thumb|Mirage IVA z makietą bomby AN 22 w muzeum w Le Bourget
Dassault Mirage IV – francuski ponaddźwiękowy bombowiec strategiczny oraz samolot rozpoznawczy wytwórni Dassault z okresu zimnej wojny. Dwumiejscowy, dwusilnikowy samolot odrzutowy w układzie delty bez usterzenia poziomego, osiągający dwukrotną prędkość dźwięku. Oblatany w 1961 roku, służył od 1964 do 2005 roku wyłącznie we francuskim lotnictwie jako bombowiec strategiczny, przystosowany do wykonywania uderzeń nuklearnych z wykorzystaniem bomb atomowych i oraz pocisków rakietowych ASMP, a następnie także jako samolot rozpoznawczy dla rozpoznania strategicznego.
Historia Powstanie Mirage IVA Prace nad ponaddźwiękowym bombowcem, zdolnym do przenoszenia broni atomowej, rozpoczęły się we Francji w 1956 roku. Jednocześnie prowadzono prace nad francuską bombą atomową, którą po raz pierwszy przetestowano 13 lutego 1960 roku. Działania te były wyrazem ambicji prezydenta Francji gen. de Gaulle′a uczynienia z Francji niezależnego mocarstwa. Opracowania samolotu podjęły się dwie francuskie wytwórnie lotnicze: Dassault (wówczas Générale aéronautique Marcel Dassault – GAMD) i SNCASO, która zaproponowała bombowiec o skośnych skrzydłach SNCASO 4060 Super Vautour, jako rozwinięcie samolotu Vautour. Rząd Francji wybrał do realizacji propozycję Dassault, opartą na projektowanym ciężkim samolocie myśliwskim Mirage IV. Wstępne zamówienie na skonstruowanie bombowca skierowano 28 listopada 1956 roku. Pierwszy prototyp nowego samolotu, Mirage IV-01, oblatany 17 czerwca 1959 roku, był w zasadzie powiększonym dwusilnikowym rozwinięciem myśliwca Mirage III, zachowując jego charakterystyczny układ bezogonowej delty. Miał on maksymalną masę startową 20 343 kg i powierzchnię nośną 70 m², a napędzany był silnikami SNECMA ATAR 9B o ciągu 9000 kG z dopalaniem. Silniki również pochodziły z Mirage III. Samolot ten pobił w 1960 roku dwa rekordy prędkości na dystansie zamkniętym 1000 km – 1822 km/h (19 września) i 500 km – 1972 km/h (23 września), lecąc z prędkością między Ma 2,08 a 2,14. 13 lutego 1961 roku prototyp Mirage IV-01 został jednak utracony na skutek awarii silnika (załoga katapultowała się).
Jeszcze przed jego oblotem uznano, że bombowiec tej wielkości miał jednak niewystarczający zasięg bez tankowania w powietrzu, więc Mirage IV-01 traktowany był jako samolot doświadczalny, a wytwórnia opracowała znacznie powiększony projekt Mirage IVB (masa startowa 57 ton, powierzchnia nośna 130 m², długość kadłuba 28 m). 9 maja 1959 roku lotnictwo zamówiło budowę trzech prototypów. Z uwagi na brak francuskich silników o wystarczającym ciągu, przewidziano napęd licencyjnymi amerykańskimi silnikami Pratt & Whitney J-75B-24 o ciągu 13 600 kG z dopalaniem. Wytwórnia przystąpiła do budowy prototypu, a lotnictwo według planów z 1959 roku zamierzało pozyskać 53 bombowce Mirage IVB i 27 samolotów walki radioelektronicznej z trzyosobową załogą. W tym samym roku jednak zamawiający uznał, że Mirage IVB będzie zbyt drogi i wiążący się z większym ryzykiem technicznym i zrezygnował z budowy tego samolotu. Istotnym czynnikiem była też chęć uniknięcia uzależnienia strategicznego francuskiego programu od amerykańskich silników.
Wobec rezygnacji z samolotu Mirage IVB, wytwórnia zaproponowała wariant pośredni co do wielkości, oznaczony Mirage IVA. Maksymalna masa startowa została ograniczona do 33 ton, a powierzchnia nośna wyniosła 78 m². W październiku 1959 roku wariant ten został zaakceptowany do rozwoju. W marcu 1960 roku lotnictwo zamówiło budowę trzech prototypów tej wersji. Pierwszy prototyp Mirage IVA-02 oblatano 12 października 1961 roku, dalsze dwa w 1962 i 1963 roku, po czym samolot zaakceptowano do produkcji. 29 maja 1962 roku lotnictwo zamówiło 50 samolotów, a 4 listopada jeszcze 12, zdolnych do przenoszenia zasobnika rozpoznawczego. Pierwszy seryjny samolot oblatano 7 grudnia 1963 roku. Zbudowano ogółem serię 62 samolotów Mirage IVA, które weszły do służby między lutym 1964 a marcem 1968 roku.
W 1959 roku planowano budowę wersji rozpoznawczej i walki radioelektronicznej Mirage IVE, z trzyosobową załogą, lecz zrezygnowano z niej wraz z rezygnacją z większego płatowca Mirage IVB.
Modernizacja Mirage IVP thumb|Mirage IVP z zasobnikiem rozpoznawczym pod kadłubem Wobec stałego wzrostu zagrożenia ze strony obrony przeciwlotniczej, także w stosunku do samolotów lecących na małej wysokości, nuklearne bomby lotnicze stały się mało skutecznym środkiem walki. W odpowiedzi na nowe potrzeby, we Francji opracowano pocisk odrzutowy średniego zasięgu powietrze-ziemia ASMP. Miał on zasięg odpalenia od 30 do 400 km i mógł mieć głowicę konwencjonalną lub atomową o mocy od 100 do 300 kiloton. Jako jego główny nosiciel przewidziano myśliwiec wielozadaniowy Mirage 2000N, lecz zanim wszedł on do służby, postanowiono dostosować do przenoszenia ASMP samoloty Mirage IV. Pierwsze próby prowadzono w 1982 roku. Począwszy od 1985 roku, 19 samolotów Mirage IVA zostało zmodyfikowanych do przenoszenia nowego pocisku. Przebudowane samoloty otrzymały nowe oznaczenie Mirage IVP (od: Pénétration - przenikanie). Zmiany obejmowały głównie awionikę – zmodernizowane systemy nawigacyjne i celownicze oraz montaż wzmocnionej podłogi zakrywającej zagłębienie w kadłubie, z zewnętrzną belką do podwieszenia pocisku ASMP. Zmodernizowane samoloty nadal mogły przenosić zasobnik rozpoznawczy CT 52.
Służba thumb|Mirage IVP z EB 1/91 w locie na małej wysokości, 1986 rok Samoloty Mirage IVA, razem z pierwszą francuską lotniczą bombą atomową AN 11, dostępną od lipca 1964 roku, zapoczątkowały istnienie francuskiego lotnictwa strategicznego (Forces Aériennes Stratégiques). W samoloty te wyposażono jako pierwsze dwie nowo utworzone eskadry lotnictwa strategicznego: EB 1/91 Gascogne w bazie Mont-de-Marsan i EB 2/91 Bretagne w bazie Cazaux, wchodzące w skład 91 Pułku (EB 91). Pierwsza eskadra EB 1/91, sformowana w czerwcu 1964 roku, uzyskała gotowość bojową i rozpoczęła pełnienie dyżurów 1 grudnia 1964 roku. W razie alarmu wyznaczony samolot uzbrojony w bombę atomową miał wystartować w ciągu pięciu minut; w gotowości do startu był też tankowiec powietrzny. Do 1966 roku utworzono z tych samolotów łącznie dziewięć eskadr w składzie trzech pułków: EB 91, EB 93 i EB 94 (po trzy eskadry bombowców i czwartej eskadrze tankowców w każdym). Utworzenie własnych sił odstraszania nuklearnego było istotnym czynnikiem, pozwalającym Francji na opuszczenie struktur wojskowych NATO w 1966 roku i odgrywanie roli w pełni niezależnego mocarstwa. Mirage IV były używane także w ośrodku szkoleniowym CIFAS 328 w Bordeaux-Mérignac.
Po uzyskaniu pełnego stanu eskadr, 36 samolotów miało pełnić dyżury bojowe, w tym jeden z każdej eskadry miał startować w ciągu 15 minut, a pozostałe w ciągu godziny po otrzymaniu rozkazu. Należy zaznaczyć, że ćwiczono podwieszanie bomb atomowych oraz loty z bombami ćwiczebnymi, natomiast zabronione były loty z bombami atomowymi w czasie pokoju, aczkolwiek na początku służby zdarzył się jeden taki przypadkowy start. Mirage IVA nr 36 zademonstrował możliwości przelatując w 1966 roku w ramach operacji Tamouré wraz z tankowcem C-135F, w czterech etapach, przez USA do bazy Hao w Polinezji Francuskiej. Jako pierwszy francuski samolot wojskowy przeleciał wówczas 10 maja nad Atlantykiem przez Azory do USA (baza Otis w Massachusetts), w 7 godzin 40 minut. Drugi samolot tego typu (nr 9) dostarczono w tym czasie do Hao na pokładzie okrętu desantowego „Ouragan”. Samolot nr 9 wziął udział w próbie bomby atomowej AN-11 na atolu Mururoa 19 lipca, po czym powrócił lotem do Francji, a drugi powrócił drogą morską (uszkodzony przy lądowaniu). Francuskie siły strategiczne postawiono w stan pełnej gotowości raz, podczas „Praskiej Wiosny” w 1968 roku.
Podstawowym potencjalnym celem floty Mirage IVA były duże miasta i bazy wojskowe ZSRR. Operując z francuskich baz, bez tankowania w powietrzu samolot mógł osiągnąć linię Budapeszt – Królewiec (w tym Polskę), a z tankowaniem w drodze do celu – np. Moskwę, Murmańsk na północy lub miasta na Ukrainie na południu. Tankowanie przewidywano nad Morzem Północnym lub Morzem Czarnym. W tym celu zakupiono w USA 12 powietrznych tankowców KC-135 (oznaczonych C-135F), które zaczęły pełnić służbę w styczniu 1965 roku. Podstawowy profil lotu zakładał dolot i atak na wysokim pułapie z dużą prędkością (). Po tankowaniu w powietrzu i zrzucie dodatkowych zbiorników paliwa, na kilkaset kilometrów przed celem samolot zwiększał prędkość z Ma 0,9 do naddźwiękowej Ma 1,85 oraz pułap z 9800 m do 17 000 m. Mógł atakować w ten sposób cele w promieniu 3500 km. Misje obarczone były wysokim ryzykiem i brano pod uwagę podczas powrotu możliwość konieczności katapultowania się z braku paliwa, w tym nad neutralną Szwecją. Pod koniec lat 60., gdy znacznie wzrosło zagrożenie ze strony rakiet przeciwlotniczych dla samolotów latających na dużych wysokościach, zmodyfikowano samoloty Mirage IVA w celu latania na małych wysokościach, co obejmowało głównie autopilota oraz wprowadzenie nowych bomb AN 22. Przy profilu High-Low-High (dolot i powrót na dużej wysokości, atak na małej) samolot mógł atakować cele na głębokość 2700 km, a lecąc cały czas na małej wysokości (Low-Low-Low), bez tankowania w powietrzu, na głębokość 830 km. W obu tych profilach samolot dolatywał do celu z prędkością okołodźwiękową 1100 km/h i zrzucał bombę przy 825 km/h. Mirage IV był uznawany za pierwszy i jedyny samolot europejski zdolny do dłuższego lotu (ponad 30 minut) z dwukrotną prędkością dźwiękuWedług strony producenta Dassault Aviation, Mirage IV to nadal jedyny zachodnioeuropejski samolot zdolny do dłuższego lotu (ponad 30 minut) z dwukrotną prędkością dźwięku [dostęp 6-12-2022]..
W czasie służby samoloty otrzymały modyfikowane stale środki walki radioelektronicznej – urządzenia wykrywające opromieniowanie radarem i zakłócające pracę radarów systemów przeciwlotniczych. Oprócz wyposażenia montowanego w płatowcu, stosowano podwieszane zasobniki walki radioelektronicznej. Poszczególne systemy miały zakłócać radary pocisków S-125, 2K12 Kub i S-75. Część samolotów Mirage IVA została od października 1968 roku przystosowana także do przenoszenia zasobnika rozpoznania fotograficznego CT 52, podwieszanego pod kadłubem, zawierającego komplet aparatów fotograficznych do zdjęć na małych i dużych wysokościach. thumb|Rozpoznawczy Mirage IVP z ERS 1/91, 2004 rok
1 lipca 1976 roku lotnictwo strategiczne na Mirage IVA przeorganizowano w dwa pułki (sześć eskadr), rozwiązując trzy eskadry i grupując tankowce w dawnym pułku bombowym EB 93, przeformowanym w pułk tankowania powietrznego ERV 93. W 1978 roku w jednostce szkolnej CIFAS 328 utworzono eskadrę szkolno-rozpoznawczą ERI 1/328. W 1983 roku natomiast rozwiązano trzecie eskadry w pułkach bombowych, pozostawiając cztery eskadry.
Zmodernizowane samoloty Mirage IVP weszły do służby w 1986 roku w jedynie dwóch eskadrach EB 1/91 Gascogne i EB 2/91 Bretagne (po 6 bombowców). Pierwsze z nich uzyskały gotowość operacyjną 1 maja 1986 roku. Ostatnie dwie eskadry z Mirage IVA przenoszącymi bomby nuklearne zostały rozwiązane w grudniu 1986 (EB 1/94 Guyenne) i lipcu 1988 roku (EB 2/94 Marne), a samoloty wersji IVA wycofano.