thumb|O. Niemeyer: Palácio Gustavo Capanema w Rio de Janeiro thumb|O. Niemeyer: blok mieszkalny w Berlinie thumb|O. Niemeyer: Palácio da Alvorada w Brasilii thumb|O. Niemeyer: Palácio do Planalto w Brasilii thumb|O. Niemeyer: Palácio do Planalto w Brasilii thumb|O. Niemeyer: Palácio do Planalto w Brasilii thumb|O. Niemeyer: Katedra w Brasilii(fot. Victor Soares, Agência Brasil) thumb|O. Niemeyer: Museu de Arte Contemporânea w Niterói

Oscar Niemeyer, właśc. Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho (ur. 15 grudnia 1907 w Rio de Janeiro, zm. 5 grudnia 2012 tamże) – brazylijski architekt, przedstawiciel światowej architektury modernistycznej; zaprojektował około 200 budynków i budowli.

Życiorys Niemeyer, wywodzący się z rodziny żydowskiego pochodzenia, dorastał w środowisku artystycznym. W 1934 ukończył studia w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych (Escola Nacional de Belas Artes) w Rio de Janeiro, po czym mimo trudnych warunków materialnych zrezygnował z wynagrodzenia, praktykując w biurze renomowanych architektów nowoczesnych Lúcio Costy i Carlosa Leão. W 1936 Lúcio Costa został wybrany przez ministra edukacji Gustavo Capanemę na projektanta zespołu gmachów ministerstwa oświaty i zdrowia w Rio de Janeiro. W 1939 kierownictwo projektu przejął Niemeyer, współpracując z Lúcio Costą, Carlosem Leão, Affonso Eduardo Reidym, Jorge Moreirą oraz Ernanim Vasconcellosem. Konsultantem projektu był sławny już wówczas francuski architekt Le Corbusier. Niemeyer znalazł się pod silnym wpływem jego architektury. Szybko wytworzył jednak swój osobisty skulpturalny i abstrakcyjny styl, osadzający modernizm w miejscowym klimacie kulturowym.

W 1945 wstąpił do Brazylijskiej Partii Komunistycznej, której członkiem pozostał do roku 1990. Poglądy polityczne Niemeyera – zaangażowanego komunisty – mają duży wpływ na jego twórczość, lecz były również powodem poważnych perturbacji w życiu architekta. Niemeyer był aktywnym działaczem lewicowym. Po przejęciu władzy w Brazylii przez wojskową juntę został zmuszony do emigracji, którą spędził głównie we Francji. Przyjaźnił się z wieloma komunistycznymi liderami, m.in. z Fidelem Castro. Zaprojektował także siedzibę Francuskiej Partii Komunistycznej.

Po przejęciu w 1964 władzy w Brazylii przez juntę zakazano mu wykonywania zawodu, a w 1966 zmuszono do opuszczenia kraju, sugerując wyjazd do ZSRR. Architekt osiedlił się wówczas we Francji, odwiedził jednak ZSRR i wiele krajów bloku wschodniego. Stał się zaufanym przyjacielem wielu lewicowych polityków, w tym m.in. przywódcy Kuby Fidela Castro, który odwiedzał go później w jego atelier.

W latach 1947–1953 był delegatem do zespołu konsultantów projektu kwatery głównej ONZ. Początkowo zaaprobowano projekt urbanistyczny zasugerowany przez Niemeyera (nr 32), później jednak ugięto się pod presją zwolenników Le Corbusiera. Kompromisowy projekt 32/23 opracowany przez architektów Władimira Bodianskiego i Weissmanna włączał elementy koncepcji Le Corbusiera w projekt Niemeyera i cieszył się poparciem obu architektów. Ostatecznie zlecenie rozwinięcia koncepcji w projekt zespołu gmachów otrzymali Amerykanie Wallace Harrison i Max Abramovitz, Le Corbusier i Niemeyer zostali wyłączeni z dalszych prac. Niemeyera zaproszono jako wykładowcę na Uniwersytet Yale, jednak władze nie przyznały mu wizy. W 1953 został wybrany na dziekana wydziału projektowania na, uznawanym za lewicujący, Uniwersytecie Harvarda. Ze względu na działalność w Partii Komunistycznej amerykańskie władze ponownie odmówiły mu prawa do wjazdu.

Zaprojektował wiele budynków użyteczności publicznych i mieszkalnych. Najsłynniejszymi z jego projektów są budynki w nowej stolicy Brazylii – miasta Brasília (jedno z nielicznych nowych miast modernizmu XX wieku, inauguracja w 1960) z lat 1957–1964. Wszystkie projekty tamtejszych gmachów użyteczności publicznej pochodzą z pracowni Niemeyera, zaś projekt urbanistyczny miasta został opracowany przez jego mentora Lúcio Costę. W 1987 Brasília została przez UNESCO wprowadzona na listę dziedzictwa ludzkości.

W 1928 Niemeyer ożenił się z Annitą Baldo. Małżeństwo przetrwało 76 lat do jej śmierci w roku 2004, a Niemeyer ma z niego córkę Anę Marię. 16 listopada 2006 prawie 99-letni, owdowiały architekt ożenił się ponownie ze swoją młodszą o 38 lat sekretarką Verą Lucią.

Większość realizacji Niemeyera znajduje się w jego ojczyźnie. Do września 2003 w Londynie znajdował się zbudowany na podstawie projektu Niemeyera tymczasowy Pawilon Galerii Serpentine (Serpentine Gallery Pavillion) na styku Hyde Parku i Ogrodów Kensington. W początku XXI w. Niemeyer pracował m.in. nad kąpieliskiem dla Poczdamu, z którego jednak ze względów finansowych zrezygnowano.

Był laureatem wielu nagród, m.in. Leninowskiej Nagrody Pokoju (Związek Radziecki, 1963), złotego medalu American Institute of Architects (Stany Zjednoczone, 1970), Legii Honorowej (Francja, 1979), Nagrody Księcia Asturii (1989), Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego (Watykan, 1990), Praemium Imperiale (Japonia, 2004) czy Nagrody Pritzkera (Stany Zjednoczone, 1988).

Główne dzieła Palácio Gustavo Capanema (Ministerstwo Oświaty i Zdrowia) w Rio de Janeiro, przeszklony gmach unoszący się nad ziemią na słupach (fr. pilotis) aby nie zaburzać zastanego krajobrazu bogatego w palmy i oszczędzić miejsce w zatłoczonym centrum miasta, z dwoma ogrodami na dachach płaskich z widokiem na Atlantyk – z Le Corbusierem, Luciem Costą, Jorge Machado Moreirą i Afonso Eduardo Reidym, 1936–1945Palácio Gustavo Capanema https://www.docomomo.com/heritage/save-palacio-capanema dom Oswalda de Andrade w São Paulo, 1938 pawilon brazylijski na Wystawie Światowej w Nowym Jorku, 1939 restauracja i sala taneczna Casa do Baile w Pampulha koło Belo Horizonte, 1940 Stadion Narodowy w Rio de Janeiro, 1941 kościół São Francisco (św. Franciszka) w Pampulha, 1943 teatr miejski w Belo Horizonte, 1946 pawilon biennale w parku Ibirapuera w São Paulo, 1951 gmach ONZ w Nowym Jorku (w komitecie doradczym), 1952 własny dom Casa das Canoas, 1953 budynek wielorodzinny na wystawie Interbau w Berlinie, 1957 budynki użyteczności publicznej w Brasílii, 1957–1964 katedra Matki Bożej z Aparecidy (uk. 1970) parlament Palácio da Alvorada (rezydencja prezydenta ze stawem, boiskiem i basenem nad jeziorem) z 1958 Palácio Itamaraty (MSZ) Ministerstwo Obrony Ministerstwo Sprawiedliwości Palácio do Planalto (oficjalna siedziba prezydenta, z mównicą i efektowną kładką nad stawem przy placu Trzech Władz) z 1960 plac Trzech Władz sąd najwyższy Siedziba Francuskiej Partii Komunistycznej – biurowiec i sala zebrań w Paryżu, 1965–1971 wydawnictwo Mondadori-Segrate koło Mediolanu, 1968 Uniwersytet w Constantine, 1968 Hotel Narodowy w Rio de Janeiro, 1968 centrum kultury w Hawrze, 1972 wieża Eszkol w Hajfie, 1976 biurowiec Sede Fata w Pianezzy koło Turynu, 1977–1979 stadion Samba w Rio de Janeiro, 1983 Tancredo – Nowy Panteon Wolności i Demokracji w Brasílii, 1985 Pomnik Ameryki Łacińskiej w São Paulo, 1987 Muzeum Sztuki Współczesnej w Niterói (Niterói Contemporary Art Museum), 1996 Muzeum Sztuki w Kurytybie, 2002 kasyno, Casino Park Hotel oraz centrum kongresowe w Funchal Serpentine Gallery Pavilion 2003 w Londynie, 2003 hala koncertowa w São Paulo, 2004 kąpielisko w Poczdamie, 2007 (projektowane) zaprojektował trofea wręczone na podium zwycięzcom wyścigu o Grand Prix Brazylii Formuły 1 na torze Interlagos w 2008 roku. Kształt trofeum nawiązuje do herbu Brasilii, stolicy Brazylii. Trofea zostały wykonane z ekologicznego materiału. Oscar Niemeyer International Cultural Centre w Avilés, 2010

Przypisy Niemeyer w 2007 wciąż projektuje, mając 100 lat. Tym samym, jak to określono w filmie Bayerischer Rundfunk „Die Kraft der Formen: Zum 100. Geburtstag des Architekten Oscar Niemeyer”, jest on najstarszym czynnym architektem wszech czasów.

Bibliografia

Linki zewnętrzne Nagroda Pritzkera – Oscar Niemeyer

Kategoria:Absolwenci uczelni w Brazylii Kategoria:Architekci modernizmu Kategoria:Brazylijscy architekci Kategoria:Komuniści Kategoria:Brazylijczycy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Brazylii Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Portugalii Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Laureaci Nagrody Pritzkera Kategoria:Laureaci Międzynarodowej Leninowskiej Nagrody Pokoju Kategoria:Laureaci Praemium Imperiale Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Infanta Henryka Kategoria:Odznaczeni Orderem Rio Branco Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Kulturalnej (Brazylia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Naukowej i Kulturalnej Gabrieli Mistral Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Naukowej (Brazylia) Kategoria:Brazylijscy Żydzi Kategoria:Brazylijscy stulatkowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Rio de Janeiro Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 2012