mały|Premiera serialu Czterej Pancerni i pies w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki (1966), drugi z prawej płk Janusz Przymanowski thumb|Grób Janusza Przymanowskiego i jego żony na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Janusz Przymanowski (ur. 20 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 4 lipca 1998 tamże) – polski pisarz, poeta i dziennikarz, scenarzysta, tłumacz literatury rosyjskiej, pułkownik ludowego Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL VIII kadencji. Autor powieści Czterej pancerni i pies.
Życiorys Pochodził z urzędniczej rodziny. Jego ojciec, Stefan, był urzędnikiem kolejowym. Matka, Wacława z domu Rajchert, zmarła w 1934 roku. Skończył Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego w Warszawie. Był uczestnikiem wojny obronnej w 1939; maturę zdał w 1940 w Szkole nr 21 w Brześciu nad Bugiem. W latach 1940–1943 internowany i więziony przez władze sowieckie pracował w kamieniołomie bazaltu, w fabryce metalurgicznej, w sowchozie i w kołchozie jako traktorzysta.
W 1943 wstąpił ochotniczo do Armii Czerwonej, jako szeregowiec piechoty morskiej. W listopadzie 1943 przeszedł do I Korpusu Polskiego w ZSRR, otrzymał przydział do 5. Brygady Artylerii Ciężkiej, w której jako oficer polityczny 4 baterii pozostał aż do okresu walk o Warszawę. W listopadzie 1944, w stopniu porucznika, został specjalnym korespondentem i zastępcą naczelnego redaktora gazety 1 Armii Wojska Polskiego „Zwyciężymy”, relacjonującym m.in. szturm Berlina„Retro”, luty 2017, s. 22..
Po zakończeniu II wojny światowej wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. Pracował w redakcjach kilku czasopism o tematyce wojskowej: redaktor naczelny „Skrzydlatej Polski”, zastępca redaktora naczelnego „Żołnierza Polskiego”, publicysta miesięcznika „Wojsko Ludowe”.
W 1961 awansowany do stopnia pułkownika. W latach 1962–1964 członek warszawskiego Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (należał do tej partii przez cały okres jej istnienia). Od 1959 studiował na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, pracę magisterską obronił w 1966Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk: Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945–2000, wyd. Arkadiusz Wingert, Kraków 2010, s. 271.. W latach 1980–1985 był posłem na Sejm PRL. Deklarował się jako zwolennik wprowadzenia w Polsce stanu wojennego w grudniu 1981. Jako poseł na Sejm aktywnie brał udział w budowaniu w kręgach partyjnych atmosfery zagrożenia rzekomą zemstą „Solidarności”:
W stan spoczynku przeszedł w 1974. W latach 80. XX wieku był członkiem Rady Redakcyjnej organu teoretycznego i politycznego Komitetu Centralnego PZPR „Nowe Drogi”.
Przez wiele lat był członkiem Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Zadebiutował w 1950 na łamach prasy jako prozaik. Był autorem wielu książek o tematyce wojskowej i wojennej. Zajmował się głównie udziałem Polaków w II wojnie światowej. Największą sławę przyniosła mu powieść Czterej pancerni i pies, a na podstawie jego scenariusza nakręcono serial telewizyjny o tym samym tytule. W końcowej scenie ostatniego, 21. odcinka serialu zagrał epizodyczną rolę fotografa. Spod jego pióra wyszło też ponad 200 tekstów piosenek i 2 musicale.
Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty. Drugą żoną była Maria Hulewiczowa, trzecią Aleksandra Przymanowska.
Jego córką jest Danuta Przymanowska-Boniuk (ur. 1946; wcześniej Przymanowska-Rudzińska), ilustratorka i graficzka związana między innymi z wydawnictwem Nasza Księgarnia, autorka ilustracji do książki ojca Fortele Jonatana Koota.
Zmarł 4 lipca 1998. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C 11-3-10).
Wybrane utwory Młodym, Wyd. „Krajowa Agencja Wydawnicza”, Warszawa 1989, . Odsiecz Europy, Wyd. „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1983, . Tarcza i miecz, Wyd. „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1980 . Trójca grzeszna, Wyd. MON, Warszawa 1980 . Fortele Jonatana Koota (dla dzieci; na jej podstawie nakręcono serial animowany w latach 1980–1981), Wyd. „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1978 . Czy na pewno jesteś patriotą?, Wyd. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1977. Drogi do zwycięstwa, Wyd. MON, Warszawa 1977. Rycerze srebrnej tarczy, Wyd. Literackie, Warszawa 1976. Zawzięty, Wyd. MON, Warszawa 1976. Wszyscy i nikt, Wyd. MON, Warszawa 1976. Polacy na drogach do zwycięstwa, Wyd. „Interpress”, Warszawa 1975. Znużony, Wyd. MON, Warszawa 1974. Listy siwiejące O wyborze celu: dróg i sposobów skutecznego postępowania ku pożytkowi wchodzących w życie napisane, Wyd. „Iskry”, Warszawa 1973. Studzianki (reportaż historyczny), Wyd. MON, Warszawa 1971. Czterej pancerni i pies, Wyd. MON, Warszawa 1964 (w PRL pierwsza część była lekturą do klasy V szkoły podstawowej) – pierwowzór serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem. Tajemnica wzgórza nr 117, Wyd. „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1969 (w PRL była lekturą do klasy IV szkoły podstawowej). Rozpoznania i szarże, Wyd. MON, Warszawa 1968. Wezwany, Wyd. MON, Warszawa 1968. Minerzy podniebnych dróg (książka i film dla telewizji ZSRR z O. Gorczakowem), Wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1970. Ze 101 frontowych nocy, Wyd. „Książka i Wiedza”, Warszawa 1961. Chłopiec znad Wisły, Wyd. MON, Warszawa 1951. Żołnierze czterech rzek, Wyd. MON, Warszawa 1953. Bagnet z uralskiej stali, Wyd. Czytelnik, 1953. Seria z Pazurem: Fort Zerwipazura, Wyd. MON, 1983, . Ułan i ułanka, Wyd. MON, 1983, . Kudłaty Saper, Wyd. MON, 1983, . Bombowa Buki, Wyd. MON, 1984, . Wiri z gór, Wyd. MON, 1983, . Kanonier Wojciech, Wyd. Poznańskie, 1985, . Lewy Róg, Wyd. MON, 1985,. Grad zasłużony, Wyd. MON, 1985, . Zaprzęg ratunku, Wyd. MON, 1985, .
Tłumaczenia Błękitny promień (tyt. oryg. Аппарат „СЛ-1”, Władimir Niemcow), Wyd. „Prasa Wojskowa”, Warszawa 1950. Tajemnicze zniknięcie inżyniera Bobrowa (tyt. oryg. Исчезновение инженера Боброва, Wiktor Saparin), Wyd. MON, Warszawa 1949. Wąwóz Batyrłar-Dżoł (tyt. oryg. Uszczel'je Batyrłar-Dżoł, Aleksandr Studitski), Wyd. MON, Warszawa 1949.
Filmografia
Filmy fabularne 1963 – Вызываем огонь на себя (miniserial ZSRR) – materiały do scenariusza (opowiadanie) 1966–1970 – Czterej pancerni i pies – scenariusz 1970 – Czterej pancerni i pies (odc. 21. „Dom”) – obsada aktorska (fotograf) 1973 – Zasieki – scenariusz, dialogi 1977 – Wszyscy i nikt – scenariusz, dialogi
Krótki metraż, dokument, animacja 1961 – Aby kwitło życie... – komentarz 1963 – Wioska mała jak Płowce – scenariusz, komentarz 1964 – Na piastowskim szlaku – scenariusz 1980–1981 Fortele Jonatana Koota – dialogi, słowa piosenki (-nek) 1981 – Glac-Plac w Fortele Jonatana Koota – słowa piosenki (-nek)
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1987)65 rocznica urodzin Janusza Przymanowskiego, „Rzeczpospolita”, nr 17, 21 stycznia 1987, s. 1. Order Sztandaru Pracy II klasy (1965) Order Krzyża Grunwaldu III klasy (1946) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (19 sierpnia 1946) („za gorliwą pracę i wzorowe wypełnianie obowiązków służbowych”). Krzyż Walecznych (1947, za desant na Czerniakowie podczas walk o Warszawę w 1944) Złoty Krzyż Zasługi (1956) Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” (1981)150 żołnierzy Września otrzymało medale „Za udział w wojnie obronnej 1939”, „Trybuna Robotnicza”, nr 175, 2 września 1981, s. 2. Srebrny Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej (1973) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1978) Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (1967)„Złote odznaki” TPPR dla polskich filmowców, „Trybuna Ludu”, nr 89, 1 kwietnia 1967, s. 4. Order Uśmiechu (przyznany na wniosek dzieci w 1968, a odebrany z legitymacją nr 2 w dniu 2 marca 1969 w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie) Krzyż Honorowy Bractwa Kurkowego Grodu Bytomskiego (21 października 1988) Order Przyjaźni Narodów (ZSRR, 1988) Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR, 1985)„Za Wolność i Lud”, nr 21, 25 maja 1985, s. 5.
Nagrody Nagroda Ministra Obrony Narodowej II stopnia (1966) Nagroda Ministra Obrony Narodowej I stopnia (zespołowa) oraz Ministra Kultury i Sztuki za serial telewizyjny Czterej pancerni i pies (1967) Nagroda literacka „Złoty Kłos” przyznana przez czytelników „Dziennika Ludowego” (1968)Złoty Kłos dla twórcy – Srebrne dla czytelników. Wielki finał w Warszawie, „Dziennik Ludowy”, nr 120, 21 maja 1968, s. 1. Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość artystyczną dla dzieci i młodzieży (1977) Nagroda „Trybuny Ludu” (1977)Nagrody „Trybuny Ludu”, „Trybuna Ludu”, nr 192, 19 sierpnia 1977, s. 2. Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji I stopnia za twórczą współpracę z PRiTV (1978) Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny twórczości i sztuki estradowej I stopnia (zespołowa) za dzieła muzyczno-liryczne opracowane w formie widowiska scenicznego Ballada o czterech pancernych, oraz ballady żołnierskiej Jakie ładne chłopaki – widowisko muzyczne (1979) Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRR (1979)Radzieckie dyplomy dla polskich artystów, „Trybuna Ludu”, nr 267, 13 listopada 1979, s. 9.
Przypisy
Bibliografia Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży, Warszawa 1979.
Linki zewnętrzne
10. rocznica śmierci Janusza Przymanowskiego, money.pl
Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Warszawskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Internowani w ZSRR w czasie II wojny światowej Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką Honorową Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Brześciem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy i obywatele polscy wcieleni do Armii Czerwonej 1939–1945 Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Posłowie z okręgu Warszawa Śródmieście (PRL) Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 1998 Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego – uczestnicy walk na froncie wschodnim