thumb|Archaizacja („Trylogia Sienkiewicza”) Archaizacja (stylizacja archaiczna) – rodzaj stylizacji językowej polegającej na wprowadzeniu do utworu literackiego archaicznych elementów słownictwa, rzadziej form gramatycznych lub konstrukcji składniowychTeresa Kostkiewiczowa, Archaizacja, [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002.. W wypadku braku zabytków dokumentujących dawne formy (np. dla polszczyzny sprzed XII wieku) celom stylizacji archaicznej mogą służyć elementy gwarowe lub pochodzące z języka dawnych epok.
Charakterystyka Problem archaizacji języka nabrał znaczenia z rozwojem powieści historycznej i wzrostem tendencji realistycznych w literaturze. W literaturze polskiej rozkwit tego rodzaju stylizacji przypadł na XIX wiek. W szerokim zakresie wprowadził archaizację do swoich powieści historycznych Henryk Sienkiewicz. W „Trylogii” oparł stylizację językową na polszczyźnie XVII-wiecznej, wprowadzając zarówno archaizmy leksykalne, fonetyczne, fleksyjne, a także archaizując tok składniowy. Dzięki temu odtworzył atmosferę przedstawionej epoki.
Archaizacja może dotyczyć ortografii, jak w przekładzie Wielkiego testamentu François Villona pióra Tadeusza Boya-Żeleńskiego:
Nie iest biskupem mym ni panem; Ni ziarnam nie miał zeń, ni plewy; Anim mu sługą, ni poddanym, Ani o iego stoię gniewy; Wodą y kęsem chleba suchym Karmił mnie zacnie całe lato, Na chłód przyodział mnie łańcuchem: Niechay go Bóg wypłaci za to.
Na płaszczyźnie pozajęzykowej archaizację można wyrażać dawnym krojem pisma (gotyk), zastosowaniem inicjałów lub użyciem drzeworytów, które zewnętrznie upodabniają książkę do starodruku.
Przypisy
Kategoria:Środki stylistyczne