thumb|Autograf „Śledź”(pseudonim literacki) Stanisław Józef Moskal, ps. Śledź Otrembus Podgrobelski (ur. 4 marca 1935 w Krakowie, zm. 8 maja 2019 tamże) – polski naukowiec i pisarz, socjolog wsi, profesor nauk rolniczych, związany z Uniwersytetem Rolniczym im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. Badał przemiany kulturowe i uwarunkowania rozwoju wsi polskiej, a szczególnie świadomość ekologiczną jej mieszkańców. Był znawcą lokalnych gwar Podhala. Miłośnik gór, etnolog i podróżnik. Przez wiele lat badacz uwarunkowań rozwoju rolnictwa w Algierii.
Był autorem Wstępu do imagineskopii w formie prześmiewczego traktatu naukowego, którego fikcyjna metodologia i stylizacja były używane przez czytelników w różnych zastosowaniach praktycznych i teoretycznych. Stworzył postać Jeremiasza Apollona Hytza, któremu przypisał wiele tez związanych z imagineskopią. Książka, wydana po raz pierwszy w 1977, stała się przedmiotem szeregu analiz literackich, naukoznawczych i filozoficznych, a także kultowym tematem licznych blogów. Koncepcja imagineskopii okazała się inspiracją do licznych i nowatorskich eksperymentów artystycznych. Zainteresowanie nią rozwija się szczególnie w XXI wieku.
Doświadczenie profesjonalne autora jako naukowca i socjologa znalazło odbicie w humorystycznym tekście naukowym, który jest porównywany do dzieł czołowych przedstawicieli prozy podobnego gatunku. Autor pisał pod pseudonimem „Śledź Otrembus Podgrobelski”. W 2012 wydał także tom własnych wspomnień.
Życiorys Był synem Stanisława (1903–1984) i Jadwigi z domu Jordan (1908–1964). Ojciec był inżynierem i dyrektorem technicznym fabryki chemicznej produkującej mydło i tłuszcze roślinne w Trzebini. Matka była nauczycielką i pochodziła z historycznej rodziny dawnych żupników salin wielickich, której członkowie odznaczyli się w powstaniu listopadowym i powstaniu węgierskim.
thumb|Stanisław Moskal (drugi od lewej) w czasie Juwenaliów Krakowskich w 1964 Urodził się w Krakowie. Był silnie związany z rodzinną (ze strony ojca) podbeskidzką wsią Sułkowice i jej tradycjami, gdzie przeżył okupację niemiecką. Maturę uzyskał w 1952 w jednej z najstarszych (1588) polskich szkół – I Liceum Ogólnokształcącym im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie, którego absolwentami byli wcześniej jego dziadek i wuj.
Ukończył studia zootechniki (1957) w Wyższej Szkole Rolniczej w Krakowie, a następnie studia socjologii (1965) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1960 r. pracował w Wyższej Szkole Rolniczej w Krakowie jako asystent, a od 1965 jako starszy asystent w Katedrze (od 1970 Instytucie) Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa. W 1970 r. na podstawie rozprawy Praca pozarolnicza jako czynnik zmian w gospodarstwie i rodzinie chłopskiej Podhala uzyskał stopień doktora nauk rolniczych i został zatrudniony jako adiunkt. Pracował tam także po przekształceniu WSR w 1972 r. w Akademię Rolniczą. W 1978 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy Ludność dwuzawodowa w procesie społeczno-gospodarczego rozwoju wsi.
thumb|Miejscowość rolnicza Belmont-sur-Yverdon, w prawym dolnym rogu, 5 km od miasta Yverdon i jeziora de Neuchâtel w Szwajcarii Na przełomie lat 1959 i 1960 odbył roczną praktykę rolniczą u farmera w niewielkiej miejscowości Belmont-sur-Yverdon we francuskojęzycznym kantonie Vaud w Szwajcarii, dzięki której uzyskał na początku kariery zawodowej znaczące doświadczenie pracy i życia w społeczeństwie szwajcarskim w porównaniu do ówczesnych warunków gospodarczych i społecznych w Polsce. W 1971 r. zwiedzał Syberię przy okazji stażu naukowego w Nowosybirsku. Rok akademicki 1973/74 spędził na stypendium naukowym w Algierze. W 1975 r. odwiedził okolice Użhorodu na Rusi Zakarpackiej. W okresie 1976–1979 był konsultantem ekonomicznym Instytutu Zootechniki w Balicach.
Do Algierii powrócił w latach 1979–1986 i pracował w wyższej szkole rolniczej (od 2008 pod nazwą ) w na obrzeżach Algieru. Wykładał tam problematykę rozwoju gospodarczego oraz ekonomikę rolnictwa, a także sporządził na zlecenie ministerstwa rolnictwa Algierii szczegółowy bilans paszowy tego kraju. Odbył wtedy szereg wypraw krajoznawczych, także w głąb Sahary.
Równocześnie od 1979 r. był zatrudniony w Akademii Rolniczej w Krakowie jako docent w Katedrze Polityki Agrarnej, od 1994 jako profesor nadzwyczajny Zakładu Socjologii i Rozwoju Wsi. W 1989 r. został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.
W 1992 r. odbył pobyt studyjny na Uniwersytecie Lavala w Kanadzie. Tytuł naukowy profesora nauk rolniczych otrzymał w 2000 r. W latach 1994–2004 był kierownikiem nowo utworzonego Zakładu (od 2004 Katedry) Socjologii i Rozwoju Wsi tej uczelni, skąd w 2007 przeszedł na emeryturę.
Zmarł 8 maja 2019 w Krakowie. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera P, rząd 2, grób 18).
Praca naukowa thumb|ENSA – wyższa szkoła rolnicza w El Harrach koło Algieru thumb|Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Collegium Godlewskiego Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 220 pozycji o charakterze interdyscyplinarnym, z pogranicza socjologii wsi i ekonomiki rolnictwa. Tematami tych prac są problemy przekształcania rolnictwa w procesie rozwoju gospodarczego, przemiany struktury społeczno-ekonomicznej ludności, funkcjonowanie gospodarstw chłopskich, zasoby pracy na wsi, a także kulturowe i cywilizacyjne aspekty rozwoju wsi, w tym świadomość ekologiczna jej mieszkańców.
Był autorem wielokrotnie wydanego akademickiego podręcznika socjologii wsi i dwóch monografii książkowych analizujących pozarolniczą pracę w rodzinach chłopskich na obszarze Podhala. Pierwsza z nich była rozprawą doktorską i analizowała trudne warunki życia i pracy chłoporobotników w latach 70. XX wieku w rozdrobnionych gospodarstwach rolnych w podhalańskich wsiach Gronie i Ostrowsko, pracujących w kombinacie obuwniczym w Nowym Targu. Był także autorem opracowań monograficznych na temat sytuacji młodzieży wiejskiej w Polsce i o rolnictwie Algierii. Współpracował z uniwersytetami w Rennes, Paryżu i Montpellier, a także w Nitrze i Preszowie.
Badał przemiany kulturowe wsi polskiej, a szczególnie regionalne zjawisko dwuzawodowości na wsi i jej przeludnienie. Stwierdził, że pomimo widocznego postępu cywilizacyjnego wsi na początku XXI wieku oraz porównywalnego do miasta wyposażenia gospodarstw domowych, duża część młodzieży wiejskiej – inaczej niż pokolenie rodziców – krytycznie ocenia wieś jako miejsce życia dla siebie i wyraża aspiracje zawodowe związane z miastem oraz nierolniczymi działami gospodarki. Za rozwiązanie optymalne młodzież wiejska uważa własne i nierolnicze przedsiębiorstwo.
Był autorem programu rozwoju terenów rolniczych oraz analizy przedsięwzięć podejmowanych przez gminy miejsko-wiejskie i wiejskie na rzecz aktywizacji społeczności lokalnej i ukierunkowania przemian gospodarczych wsi w sytuacji rozdrobnienia gospodarstw wiejskich. W szczególności badał psychologiczne uwarunkowania przebudowy wsi małopolskiej. Na podstawie badań ankietowych przeprowadzonych w 2000 w gminach województwa małopolskiego i podkarpackiego wskazał na rozwiązania w tworzeniu miejsc pracy alternatywnych do rolnictwa.
thumb|Wycinka drzew i związana z nią degradacja środowiska była powodem obaw mieszkańców wsi w Małopolsce w końcu XX wieku Wprowadził ilościowe metody badania świadomości ekologicznej mieszkańców terenów wiejskich. Wykazał, że w Małopolsce u schyłku XX wieku dwie trzecie respondentów dostrzegało wokół siebie degradację środowiska wiejskiego głównie z powodu wycinki drzew, dzikich wysypisk śmieci, postępującego zabudowywania terenu, a także brzydkiej architektury. Znajomość folkloru podgórskiego południa Polski widoczna jest w jego twórczości literackiej.
Był doradcą rolniczych instytucji państwowych i samorządowych. Wchodził w skład zarządu Małopolskiego Programu Rozwoju Wsi i Rolnictwa, zespołu do spraw Bezrobocia Agrarnego w Krakowie, uczestniczył w programach szkoleniowych Małopolskiego Stowarzyszenia Doradztwa Rolniczego. Dla Stowarzyszenia Odnowy Obszarów Wiejskich „Wieś i Europa” konsultował wyjazdy studyjne i seminaryjne do Francji i na Ukrainę w latach 2000–2002. Był krytykiem systemu dopłat bezpośrednich udzielanych polskim rolnikom przez Unię Europejską.
Od 1997 był członkiem rady programowej „Krakowskich Studiów Małopolskich”, a od 2002 kwartalnika PAN „Wieś i Rolnictwo”. Był promotorem trzech doktoratów w Algierii, a także trzech w Polsce, z których ostatni został przeprowadzony w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN w 2005.
W charakterystyce przedstawicieli nauk społeczno-ekonomicznych w Krakowie w 2015 uznano, że był „znaczącą postacią” tego środowiska oraz że był „skupiony na nauce, o bardzo solidnym metodycznie warsztacie naukowym, raczej unikał popularności niemającej bezpośredniego odniesienia do nauki”.
Twórczość literacka Wstęp do imagineskopii (próba zarysu) thumb|Portret Jeremiasza Apollona Hytza (autorem obrazu jest Stefan Jędrzejewski) przed schroniskiem Betlejemka na Hali Gąsienicowej. Stanisław Moskal stoi trzeci od lewej – styczeń 1968 thumb|Klasyczny imagineskop Jabcona – rys. 6 ze Wstępu do Imagineskopii (próba zarysu) Był autorem tekstu i rysunków parodystycznego Wstępu do imagineskopii (próba zarysu) w literackiej formie „pastiszu tekstu naukowego”. Książka została wydana po raz pierwszy w 1977 przez Wydawnictwo Literackie pod pseudonimem Śledź Otrembus Podgrobelski – jego nazwisko jako autora podają katalogi biblioteczne, recenzja z 1979, dane bibliograficzne z 1986 i niektóre biogramy, a nota o autorze w wydaniu z 1998 wskazuje, że jej autor był związany z Krakowem.
Wstęp zawiera także bibliografię zmyślonych źródeł naukowych, które (30 pozycji) zostały opisane w 2016 w specjalistycznym leksykonie. Fikcyjnym twórcą imagineskopii i związanej z nią pendologii był aptekarz-myśliciel Jeremiasz Apollon Hytz (1841–1914) z Podhajec – autor zdania „przed którego logiką ugiąć się muszą najbardziej nawet sceptyczne umysły: Każdy skutek ma swoją przyczynę”.
Opis imagineskopu podał autor: Imagineskopia jest natomiast metodą poszerzania wyobraźni, której wzmocnienie zależy od rodzaju użytego imagineskopu i jego hipotetycznych parametrów technicznych, które książka analizuje w stylu naukowym. Relacje między fikcją a autentycznością tych definicji i opisów są skomplikowane i „rozdzielenie ich zakresów przestaje być wyłącznie kwestią prostej oceny”. Powiązanie tak rozumianej wyobraźni „ze sztuką, a zwłaszcza z poezją, wciąż wydaje się czymś naturalnym, powszechnym i oczywistym”.
Wstęp do imagineskopii „to w istocie «bajka» – fałszywy apokryf obnażający mit obiektywności i względność nauki”. Książka „imituje autentyk, by za chwilę zdradzić własną fałszywość, a następnie znów ją utrzymać”. „Podstawową funkcją parodii w książce Podgrobelskiego jest sugerowanie literackości”, którą można rozumieć podobnie jak literackość współczesnych sylw. Książka „wydaje się ostentacyjnie ludyczna”, a jej język jest pastiszem formalnego tekstu naukowego używanego przez autora w jego profesjonalnej działalności naukowej z prześmiewczymi dodatkami znanego mu języka mieszkańców Podhala jak w cytacie: