thumb|250px|Zamczysko i Motława (2010)

Zamczysko (niem. Alteschloss, kaszub. ZómkòwiszczeStefan Ramułt, Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, Kraków 1983) – część gdańskiego Starego Miasta. Ograniczone jest Motławą, końcowym odcinkiem Kanału Raduni, ul. Tartaczną i placem Obrońców Poczty Polskiej.

Historia thumb|240px|left|Nieistniejący Dom Pracy Przymusowej Na obszarze Zamczyska znajdował się od lat 60. XI wiekuPróbki dendrochonologiczne z wału grodu pobrane w 2003 przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku datują najstarszą fazę grodu, z poziomu 16/17 wg Jaźdżewskiego, na lata 1054-1063.

Bogdan Kościński, Henryk Paner: Nowe wyniki datowania grodu gdańskiego – stanowisko 1 (wyk. I-V), [w:] Paner H., Fudziński M. (red.) XIV Sesja Pomorzoznawcza, vol. 2, Od wczesnego średniowiecza do czasów nowożytnych, Gdańsk 2005, s. 11-43. do ok. 1340 silny gród drewniano-ziemny namiestników polskich władców, od 1227 samodzielnych książąt pomorskich.

Jeden z najwcześniejszych gdańskich cmentarzy (wczesnośredniowieczny) znajdował się przy ul. Sukienniczej, na terenie grodu. Na początku lipca 2025 w czasie prowadzonych tam prac archeologicznych odkryto grób rycerza z zachowaną płytą nagrobną i kompletnym szkieletemgdansk.pl: Znaleziono kompletny szkielet rycerza. Kim był, jak go nazywać?.

W nocy z 12/13 listopada 1308 gród opanowali Krzyżacy, usunęli z niego dotychczasowych polskich władców i z inicjatywy wielkiego mistrza Dietricha von Altenburga w latach 1335–1341 wzniesiono na jego miejscu murowany zamek. Świadczy o tym wzmianka „Iste eciam tempore suo castrum Gdanzc et castrum Swetze muniri de latere procurauit”O zamkach konwentualnych państwa zakonnego w Prusach na marginesie najnowszej książki Tomasza Torbusa, Zapiski Historyczne, 79, z. 4, 2014.

Od 1396 na przedłużeniu obecnej ul. Rycerskiej kursował prom na Ołowiankę (był czynny do około 1880).

thumb|250px|Nieistniejąca Królewska Szkoła Nawigacyjna, ok. 1900 thumb|245px|Zamczysko, ok. 1900 thumb|245px|Zabytkowe kamienice przy ul. Rycerskiej (2012) thumb|245px|Zamczysko, ul. Grodzka (2010) thumb|245px|Most Wapienniczy (2012) Twierdzę rozebrali w 1454 sami gdańszczanie, niechętni Krzyżakom. Później Zamczysko długo było puste, aż dopiero w 1630 wybudowano na jego terenie więzienie w okolicach dzisiejszej ul. Rycerskiej. Był to Dom Pracy Przymusowej (Zuchthaus), zakład poprawy poprzez pracę, w którym osadzani byli żebracy wyłapywani podczas obław w mieście, aby zmniejszyć ich ilość na ulicach. Na początku XIX wieku powstało nowe więzienie Sądu Kryminalnego w Gdańsku, tzw. Kurkowa, i dom poprawy został wyburzony. Zachował się z niego jedynie mur dziedzińca, na którym w 1838–1844Rejestr zabytków nieruchomych woj. pomorskie wybudowano nowoczesny szpital garnizonowy. Skrzydło tego szpitala przekazano Polsce, która zaadaptowała je na siedzibę Poczty Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku.

Ulica Grodzka (Burgstraße) istniała już na planie zabudowy obszaru po zamku krzyżackim. Nazwana była początkowo Zamkową (Schlosstrasse), późniejszą nazwę otrzymała w XVII wieku. W XVII wieku na terenach dawnego zamku krzyżackiego została wytyczona ulica Sukiennicza (Rähm). Osiedlali się przy niej sukiennicy, którzy rozpinali na ramach sukna, aby je suszyć po bieleniu. W XVII wieku, również na terenie dawnego zamku krzyżackiego, została wytyczona ulica Rycerska (Rittergasse). Najstarsze pisemne świadectwo jej nazwy pochodzi z 1648. W 1648 otrzymała nazwę dzisiejsza ulica Dylinki (Kleine Knüppelgasse), nazwana wówczas ulicą Dylową (Knüppelstrasse); jej dzisiejsza nazwa Dylinki pojawiła się po raz pierwszy w 1903. Około 1648 powstała ulica Czopowa (Zapfengasse). Początkowo nosiła nazwę Kamienna (Steingasse), ponieważ była wybrukowana kamieniami (była jedyną brukowaną ulicą w tej części miasta; na pozostałych były układane drewniane pale, czyli dyle, ponieważ cały teren był podmokły i grząski – stąd wzięły się nazwy sąsiednich ulic: Dylinki, Na Dylach i Wielkie Dylehttp://ibedeker.pl/spacery/osiek-i-jego-sasiedztwo-cz-iii/#axzz1rf9LKtKG Osiek i jego sąsiedztwo cz. III). W drugiej poł. XVII wieku nazwę otrzymała ulica Wartka (Am Brausenden Wasser). W 1792 pojawiła się nazwa ulicy Wapienniczej (Kalkort lub Kalkschutenort), pochodząca od miejsca, w którym przybijały szkuty z ładunkami wapienia. Około 1840 nazwana została ulica Karpia (Karpfenseigen), wcześniej zwana Nad Radunią (An der Radaune). Nazwa pochodziła od siatek lub skrzyń zanurzonych w wodzie, służących do przechowywania żywych ryb.

W latach 1824–1923 na terenie Zamczyska istniała Królewska Szkoła Nawigacyjna (Königliche Navigations Schule), przy ul. Karpiej 26. Gmach szkoły i okoliczne budynki zostały zniszczone pod koniec II wojny światowej i później nie odbudowane.

Na Zamczysku mieściły się gdańskie browary, w tym Alte Danziger Schloßbrauerei. Od 1916 przy ul. Rycerskiej 7 i 8 mieściła się Gdańska Fabryka Chleba (Anker Simon Brotfabrik), której współwłaścicielem był kupiec żydowskiego pochodzenia Simon Anker, zwany „zbożowym królem”.

Przy ulicy Rycerskiej 10 znajduje się jedna z nielicznych gdańskich kamienic (tzw. „domem browarników”), która przetrwała w stanie nienaruszonym zniszczenia II wojny światowej. Wewnątrz zachowało się kompletne wyposażenie z drugiej połowy XVIII wieku.

W 1922 została zlikwidowana przebiegająca przez ul. Grodzką linia tramwajowa trasy śródmiejskiej (pomiędzy ul. Garbary i nieistniejącym pl. Hanzy).

Wieczorem 11 lipca 1942 miał miejsce pierwszy podczas II wojny światowej nalot bombowy na Gdańsk. W jego wyniku kilka bomb spadło na kamienice przy ulicy RycerskiejNaloty bombowe podczas II wojny światowej, gedanopedia.pl [dostęp: 14.10.2019].

W latach 50. XX wieku została zbudowana szkoła podstawowa przy ul. Karpiej.

Zabytki i obiekty historyczne dom (XVIII wiek), ul. Grodzka 9 dom (koniec XVIII wieku), ul. Grodzka 12 dom (XVIII–XX wiek), ul. Grodzka 13 spichrz Pod Jeleniem z 1771, ul. Grodzka 16 dom z 1747, ul. Grodzka 18 3 domy, restauracja U Kubickiego (pierwsza poł. XIX wieku), ul. Wartka 5 zespół browaru (XVIII–XIX wiek), ul. Rycerska 7, 8, 9 / Czopowa 5 dom (pocz. XVIII wieku), ul. Rycerska 10 historyczne kamienice Most Wapienniczy (zbudowany 1896–1897) na Kanale Raduni mur Domu Pracy Przymusowej, wzdłuż ul. Sukienniczej

Przypisy

Kategoria:Podjednostki morfogenetyczne okręgu Gdańsk Kategoria:Stare Miasto (Gdańsk) Kategoria:Podział historyczny Śródmieścia Gdańska