i varia ᾢU+1FA2 – –e1 be a2 ᾫ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, dasia i varia ᾫU+1FAB – –e1 be ab ᾣ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, dasia i varia ᾣU+1FA3 – –e1 be a3 ᾬ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, psili i oxia ᾬU+1FAC – –e1 be ac ᾤ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, psili i oxia ᾤU+1FA4 – –e1 be a4 ᾭ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, dasia i oxia ᾭU+1FAD – –e1 be ad ᾥ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, dasia i oxia ᾥU+1FA5 – –e1 be a5 ᾮ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, perispomenos i psili ᾮU+1FAE – –e1 be ae ᾦ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, perispomenos i psili ᾦU+1FA6 – –e1 be a6 ᾯ Starogrecka majuskuła litery omega z prosgeramenos, perispomenos i dasia ᾯU+1FAF – –e1 be af ᾧ Starogrecka minuskuła litery omega z ipogegramenos, perispomenos i dasia ᾧU+1FA7 – –e1 be a7 Inne znaki omega ⍵ APL functional symbol omega ⍵U+2375 – –e2 8d b5 ⍹ APL functional symbol omega underbar ⍹U+2379 – –e2 8d b9 ɷ Minuskuła zamkniętej łacińskiej omegi ɷU+0277 – –c9 b7 Ω Symbol jednostki om ΩU+2126 – –e2 84 a6 ㏀ Symbol jednostki kiloom ㏀U+33C0 – – ㏁ Symbol jednostki megaom ㏁U+33C1 – – ℧ Symbol jednostki simens ℧U+2127 – –e2 84 a7

Ponadto litera omega jest reprezentowana w Unicode pod innymi numerami, które jak dotąd nie zostały zaimplementowane w żadnym z dostępnych fontów: U+1D6C0 – matematyczna Ω wytłuszczona U+1D6DA – matematyczna ω wytłuszczona U+1D6FA – matematyczna Ω pochyła U+1D714 – matematyczna ω pochyła U+1D734 – matematyczna Ω wytłuszczona i pochyła U+1D74E – matematyczna ω wytłuszczona i pochyła U+1D76E – matematyczna Ω wytłuszczona, bezszeryfowa U+1D788 – matematyczna ω wytłuszczona, bezszeryfowa U+1D7A8 – matematyczna Ω wytłuszczona i pochyła, bezszeryfowa U+1D7C2 – matematyczna ω wytłuszczona i pochyła, bezszeryfowa U+1D200 – Ω obrócona w prawo, symbol 1 w greckiej wokalnej notacji muzycznej U+1D206 – ω obrócona w lewo, symbol 7 w greckiej wokalnej notacji muzycznej