Jagiellonia Białystok – klub piłki nożnej z siedzibą w Białymstoku. W sezonie 2026/2027 występuje w Ekstraklasie. Jagiellonia jest jednokrotnym mistrzem Polski, dwukrotnym wicemistrzem Polski oraz jednokrotnym zdobywcą Pucharu Polski. Zajmuje 14. miejsce w tabeli wszech czasów Ekstraklasy.
Sekcje
Jagiellonia Białystok od momentu powstania funkcjonowała jako klub wielosekcyjny, z wiodącymi sekcjami: piłki nożnej oraz lekkoatletyki. Inne sekcje sportowe działały w różnych okresach historii klubu, min. sekcja: bokserska, tenisa ziemnego, piłki ręcznej (hazeny), koszykówki, siatkówki, szachowa, kolarska, pływacka, szermierki, judo, łucznicza, brydża sportowego, futsalowa.
Dzieje klubu Chronologia nazwy klubu 42 Pułk Piechoty 1920 – KSBZ 42 pp (Klub Sportowy Batalionu Zapasowego 42 Pułku Piechoty) 1921 – KS 42 pp (Klub Sportowy 42 Pułku Piechoty) 1923 – WKS 42 pp (Wojskowy Klub Sportowy 42 Pułku Piechoty) Jagiellonia 1932 – BKS Jagiellonia Białystok (Białostocki Klub Sportowy) 1935 – WKS Jagiellonia Białystok (Wojskowy Klub Sportowy) 1945 – BKS Jagiellonia Białystok (Białostocki Klub Sportowy) Okrespo rozwiązaniu 1946 – PKS Motor Białystok 1948 – Klub Sportowy Białystok Wici 1949 – KS Związkowiec Białystok Budowlani 1951 – ZS Budowlani Białystok (Zrzeszenie Sportowe), zał.1948 Jagiellonia 1955 – Jagiellonia Białystok Budowlani (nieoficjalnie) 1957 – Jagiellonia Białystok Budowlani (oficjalnie) 1973 – Jagiellonia Białystok MKSB (Międzyzakładowy Klub Sportowy Budowlanych) 1999 – Jagiellonia Białystok-Wersal Podlaski SSA 2003 – Jagiellonia Białystok SSA (Sportowa Spółka Akcyjna)potocznie używany jest skrót BKS (Białostocki Klub Sportowy)
Powstanie klubu thumb|left|Pomnik Jagiellonii przed stadionem w Białymstoku Dzięki badaniom, których autorami są historycy Jerzy Górko i Jarosław Dunda na podstawie dokumentów przyjęto za datę powstania Jagiellonii dzień 30 maja 1920. Wówczas to żołnierze batalionu zapasowego 42 pułku piechoty powołali do życia Klub Sportowy Batalionu Zapasowego 42 Pułku Piechoty. Swój pierwszy oficjalny mecz „wojskowi” rozegrali 30 maja 1920. Natomiast 27 stycznia 1932 odbyło się zebranie, w trakcie którego zaakceptowano pomysł ówczesnego dowódcy 42 Pułk Piechoty, ppłka Kazimierza Bogaczewicza o przekształceniu Wojskowego Klubu Sportowego w cywilno-wojskowy Białostocki Klub Sportowy Jagiellonia. Powstał on na bazie połączenia WKS 42 Pułku Piechoty i Klubu Sportowego Związku Młodzieży Wiejskiej, Jagiellonia przejęła ich tradycje, zawodników, obiekty i miejsce w rozgrywkach sportowych.
Nazwa, którą nadano klubowi wiązała się z historią miasta i regionu, których losy przeplatały się z dziejami dynastii Jagiellonów. W 1932 piłkarze WKS 42 PP przystąpili do kolejnego sezonu w białostockiej klasie A, przyjmując nazwę Jagiellonii. Po wojnie reaktywacja Jagiellonii nastąpiła w październiku 1945. W czerwcu roku następnego, w nowej, totalitarnej rzeczywistości zabrakło miejsca dla Jagiellonii. Za główną przeszkodę uznano rodowód Jagiellonii, której historia była nierozerwalnie związana z wsławionym w wojnie z bolszewikami 1920 roku 42 Pułkiem Piechoty. 26 stycznia 1957 z połączenia Budowlanych Białystok i Sparty Białystok oficjalnie został reaktywowany Białostocki Klub Sportowy Jagiellonia. Klubowi przywrócono jego dawne tradycje przedwojenny herb oraz żółto-czerwone i biało-czarne barwy.
Barwy klubowe mały|Żółto-czerwone kolory Jagiellonii wywodzą się od barw zaczerpniętych z herbu miasta Białystok W statucie klubu z 1932 widnieją zapisy mówiące o herbie klubowym oraz fladze klubowej. Herb składał się z czarnej, stylizowanej litery „J” znajdujący się na żółto-wiśniowej tarczy, natomiast flaga klubowa oraz stroje były w kolorach biało-czarnych. Identyczny zapis znalazł się w statucie z 1957. W połowie lat 80. kibice zaczęli używać kolorów żółto-czerwonych jako barw klubowych, choć w oficjalnych dokumentach widniały jeszcze barwy biało-czarne. Obecnie drużyna oficjalnie ma barwy żółto-czerwone, ale w nawiązaniu do historii drugie stroje zespołu zazwyczaj są w kolorach białych lub czarnych.
Na przestrzeni lat projekt herbu klubowego ulegał zmianom, jednak niezmiennie zawierał żółto-czerwone barwy oraz literę „J”, stanowiące jego rozpoznawalne elementy graficzne. W latach 2006–2020 obowiązywał projekt nawiązujący do herbu z 1932. Po referendum przeprowadzonym wśród kibiców, przed sezonem 2020/2021 Ekstraklasy, klub powrócił do herbu z lat 1989–1999 oraz 2003–2006, z innym kształtem tarczy oraz litery „J”.
Przedwojenna Jagiellonia
Protoplastą Jagiellonii był Klub Sportowy Batalionu Zapasowego 42 Pułku Piechoty założony na bazie żołnierzy 42 Pułku Piechoty im. Gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Białostoczanie w swoim pierwszym meczu pokonali Kresowców Białystok 5:1. W latach 1920–1923 odbywały się głównie mecze towarzyskie oraz turnieje miejskie.
Klub przystąpił do regularnych rozgrywek w 1924, rozpoczynając od klasy B Wileńskiego OZPN. Beniaminek zakończył start sukcesem zdobywając pierwsze miejsce, zapewniające awans do klasy A w przyszłorocznych rozgrywkach. Ze względu na pauzę w 1925, rozgrywki A klasowe ruszyły w 1926. Wileńska klasa A wzbogacona drużynami z Białegostoku i Grodna zakończyła swoje rozgrywki w dość spektakularny sposób. Mianowicie po zakończonym sezonie przy „zielonym” stoliku zmieniono wyniki poszczególnych meczów przyznając walkowery w rezultacie czego z ligi miała spaść Wilja Wilno. Wobec całego incydentu WKS 42 PP Białystok zdecydował się opuścić Wileński OZPN i w przyszłym roku zgłosić do Warszawskiego OZPN.Przegląd Sportowy Tygodnik z 31.07.1926r. – zmiany wyników Wileńskiej klasie A. thumb|Zawodnicy Jagiellonii na łamach tygodnika „Raz, Dwa, Trzy” rok 1934 r. W następnym sezonie 42 PP wygrał rywalizację w podokręgu białostockim, ale uległ w eliminacjach o klasę A drużynie WKS 9PAC Siedlce. Start w warszawskim OZPN trwał tylko rok, gdyż od 1929 roku zespół wystartował w nowo utworzonej A klasie białostockiego OZPN. Największy sukces 42 PP osiągnął w 1930, kiedy zdobył mistrzostwo okręgu, a to pozwoliło mu wystąpić w barażach o grę w najwyższej klasie rozgrywkowej w kraju. Po wyrównanej rywalizacji w grupie okazało się, że dwie najlepsze drużyny mając identyczny bilans punktowy, muszą stoczyć ze sobą baraż na neutralnym terenie. Spotkanie odbyło się w Siedlcach, a przeciwnikiem był WKS 82 pp Brześć. Mecz zakończył się zwycięstwem drużyny z Brześcia (2:1) i odpadnięciem białostoczan. Sukcesu, jakim było zdobycie mistrzostwa okręgu przez „wojskowych”, nie powtórzyła przed II wojną światową żadna inna białostocka drużyna. W latach międzywojennych (1929–39) w białostockim okręgu zdecydowanie dominował WKS 76 pp Grodno, który ośmiokrotnie zostawał mistrzem Podlasia (1931, 32, 33, 34, 36, 37, 38, 39), po jednym razie wygrywały Cresovia Grodno (1929), Warmia Grajewo (1935) i właśnie 42 pp Białystok (1930). thumb|Antoni Komendo-Borowski grał w Jagielloni do 1933 roku, później jako zawodnik Pogoni Lwów reprezentant Polski. Przełomowym momentem w sportowych dziejach Białegostoku było podjęcie decyzji o połączeniu ze dwóch najsilniejszych klubów, z których miał powstać jeden, dominujący w mieście i regionie. Dnia 27 stycznia 1932 doszło do połączenia ze sobą WKS 42 Pułku Piechoty z sekcją piłki nożnej i Klubu Sportowego Związku Młodzieży Wiejskiej oraz z sekcją lekkoatletyczną w wyniku czego powstał nowy klub o nazwie – Białostocki Klub Sportowy „Jagiellonia”. Nie wiadomo kto był twórcą herbu i barw klubu. Pewne jest, że nazwa związana była z historią regionu, którego losy przeplatały się z panowaniem Jagiellonów, dziejami Wielkiego Księstwa Litewskiego i losami przedrozbiorowej Rzeczypospolitej. W przedwojennym klubie prym wiedli lekkoatleci, m.in. Edward Luckhaus i Kazimierz Kucharski. Równie dobrze spisywały się inne sekcje – bokserzy, koszykarze, szczypiorniści i siatkarze.
W składzie piłkarskiego zespołu wyróżniali się tacy zawodnicy jak Skalimowski (pomocnik), Kudaszewicz (obrońca), Kowalczyński (bramkarz) i napastnik Antoni Komendo-Borowski. Wystąpił on w reprezentacji Polski zdobywając bramkę w meczu z Łotwą w 1935. Lata 30. thumb|left|Herb Jagiellonii lata 30. XX w. W połowie lat trzydziestych Jagiellonia zaczęła przeżywać problemy, miasto nie było w stanie utrzymać białostockiego klubu. Sytuację próbowało ratować wojsko, które po 1932 brało aktywny udział w życiu klubu. Decyzją władz miejskich w 1936 klub został przekształcony w Wojskowy Klub Sportowy Jagiellonia. Ta decyzja nie uchroniła klubu od częściowego rozwiązania, które nastąpiło to w 1938. Jagiellonia przystąpiła do rozgrywek A klasy sezonu 1937/38, ale z powodów finansowych nie ukończyła ich i została wycofana. Wszystkie jej mecze anulowano, a piłkarze zmuszeni byli znaleźć sobie nowy klub, w większości zasilili drużynę Strzelca Białystok i ostatnie dwa sezony grali w A klasie w barwach Strzelca. Rozwiązano większość sekcji (m.in. piłkę nożną), z nielicznych sekcji, które przetrwały była lekkoatletyka. Wybuch wojny w 1939 zamknął pierwszy rozdział w dziejach klubu.
Jagiellonia po II wojnie światowej Po II wojnie światowej Jagiellonia została reaktywowana na bardzo krótko, przez przedwojennego piłkarza tej drużyny Karola Kowalczyńskiego. Oficjalnie klub istniał od 12 października 1945 do 20 czerwca 1946. Na miejsce rozwiązanej Jagiellonii, powołano do życia Klub Sportowy o nazwie Motor Białystok, który w 1946 został mistrzem okręgu białostockiego i awansował do eliminacji mistrzostw Polski. Motor w 1947 przystąpił do walki o mistrzostwo Polski oraz prawo gry w I lidze. Turniej uwidocznił braki sportowe drużyny, która zajęła ostatnie miejsce w grupie. Motor Białystok został rozwiązany w 1948, a jego sekcję piłki nożnej przejął istniejący od 1946 Klub Sportowy Wici Białystok, który w 1949 zmienił nazwę na Związkowiec Białystok.
W 1949 w Białymstoku pojawi się nowa drużyna o nazwie Klub Sportowy Budowlani. Przejął on w 1951 sekcję piłki nożnej po rozwiązanym Związkowcu, zdobywając w tym samym roku mistrzostwo okręgu. Na ten tytuł zapracowali min: Józef Kościuk – Wiktor Tofiło, Zenon Sosnowski, Leon Łupaczyk – Sergiusz Nizniczenko, Bernard Dryll, Józef Pańkowski, Jerzy Szpuda, Jerzy Tarasiewicz – Władysław Gałasiński, Edward Barański, Czesław Krygier, Henryk Rutkowski, Bogdan Jaświłko, Henryk Wszędorówny.
W 1955 Budowlani Białystok zmienili nazwę na BKS Jagiellonia Białystok. Dnia 26 stycznia 1957 nastąpiło połączenieGazeta Białostocka nr 23 z dnia 28 stycznia 1957. dwóch klubów, Jagiellonii i Sparty Białystok, w wyniku czego powstał klub o nazwie Jagiellonia. Sparta (wcześniej Ogniwo) wniosła silną sekcję lekkoatletyczną, szermierczą oraz obiekty sportowe, stadion w Zwierzyńcu oraz halę przy ul. Jurowieckiej 21. W ten sposób Jagiellonia po raz drugi w historii stała się gospodarzem stadionu Zwierzynieckiego. Lata 70. to pobyt Jagiellonii w okręgowych ligach, głównie A klasie Białostockiego ZPN.
Lata 70. mały|Mural z najważniejszymi wydarzeniami w historii Jagiellonii Na początku lat 70. XX wieku zespół występował w klasie A i lidze okręgowej. Sytuacja w sekcji zmieniła się z przyjściem trenera Michała Urbana. Piłkarze wyjechali na pierwsze zgrupowanie, zaczęli nowocześnie trenować. W zespole pojawili się młodzi zawodnicy, m.in. późniejsi reprezentanci Polski juniorów. W 1971 zespół objął Grzegorz Bielatowicz, który sprowadził do klubu kilku utalentowanych piłkarzy z regionu północno-wschodniego. Wśród nich był Jerzy Zawiślan w sezonie 1975/76 wicekról strzelców II ligi z 13 bramkami. Tak wzmocniony zespół odnosił sukces za sukcesem, a co za tym szło piął się w futbolowej hierarchii coraz wyżej. W sezonie 1974/75 zespół po udanych barażach awansował do II ligi, zostawiając w polu pokonane zespołu Wisły Tczew, Wisły Płock i Gwardii Olsztyn.