thumb|690px|Toledo thumb|200px|Fasada katedry Toledo (, ) – miasto w środkowej Hiszpanii (ok. 70 km na południe od Madrytu), ok. 83 tys. mieszk. (2011) i pow. 232,1 km². Leży na wzgórzu w zakolu rzeki Tag. Stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia-La Mancha i prowincji Toledo. Ośrodek przemysłu lekkiego, spożywczego i rzemiosła artystycznego. Znany ośrodek turystyczny, kultu religijnego – siedziba prymasów Hiszpanii. Jeden z najcenniejszych klejnotów hiszpańskiej architektury. Wielu znanych ludzi i artystów urodziło się lub mieszkało w Toledo, m.in. Al-Zarkali, Garcilaso de la Vega, Eleonora z Toledo, Alfons X Mądry i El Greco.

Do 1561 Toledo było stolicą Królestwa Kastylii.

Historia Osada założona przez Iberów; W 192 r. p.n.e. zdobyta przez Rzymian, nazwana Toletum, była centrum administracyjnym i handlowym prowincji Hispania Tarraconensis; Od V w. pod władzą Wizygotów, od rządów Liuvigilda (Leovigilda) w VI w. stolica ich państwa i centrum religijne (nadal arcybiskup Toledo jest prymasem Hiszpanii); 400–702 18 synodów biskupów w Toledo; 711–1085 pod panowaniem Maurów; Toledo było wielkim ośrodkiem rzemiosła, szczególnie produkcji broni i jedwabiu. Pozostawało jednak w cieniu Kordoby i Sewilli. W czasach kalifatu kordobańskiego przeżywało swój „złoty wiek”, odznaczający się koegzystencją muzułmanów, żydów i chrześcijan; 1036–1085 po rozpadzie kalifatu kordobańskiego stolica jednego z najbogatszych państw (taifa) muzułmańskiego Al-Andalus, obejmującego centralną część Półwyspu Iberyjskiego; W 1085 r. zdobyte podczas rekonkwisty przez króla Alfonsa VI, zostało stolicą Kastylii; W 1492 r. wygnanie Żydów; 1520–1521 ośrodek powstania miast kastylijskich przeciwko próbie ograniczania wolności miast przez Karola V; Od 1561 r. po przeniesieniu stolicy do Madrytu utrata znaczenia gospodarczego i politycznego; W 1609 r. wypędzenie morysków; VII–IX 1936 r. obrona Alkazaru przez zwolenników Francisco Franco przed siłami republikańskimi (w czasie wojny domowej 1936–1939), później miasto opanowane przez frankistów.

thumb|left|110px|Puerta del Sol

Zabytki Katedra Najświętszej Marii Panny, po katedrze w Burgos, najbardziej znacząca budowla gotycka w Hiszpanii. Budowana w latach 1227–1493 na miejscu pierwszej katedry, zamienionej w czasach władzy Maurów na meczet. Na fasadach widać wpływy francuskiego gotyku. Wieża południowa nieukończona, jedynie zamknięta barokową kopułą; wieża północna o wys. 90 m. Przed wejściem do katedry krużganek z XIV w., przebudowany w XV–XVI i XVIII w. We wnętrzu, 5-nawowym, o dług. 112 m i szer. 56 m o wystroju barokowym – 22 kaplice, m.in.: Capilla de San Juan, mieszcząca przebogaty skarbiec a w nim słynną monstrancję o wys. ok. 3,0 m, najważniejszy element procesji w Boże Ciało; Capilla Mayor, ze wspaniałymi bogato rzeźbionymi ścianami ołtarza, po obu stronach którego znajdują się grobowce królów, książąt i biskupów; Capilla Mozarabe, w której odprawiana jest msza według liturgii mozarabskiej (według obrządku Wizygotów, żyjących pod panowaniem Maurów); Capilla Santiago, z mistrzowsko rzeźbionym grobowcem A. de la Luna i jego żony; Chór z należącymi do najpiękniejszych na świecie stallami w stylu gotyckim i renesansowym; Zakrystia z obrazami El Greco i Goi; Alkazar, twierdza z XI wieku, po ciągłych uszkodzeniach odbudowywany. W trakcie oblężenia w 1936 r. całkowicie zniszczony. Odbudowany zgodnie z planami z czasów Karola V. Wewnątrz muzeum z pamiątkami po wojnie domowej; Castillo de San Servando, średniowieczny zamek nad brzegiem Tagu; Kościoły: San Tome z XIV w., dawny meczet w stylu mudejar, znany z obrazu El Greco Pogrzeb hrabiego Orgaza; San Juan de los Reyes z XV/XVI w., zbudowany w stylu izabelińskim początkowo miał zostać miejscem pochówku Królów Katolickich, zamiar zmieniono po zdobyciu Grenady; San Roman z XII w., obecnie muzeum ze zbiorami z czasów Wizygotów; Santo Cristo de la Luz z X/XII w. przebudowany z meczetu, w stylu mudejar; Santiago del Arrabal z XII w. w stylu mudejar; klasztor del Cristo de la Vega z XI w. w stylu mudejar; Santa Maria la Blanca z XII w., przekształcona z synagogi na kościół w XV w., z pięknymi wnętrzami w stylu mudejar; podobno najstarszy istniejący budynek synagogi w Europie; Synagoga El Transito z 1356 r., mieści muzeum Żydów sefardyjskich; meczet Tornerías Mosque z XI w; Pałace, m.in. Palacio de Fuensalida z XV w.; pałac arcybiskupi z XVI/XVII w.; Galiana Palace z XIII w. w stylu mudejar; Ratusz z XVII w.; Hospital de Tavera – Museum Duque de Lerma z XVI w. w stylu renesansowym; Ruiny budowli rzymskich i średniowiecznych, m.in. bramy: Puerta Vieja de Bisagra z XI w., Puerta Nuevade de Bisagra z XVI w., Puerta del Sol z XIV w., w stylu mudejar, Puerta del Cambron – muzułmańska i XVI w; Mosty, m.in. Puente de Alcantara z IX w.; Muzea: Museo-Hospital de Santa Cruz, w dawnym renesansowym szpitalu z XVI w. Druga pod względem ważności (po Prado w Madrycie) galeria malarstwa hiszpańskiego; Casa del Greco, rezydencja magnacka z XIV/XV w., dom El Greco; posiada obrazy mistrza oraz innych malarzy ze szkoły Murilla i Velazqueza; Muzeum Archeologiczne, ze znaleziskami z czasów rzymskich i wizygockich.

Klimat

Demografia Zmiany liczby ludności w Toledo:

thumb|200px|Stacja kolejowa w Toledo

Kolej Linia kolejowa Toledo – Madryt Aranjuez została otwarta w 1858 przez królową Izabelę II. W mieście znajduje się stacja kolejowa Toledo zbudowana w 1919 w stylu neomudejar.

Galeria

Ludzie związani z Toledo

Miasta partnerskie

Akwizgran Nara Hawana Jerozolima Toledo

Przypisy

Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Hiszpanii Kategoria:Miasta w Kastylii-La Mancha Kategoria:Toledo (prowincja)