mały|Budynek Związku Pracowników Handlowych i Biurowych przy ul. Zielnej 25 w Warszawie, od 1929 roku siedziba Polskiego Radia mały|Maszty radiowe Polskiego Radia na terenie fortu Mokotów mały|Zasięg rozgłośni Polskiego Radia (stan na 31 sierpnia 1939) mały|Sygnał Polskiego Radia nadawany od lat 20. XX wieku mały|200x200px|Logo okolicznościowe na 100-lecie Polskiego Radia (2025-2026) Polskie Radio (PR) – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa z siedzibą w Warszawie, której celem działalności jest wypełnianie zadań radiofonii publicznej w Polsce. Zadaniem Polskiego Radia jest nadawanie audycji radiowych o zasięgu ogólnokrajowym i międzynarodowym.
Funkcjonuje także siedemnaście rozgłośni regionalnych Polskiego Radia – samodzielnych spółek, które nie są podległe Polskiemu Radiu S.A.
Historia Polskiego Radia Okres międzywojenny
mały|Budynek Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia, uruchomionej 15 stycznia 1935 w Toruniu Pierwsza audycja radiowa została nadana z rozgłośni Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie 1 lutego 1925 na falach średnich (385 m) ze studia w Warszawie przy ul. Narbutta 25. Był to program próbny oraz eksperyment techniczny, który poprzedził oficjalne powstanie 18 sierpnia 1925 „Polskiego Radia” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Założycielami stacji byli Zygmunt Chamiec i Tadeusz Sułowski. Spółka miała monopolistyczną koncesję na nadawanie programu radiowego na terenie całej Polski.
24 lutego 1925 prasa warszawska zaczęła drukować programy radioweTygodnik „To & Owo” nr 7, 14.02.2017, s. 13.. Polskie Radio rozpoczęło regularną emisję 18 kwietnia 1926 o godz. 17.45, słowami: Halo, halo Polskie Radio Warszawa, fale 480, wypowiedzianymi przez jego pierwszą spikerkę Janinę Sztompkównę. Pierwszą audycję poświęcono muzyce Fryderyka Chopina. Siedziba Polskiego Radia mieściła się w gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemiańskiego przy ul. Kredytowej, a sygnał nadawano za pomocą anteny zlokalizowanej przy ul. Narbutta 29. W 1927 audycje nadawano z fortu przy ul. Racławickiej, gdzie na dwóch 75-metrowych masztach rozpięto 130-metrową antenę. W 1929 rozgłośnia przeniosła się do zaadaptowanego budynku Związku Pracowników Handlowych i Biurowych przy ul. Zielnej 25.
W 1927 Polskie Radio pierwsze na świecie rozpoczęło międzynarodową wymianę programów. W 1929 udzielono Polskiemu Radiu nową koncesję. W maju 1931 powstała stacja nadawcza w Raszynie o mocy 120 kW – ówcześnie najsilniejsza w Europie, która pokrywała swoim zasięgiem około 90% powierzchni ówczesnej Polski. Między dwoma masztami wysokimi na 200 m rozpięto tam antenę o długości 280 m.
W początkowym okresie działalności program radiowy był nadawany jedynie przez kilka wieczornych godzin. W drugiej połowie lat 30. XX w. był nadawany już przez cały dzień, od 6.15 rano do północy. Większość czasu antenowego zajmowała muzyka. Polskie Radio utrzymywało własne chóry, zespoły kameralne i orkiestry. Najsłynniejsza była Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Warszawie (obecnie Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach) pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga.
Na konferencji w Lucernie 19 czerwca 1933 Polsce przyznano częstotliwości (obowiązywały od 15 stycznia 1934)http://search.itu.int/history/HistoryDigitalCollectionDocLibrary/4.42.43.fr.200.pdf: Warszawa I – 230 kHz – 120 kW Wilno – 536 kHz – 16 kW Katowice – 758 kHz – 12 kW Lwów – 795 kHz – 16 kW Poznań – 868 kHz – 1,7 kW Pińsk – 1339 kHz – 5 kW Łódź – 1348 kHz – 1,7 kW Kraków – 1366 kHz – 1,7 kW Toruń – 1366 kHz – 2 kW Warszawa II – 1384 kHz – 2 kW
Na konferencji w Montreux 15 kwietnia 1939 Polsce przyznano częstotliwości (powinny obowiązywać od 4 marca 1940)http://search.itu.int/history/HistoryDigitalCollectionDocLibrary/4.54.43.fr.200.pdf: Warszawa I – 223,5 kHz – 300 kW Łuck – 422 kHz – 20 kW Wilno – 534 kHz – 50 kW Baranowicze – 652 kHz – 50 kW Katowice – 852 kHz – 50 kW Lwów – 907 kHz – 50 kW Poznań – 970 kHz – 50 kW Toruń – 1150 kHz – 24 kW Kraków – 1168 kHz – 10 kW Kielce – 1465 kHz – 10 kW Lublin – 1465 kHz – 10 kW Stanisławów – 1465 kHz – 10 kW Białystok – 1483 kHz – 10 kW Gdynia – 1483 kHz – 10 kW Łódź – 1483 kHz – 10 kW Brześć nad Bugiem – 1546 kHz – 11 kW Warszawa II – 1546 kHz – 10 kW Głębokie – 1546 kHz – 10 kW
Ogółem Polskie Radio zatrudniało w 1939 około 1200 pracowników w całej Polsce. Majątek firmy według bilansu na 1 kwietnia 1939 wynosił ponad 23 mln zł. Roczne wpływy Polskiego Radia dochodziły do ponad 20 mln złotych, z czego w większości z opłat abonamentowych. Liczbę abonentów szacowano w latach 1935–1939 na 1,1 miliona.
Polskie stacje radiowe – stan na 31 sierpnia 1939 Nazwa Uruchomiona Moc w chwili uruchomienia(kW) Częstotliwość(kHz) Moc(kW) Zasięg(km) Uwagi długofalowe Warszawa I 18 kwietnia 1926 1,2 225 120 300 średniofalowe Kraków 15 lutego 1927 1,8 1022 1,7 ? Poznań 24 kwietnia 1927 1,5 868 16 ? Katowice 4 grudnia 1927 12 758 12 45 Wilno 15 stycznia 1928 0,5 536 50 140 Lwów 15 stycznia 1930 1,5 795 50 100 Łódź 2 lutego 1930 1,5 1339 1,7 ? Toruń 15 stycznia 1935 24 968 24 60 Warszawa II 1 marca 1937 10 1384 10 45 Baranowicze 1 lipca 1938 50 520 50 120 Na skali skrót „Baranow” Łuck 424 50 Tylko próby krótkofalowe Niepokalanów 2 Pasmo 41 m 6 stacji Ministerstwa PiT 31 Moc łączna mały|Wóz transmisyjny używany w PR od 1939 mały|Ulotka reklamująca radio, lata 30. XX w.
W okresie międzywojennym zaczął się okres mocnego rozwoju radiofonii w kraju, i została rozpoczęta produkcja polskich odbiorników radiowych. Polskie Radio reprezentowało nowoczesny i wysoki poziom artystyczny. Radio przyciągało umysły i talenty: pisarzy, dyrygentów i aktorów. Pracownikami i współpracownikami radia byli: Jan Parandowski, Janusz Korczak, Zenon Kosidowski, Jerzy Szaniawski, Jarosław Iwaszkiewicz, Maria Dąbrowska, Maria Kuncewiczowa, Grzegorz Fitelberg, Zdzisław Górzyński, Władysław Szpilman, Stefan Jaracz, Aleksander Zelwerowicz.
II wojna światowa 6 września 1939 została zrujnowana stacja nadawcza w Raszynie, ale 7 września z fortu Mokotów zaczęła nadawać Warszawa II, utworzona na dyspozycję dowódcy obrony Warszawy gen. Waleriana Czumy i cywilnego komendanta stolicy prezydenta Stefana Starzyńskiego. Rezerwę dla nadajnika w forcie Mokotów stanowił uruchomiony przez pracowników Politechniki Warszawskiej nadajnik Zakładu Radiotechniki PW o mocy 1,5 kW, przestrojony na fale programu Warszawa II (był to pierwszy nadajnik Radja Poznańskiego, wykorzystywany przez uczelnię przed wybuchem wojny do celów dydaktycznych). Stacją kierował dyrektor muzyczny Polskiego Radia Edmund Rudnicki. Warszawa II nadawała przemowy Stefana Starzyńskiego, dostarczała wiadomości ze świata, aktualizowała wiedzę słuchaczy na temat wydarzeń stolicy i ogłaszała alarmy lotnicze.
30 września niemieckie władze okupacyjne przejęły rozgłośnię, skonfiskowały odbiorniki i pod groźbą kary śmierci zakazały Polakom słuchania radia.
1 października 1939 Polskie Radio przeszło do działalności tajnej.
Okres powojenny mały|Magnetofony wykorzystywane w PR od 1949 mały|Wóz transmisyjny PR w latach 60. XX w. mały|Samochód Polskiego Radia przy Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu
Powojenna historia Polskiego Radia rozpoczęła się 11 sierpnia 1944 od działalności tymczasowej rozgłośni nazywanej „Pszczółką” nadającej z bocznicy kolejowej w Lublinie. Wszystkie urządzenia były wówczas przedstawiane jako „dar” rządu ZSRR. W lutym 1945 Polskie Radio rozpoczęło nadawanie z kamienicy przy ul. Targowej 63. Stamtąd przeniosło się w Al. Ujazdowskie 31.
22 listopada 1944, na mocy dekretu PKWN, stworzono Przedsiębiorstwo Państwowe „Polskie Radio”. Majątek przeznaczony na działalność radia wyodrębniono z ogólnego majątku Skarbu PaństwaDekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 22 listopada 1944 o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Radio”.. Pierwsze powojenne miesiące i lata to okres odbudowy zniszczonych rozgłośni i uruchamianie nowych na Ziemiach Zachodnich.
W 1946 postanowiono zrekonstruować radiostację Warszawa II o mocy 10 kW.
4 lutego 1949Ustawa z dnia 4 lutego 1949 r., Polskie Radio zostało przekształcone w Centralny Urząd Radiofonii, a następnie w Komitet ds. Radiofonii „Polskie Radio”; jako centralny organ administracji państwowej podlegało prezesowi Rady Ministrów.
Od 3 października 1949 nadawane były przez Polskie Radio dwa programy na całą Polskę.
W 1956 po raz pierwszy zgłoszono polski dokument radiowy do konkursu Prix Italia. Był to reportaż Jerzego Janickiego i Stanisława Ziembickiego pt. Opowieść o mariackim hejnale.
1 listopada 1957 zaczęło funkcjonować Studio Eksperymentalne – jedna z kilku na świecie pracowni dźwięku, muzyki elektronicznej, działająca dla kompozytorów, radia, telewizji i filmu.
1 marca 1958 zaczął nadawać Program III, początkowo odbierany tylko w Warszawie; dopiero od 1962 stał się programem nadawanym na całą Polskę. „Trójka” zaproponowała odmienny model niż pozostałe dwa kanały, jej adresatami stali się w szczególności studenci.
W 1959 po raz pierwszy polska audycja zdobyła nagrodę w konkursie Prix Italia KOPIA W SERWISIE Internet Archive.. Była to opera radiowa „Neffru”, autorstwa Zbigniewa Kopalki i Zbigniewa Wiszniewskiego.
W latach 60. nastąpiła rozbudowa powieści radiowej, programów dla młodzieży oraz reportażu literackiego. Na początku 1966 zaczęto nadawać programy nocne (muzyka, serwis informacyjny itd.), a w 1973 programy całodobowe.
W 1974 został zbudowany najwyższy na świecie maszt – o wysokości 646 metrów – powstał też nadajnik o mocy 2000 kW w Konstantynowie koło Gąbina. Polskiego Radia można było słuchać w całej Europie, w Afryce Północnej, na Wschodzie i na terytorium ówczesnego Związku Radzieckiego.
W latach 70. powstały nowe audycje emitowane na żywo: „Lato z Radiem” (od 1971), „Sygnały dnia” (od 1973), „Cztery Pory Roku”. Autorami audycji byli: Sławomir Szof, Tadeusz Sznuk, Tadeusz Cichomski, Lesław Nowak, Antoni Mielniczuk i inni.
2 stycznia 1976 zaczął nadawać Program IV – stacja o charakterze edukacyjnym.
Po przemianach mały|Furgonetka z logiem Polskiego Radia (2023) W sierpniu 1991 zawalił się maszt radiowy w Konstantynowie. Zastąpiono go, zmodernizowaną w 1992, rozgłośnią w Raszynie.
29 grudnia 1992 Sejm uchwalił ustawę o radiofonii i telewizji: zdecydowano o podziale Państwowej Jednostki Organizacyjnej „Polskie Radio i Telewizja” na dziewiętnaście niezależnych spółek, podczas gdy telewizja została jedną spółką, Radio podzielono na Polskie Radio S. A. nadające programy ogólnopolskie oraz siedemnaście spółek regionalnych. Konsekwencją Ustawy było powstanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji85 lat Polskiego Radia: Kalendarium. Polskie Radio S.A..
31 grudnia 1993 Polskie Radio stało się spółką akcyjną Skarbu Państwa: do rejestru handlowego w Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy wpisano Spółkę Skarbu Państwa „Polskie Radio S.A.”.
W 1994 zostały powołane: Informacyjna Agencja Radiowa (IAR), Radiowe Centrum Kultury Ludowej oraz Polskie Radio Bis – następca Programu IV. Polskie Radio S.A. w tym samym roku dołączyło do Europejskiej Unii Radiowej (EBU).
Radiowe Centrum Nadawcze o mocy 1000 kW zostało oddane do użytku 4 września 1999 w Solcu Kujawskim. W uroczystościach otwarcia udział wzięli m.in. Aleksander Kwaśniewski – prezydent RP oraz kardynał Józef Glemp – prymas Polski. 3 lipca 2001 powołano Audytorium 17 – spółkę, której udziałowcami jest 17 Rozgłośni Regionalnych Polskiego Radia.
28 września 2005, z okazji osiemdziesięciolecia istnienia, Polskie Radio otrzymało Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W tym samym roku zostało uhonorowane Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy.