Fabryka Wilhelma Lürkensa – zabytkowy kompleks włókienniczy Wilhelma Lürkensa, zlokalizowany w Centrum Łodzi, przy Alei Tadeusza Kościuszki 35.

Budynki pierwszej Fabryki Wyrobów Trykotowych Wilh. Lurkens zostały wybudowane w latach 1898–1909 i posłużyły początkowo do produkcji drobnych wyrobów. Z czasem zakład rozwijał się, stając się Fabryką Wyrobów Dzianych i Przędzalnią. Wilhelm Lürkens i Sukcesorowie.

Po II wojnie światowej został znacjonalizowany jako Państwowa Fabryka Konfekcji, a następnie wcielony do Zakładów Przemysłu Odzieżowego im. dr. Adama Próchnika.

Po okresie PRL budynki należały do Próchnik SA i służyły za magazyny. W XXI wieku zabudowania zostały sprzedane, a w 2007 roku ostatecznie porzucone.

Historia WIlhelm Lürkens urodził się w Burtscheid w 1854 roku. Do Łodzi przyjechał około 1880 roku i tu ożenił się z Anna Margerithą Leman (Lemm). Działalność rozpoczął w 1884 roku otwierając zakład produkujący ręcznie trykotaże pod nazwą Fabryka Wyrobów Trykotowych Wilh. Lürkens, pierwotnie wynajmując budynki przy ulicy Piotrkowskiej 63, a później przy Piotrkowskiej 70. Po zakupie w 1889 roku działek od Bogumiła Waeschkego przy ul. Wólczańskiej 44/50 pomiędzy Wólczańską a Aleją Spacerową (dzisiejszą Aleją Tadeusza Kościuszki), a w 1890 roku kolejnych dwóch od A. Ferbergera i spadkobierców R. Vorweka rozpoczął budowę nowej fabryki wyrobów m.in. trykotowych i bawełnianych wkładek do kaloszy. Jako pierwsze zostały zbudowane magazyn towarów i niewielki dom mieszkalny. Nieco później stanęły zabudowania fabryczne przy północnej granicy działki skąd przeniesiono produkcję z Piotrkowskiej.

Główne budynki przemysłowe stoją przy ulicy Wólczańskiej – właściciel nie chciał, aby przy ówczesnej promenadzie, jaką była Aleja Kościuszki, stał zakład przemysłowy - od jej strony umieszczono biura fabryczne i dom mieszkalny, a później Pałac Wilhelma Lürkensa.

Pod koniec XIX wieku fabryka zatrudniała ok. 80 pracowników i produkowała drobne dzianinowe wyroby bawełniane takie jak wspomniane wkładki do kaloszy i rękawiczek. Przewidując dalszą ekspansję Wilhelm Lürkens zaciągnął pożyczki na rozwój, jednak dalsze przedsięwzięcia zatrzymała dekoniunktura. Przyniosło to duże straty finansowe i spadek produkcji, a w konsekwencji fabryka została wystawiona na licytację.

Rewolucja Robotnicza 1905 roku przyniosła dla Fabryki Lürkensa paradoksalnie poprawę sytuacji – produkcja dziewiarska zyskała wówczas na znaczeniu kosztem przemysłu bawełnianego. Pozwoliło to w 1909 roku wybudować Lürkensowi nową przędzalnię od strony ulicy Wólczańskiej, a także rozpocząć budowę maszynowni parowej i wysokiego komina znajdujących się w centrum działki.

W 1910 roku Wilhelm Lürkens zaciągnął kredyt na 75 tysięcy rubli w Towarzystwie Kredytowym Miejskim w Łodzi na zakończenie powyższych inwestycji, a wartość produkcji została dwukrotnie zwiększona do 550 tys. rubli.

Wedle funkcjonującej w ówczesnej Łodzi legendy Wilhelm Lürkens, jako kolekcjoner obrazów, znaczną część kredytu zamiast na swoje przedsiębiorstwo przeznaczył na dzieła sztuki. Miały o tym świadczyć zastosowane w budynkach przemysłowych drewniane stropy - wówczas już archaiczne i łatwopalne - na początku XX wieku powszechnie stosowano już stropy żelbetowe. Część kredytu przeznaczono rzeczywiście na budowę Pałacu Lürkensa, który stanął przy ul. Spacerowej 33/35 (dzisiejsza Aleja T. Kościuszki).

Podczas I wojny światowej i niemieckiego panowania w Łodzi fabrykę dotknęły znaczne rekwizycje armii niemieckiej, które pozbawiły ją całkowicie surowców i maszyn. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zrujnowany Wilhelm Lürkens starał się o kolejne kredyty, jednak podobną sytuację miało wiele innych łódzkich przedsiębiorstw i finansów firmy nie udało się poprawić.

Fabrykant zmarł wkrótce po ciężkiej chorobie 22 lutego 1920 roku. Zakłady przejęli jego spadkobiercy - Erna Magdalena Krusche, Edyta Anna Flacker i Helena Gisela Neumann oraz małżonkowie córek Lürkensa – Hugo Alfred Neumann i Oswald Krusche.

Firma pod nazwą Fabryka Wyrobów Dzianych i Przędzalnia. Wilhelm Lürkens i Sukcesorowie należała do Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim. Zatrudniała nadal 190 pracowników, posiadała 6000 wrzecion zgrzebnych i maszynę parową o mocy 250 KM. Jednak z biegiem czasu stawała się coraz mniej konkurencyjna, a jej zadłużenie wzrastało. W 1926 roku została wystawiona na licytację, a 28 grudnia 1929 roku ogłoszono jej upadłość.

W końcu dwudziestolecia międzywojennego fabryka i jej maszyny była wynajmowana drobnym przedsiębiorcom, m.in. – J. Bornsteinowi, J. Handelsmanowi, W. Inglerowi i M. Kamelgranowi. W późniejszym okresie budynki fabryczne przejął Hugo Flacker, który prowadził przedsiębiorstwo także w początkowym okresie II wojny światowej i niemieckiej okupacji Łodzi. Fabryka w tym czasie produkowała trykoty i bieliznę na potrzeby armii niemieckiej.

W 1945 roku, w czasie nastania Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Fabryka Lürkensa została znacjonalizowana i zmieniła nazwę na Państwową Fabrykę Konfekcji. Produkowała głównie bieliznę na potrzeby wojska i PKP. W dawnym pałacu fabrykanta od 1956 roku działała Restauracja SPATiF, będąca elitarnym miejscem spotkań łódzkiej bohemy artystycznej czasów Polski Ludowej.

Od 1974 roku fabryka została oddziałem Zakładów Odzieżowych im. A. Próchnika. Po zmianie ustroju w Polsce i upadku przemysłu włókienniczego w Łodzi produkcję zakończono a pomieszczenia fabryczne służyły przez pewien czas za magazyny.

W 2006 roku kompleks fabryczny kupił hiszpański inwestor, firma Urbanica z zamiarem przebudowy na cele hotelowe. Żadne inwestycje nie doszły jednak do skutku.

Od 2006 roku budynki są opuszczone i niszczeją

Fabryka Lürkensa w filmie i literaturze Należący do kompleksu Pałac Wilhelma Lürkensa, późniejsza Restauracja SPATiF, wielokrotnie występował w polskich filmach, między innymi w Awanturze o Basię (1959) w reżyserii Marii Kaniewskiej, w latach 60. w serialu Stawka większa niż życie (odcinek pt. Ściśle tajne) w reżyserii Janusza Morgensterna, a także w serialu Osiecka autorstwa Roberta Glińskiego i Michała Rosy z 2020 roku.

W początkowych scenach kryminału Marcina Andrzejewskiego "Deluks" z 2022 roku opisane są rekwizycje armii niemieckiej dokonywane w Fabryce W. Lürkensa w czasie I wojny światowej.

Galeria

Zobacz też Pałac Wilhelma Lürkensa SPATiF Łódź Wilhelm Lürkens Przypisy

Lürkensa Kategoria:Zakłady przemysłowe w Królestwie Kongresowym Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1909 Kategoria:Śródmieście (Łódź) Kategoria:Zabytkowe budynki w Łodzi