thumb|Osobista flaga Philippe’a Pétaina, Szefa Państwa Francuskiego (Francji Vichy), którego stała się nieoficjalnym symbolem thumb|Generał Charles Huntziger podpisujący w imieniu Francji dokument zawieszenia broni z Niemcami. Las Compiègne, 22 czerwca 1940 roku thumb|Philippe Pétain i Adolf Hitler. Spotkanie w Montoire 21 października 1940 roku Francja Vichy (), oficjalna nazwa Państwo Francuskie () – potoczne określenie państwa francuskiego, istniejącego w latach 1940–1944 (faktycznie do listopada 1942 – do momentu pełnej okupacji wojskowej) ze stolicą (od 1 lipca 1940) w Vichy (ob. w regionie Owernia-Rodan-Alpy, w departamencie Allier).

Utworzenie Państwo powstało w konsekwencji ustawy Zgromadzenia Narodowego III Republiki o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla premiera Francji, marszałka Francji Philippe’a Pétaina po klęsce Francji w kampanii 1940 roku. Jako kontynuacja III Republiki zostało oficjalnie uznane przez większość społeczności międzynarodowej, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii.

Zgodnie z warunkami zawieszenia broni podpisanego przez gen. Charles’a Huntzingera ze strony francuskiej i gen. Wilhelma Keitla ze strony niemieckiej w dniu 22 czerwca 1940, blisko 2/3 powierzchni Francji znalazło się pod okupacją niemiecką. Pozostała część Francji, jej protektoraty i kolonie miały pozostać nieokupowane przez Niemców i Włochów. Vichy zachowała we Francji metropolitalnej liczącą ok. 105 tys. żołnierzy armię bez ciężkiego sprzętu (czołgów, samochodów pancernych, ciężkiej artylerii), które zostały w większości wydane III Rzeszy lub ewakuowane na terytoria zamorskie i liczącą ponad 200 tysięcy żołnierzy armię w Algierii Francuskiej oraz koloniach (Francuska Afryka Zachodnia i Równikowa, Syria i Liban, Indochiny Francuskie). Francja pozostawała również w posiadaniu czwartej co do siły (po Royal Navy, US Navy i Nippon Kaigun) floty wojennej świata, rozmieszczonej częściowo w Tulonie, częściowo w portach Afryki Francuskiej (Mers-el-Kebir koło Oranu, Dakar).

Zebrane w Tuluzie Zgromadzenie Narodowe Republiki (Senat i Izba Deputowanych łącznie) udzieliło 10 lipca 1940 r. nadzwyczajnych pełnomocnictw premierowi, marszałkowi Pétain, który na ich podstawie ogłosił się „głową państwa francuskiego”. Ustawa o pełnomocnictwach została uchwalona przygniatającą większością głosów (569 głosów „za” przy 80 „przeciw”Z czego 62 radykałów i socjalistów. przy 30 wstrzymujących się od głosu). Tego samego dnia prezydent Republiki Albert Lebrun, nie składając jednak formalnej rezygnacji, przekazał swoje uprawnienia na rzecz Pétaina, który następnego dnia zdymisjonował prezydenta i ogłosił się głową państwa. III Republika Francuska dobiegła w ten sposób kresu – rozpoczął się okres Francji Vichy. Vichy ogłosiła neutralność w toczącej się wojnie.

We władzach najważniejszą rolę odgrywali marszałek Philippe Pétain oraz premier Pierre Laval. W roku 1941 Pétain, próbując rozszerzyć swą samodzielność, odsunął od władzy proniemieckiego Lavala, powierzając jego obowiązki admirałowi François Darlanowi, który dysponował jedynym realnym atutem Francji Vichy – francuską marynarką wojenną.

W 1941 Vichy podpisało układ z USA. W listopadzie 1942 po rozpoczęciu okupacji przez Wehrmacht „strefy nieokupowanej”, rozbrojeniu armii francuskiej we Francji metropolitalnej oraz po przejściu admirała Darlana oraz oddziałów w Algierii i koloniach na stronę aliantów faktyczną władzę w administracji Vichy uzyskał Pierre Laval, który po zamordowaniu admirała przez monarchistę zlikwidował jego stanowisko (minister pełnomocny rządu) i objął rządy niemalże dyktatorskie.

Polityka antyżydowska

W pierwszym okresie funkcjonowania państwa (do 1943 roku), kiedy Francja Vichy posiadała sporą wewnętrzną autonomię, jej władze podjęły pomimo braku nacisków ze strony III Rzeszy zakrojoną na szeroką skalę kampanię antyżydowską. Bezpośrednio po utworzeniu państwa zniesiono przepisy piętnujące antyżydowskie wypowiedzi w prasie (27 sierpnia 1940). Później przyjmowano coraz bardziej restrykcyjne ustawy antysemickie, ograniczające możliwości zatrudnienia Żydów i ich aktywność społeczną (3 października 1940, 2 czerwca 1941).

Bezpośrednio po zajęciu Francji przez Niemcy w 1941 roku w strefie okupowanej rozpoczęły się „łapanki” Żydów. Hitlerowcy założyli, iż francuska policja zatrzyma około 22 tys. Żydów na terenie Paryża, a następnie wywiezie ich do obozów umieszczonych wokół Paryża jak obozy w: Drancy, Compiègne, Pithiviers i obóz przejściowy w Beaune-la-Rolande. Akcja została jednak zrealizowana w mniejszym wymiarze i ostatecznie 16 lipca aresztowano 12 884 osoby, w tym 5082 kobiety oraz 4051 dzieci.

Kolaboracja Kolaboracja oprócz regularnego opłacania i utrzymania armii okupacyjnej, polegała na produkcji zbrojeniowej na rzecz Rzeszy, kontyngentach żywnościowych przekazywanych w zamian za „obligacje” Rzeszy na poczet odszkodowań wojennych Francji wobec NiemiecZapowiedzianych w układzie rozejmowym z czerwca 1940. oraz masowych dobrowolnych wyjazdach do pracy w Rzeszy (w tym do niemieckich zakładów zbrojeniowych)Agitację za zgłaszaniem się robotników i inżynierów francuskich do pracy w Niemczech tłumaczono chęcią zwolnienia z niewoli niemieckiej części francuskich jeńców wojennych. – do których zachęcały władze Vichy. W praktyce Francja finansowała w ten sposób w znacznej części wysiłek zbrojeniowy III Rzeszy. Kolaboracja obejmowała również zorganizowany współudział policji francuskiej, francuskiej milicji faszystowskiej (kierowanej przez Josepha Darnanda) i cywilnej administracji francuskiej (Rene Bousqueta) w ustalaniu list proskrypcyjnych i organizowaniu deportacji Żydów (np. znana jedyna w okresie 1940–1942 na terytorium Vichy obława antyżydowskaPrzeprowadzona w praktyce wyłącznie przez policję francuską. z lipca-sierpnia 1942 – obława Vel d’Hiv w Paryżu)Represje były kierowane w pierwszej kolejności wobec Żydów nieposiadających obywatelstwa francuskiego – pod pretekstem wydalania niepożądanych cudzoziemców – bezpaństwowców, lub z obywatelstwem krajów okupowanych przez III Rzeszę., a także współpracę z Gestapo w walce z Resistance. W Indochinach Francuskich Japonia, okupując je wojskowo w sierpniu 1940 r., zachowała francuską administrację cywilną, która współpracowała z wojskami japońskimi do marca 1945 roku.

Armia Rozejmowa thumb|Samozatopienie floty francuskiej w Tulonie 28 listopada 1942 – zdjęcie lotnicze RAF Państwo Vichy posiadało własne wojsko – słabo uzbrojoną armię metropolitalną (brak broni ciężkiej, minimalne siły pancerne i lotnicze) liczącą 100 tysięcy żołnierzy oraz armię kolonialną, dobrze wyposażoną (głównie dzięki ewakuowaniu przed zawieszeniem broni dużej ilości wszelakiego sprzętu wojskowego do posiadłości zamorskich), liczącą 200 tysięcy żołnierzy. Istniało, chociaż zredukowane liczebnie, stosunkowo nowoczesne lotnictwo. Działał zakamuflowany przed Niemcami kontrwywiad francuski, zaś generalicja Armii Rozejmowej utrzymywała kontakt ze zbiegłym z niewoli niemieckiej przy pomocy wywiadu francuskiego generałem Henri Giraudem, którego ekstradycji do III Rzeszy Vichy oficjalnie odmówiła. Wojskowi francuscy reprezentujący Vichy, które do listopada 1942 było oficjalnie państwem neutralnym, utrzymywali stały kontakt i wymieniali informacje wywiadowcze z ambasadorem USA, którym był admirał William Daniel Leahy. W nieokupowanej strefie Francji działały placówki wywiadu polskiego (zarówno Oddział II Sztabu Generalnego WP, jak i Akcja Kontynentalna), prowadzone były nasłuch i dekryptaż niemieckiej komunikacji radiowej przez grupę polskich kryptologów.

Najsilniejsza była marynarka wojenna, nadal jedna z największych na świecie – zarówno alianci, jak i hitlerowskie Niemcy nie chciały dopuścić, aby dostała się w ręce wroga lub działała na jego korzyść. Część okrętów marynarki Vichy została unieszkodliwiona przez Royal Navy podczas operacji Catapult w Mers el-Kebir i w czasie późniejszych incydentalnych starć w koloniach francuskich w Afryce (operacja Menace, ). Wojska Vichy stawiały opór aliantom zdobywającym kolonie francuskie: Syrię (operacja Exporter), Madagaskar (operacja Ironclad), Maroko i Algierię (operacja Torch). Chęć przejęcia francuskiej floty stała się jedną z przyczyn zajęcia Vichy przez wojska niemieckie w listopadzie 1942 roku. Zadanie to nie powiodło się – większość jednostek została zatopiona w Tulonie przez samych Francuzów, nieliczne zdołały uciec. Armia francuska w metropolii przestała istnieć, zaś w Algierii i koloniach przeszła stopniowo na stronę aliantów. Oficerowie i żołnierze Armii Rozejmowej w kraju stanowili trzon wiernej gen. Giraud’owi Organizacji Ruchu Oporu Armii, która w roku 1944 współtworzyła FFI. Niektórzy wstąpili jednak do nowo utworzonej kolaboracyjnej Milicji Francuskiej.

thumb|Rozmieszczenie wojsk Vichy w kraju i ich podział Armia Rozejmowa w kraju posiadała osiem dywizji wojskowych podzielonych na dwie grupy: 1 Grupa Dywizji Wojskowych (Awinion) 7 Dywizja Wojskowa (Bourg-en-Bresse) 14 Dywizja Wojskowa (Lyon) 15 Dywizja Wojskowa (Marsylia) 16 Dywizja Wojskowa (Montpellier) 2 Grupa Dywizji Wojskowych (Clermont-Ferrand) 9 Dywizja Wojskowa (Châteauroux) 12 Dywizja Wojskowa (Limoges) 13 Dywizja Wojskowa (Clermont-Ferrand) 17 Dywizja Wojskowa (Tuluza)

Podział administracyjny thumb|Mapa Francji Vichy, z obszarem Francji nieokupowanym (na niebiesko) i okupowanym (na czerwono). Podział ten obowiązywał do 1942 r. Francja od rewolucji dzieli się na departamenty. Cywilna administracja francuska została zachowana w okresie 1940–1944 zarówno na terenie okupowanym, jak i nieokupowanym (z wyjątkiem Alzacji i Lotaryngii, które zostały przyłączone do Rzeszy).

Życie codzienne

Barwny obraz życia codziennego Francji Vichy przynosi dziennik Andrzeja Bobkowskiego z lat 1940–1944Andrzej Bobkowski,Szkice piórkiem. (Francja 1940–1944) Warszawa 1995 ; Wyd. Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, Wydawnictwo CIS ; , ..

Krainy i współczesne regiony w Vichy Owernia Bourbonnais Sewenny Rodan-Alpy Sabaudia Langwedocja Roussillon Prowansja Korsyka

Posiadłości zamorskie Lp. Nazwa terytorium Okres zarządzania Lokalizacja Status polityczny Niepodległość Komentarz 1. Algieria Francuska 1940–1943 Afryka Północna terytorium zamorskie 1962 od 1943 okupacja brytyjsko-amerykańska 2. Francuska Afryka Równikowa do sierpnia 1940 Afryka Środkowa federacja 1960 od sierpnia 1940 Wolna Francja 3. Francuska Afryka Zachodnia 1940–1943 Afryka Zachodnia federacja 1960 od 1943 Wolna Francja 4. Indochiny Francuskie 1940 Azja Południowo-Wschodnia federacja 1954 oddane „tymczasowo” pod zarząd japoński (faktycznie do 1945) 5. Komory 1940–1942 Afryka Południowa protektorat 1975 od 1942 Wolna Francja 6. Liban 1940–1941 Azja, Bliski Wschód terytorium mandatowe 1946 od 1941 Wolna Francja 7. Madagaskar 1940–1942 Afryka Południowa terytorium zamorskie 1960 od 1942 Wolna Francja 8. Maroko Francuskie 1940–1943 Afryka Północna protektorat 1956 od 1943 okupacja brytyjsko-amerykańska 9. Somali Francuskie 1940–1941 Afryka Wschodnia kolonia 1977 od 1941 Wolna Francja 10. Syria 1940–1941 Azja, Bliski Wschód terytorium mandatowe 1946 od 1941 Wolna Francja 11. Tunezja Francuska 1940–1943 Afryka Północna protektorat 1956 od 1943 okupacja brytyjsko-amerykańska

Koniec thumb|Moneta 2 franki z 1943 roku bita przez rząd Vichy z dewizą: Praca Rodzina Ojczyzna która zastąpiła dotychczas używaną dewizę Wolność Równość Braterstwo