thumb|250px|right|Budynek z 1904 roku, niegdyś zajmowany przez zarząd
Zajezdnia tramwajowa przy ul. Gajowej w Poznaniu – najstarsza i działająca do 28 grudnia 2010 roku zajezdnia tramwajowa w Poznaniu, stanowiąca zabytek architektury przemysłowej.
Historia Początkowo zajezdnia zajmowała działkę na narożniku ul. Gajowej i ul. Sienkiewicza i składała się na nią wozownia na 20 wagonów, stajnia na 80 koni, kuźnia z podkowalnią, budynek mieszkalny dla inspektora zakładowego oraz latryna i pompa. Po likwidacji dworca kolejowego na Jeżycach część terenu wykupiło w 1886 roku Poznańskie Towarzystwo Kolei Konnej. W 1890 roku teren zajezdni powiększono, a w latach 1897–1898, gdy elektryfikowano poznańskie tramwaje w zajezdni wybudowano halę dla wozów i mniejszą dla doczep, a także warsztaty w których remontowano tramwaje oraz (prawdopodobnie) postawiono szachulcowy budynek na rogu Gajowej i Sienkiewicza, przedsiębiorstwo zmieniło również nazwę, na Poznańską Kolej Elektryczną. W 1903 roku przebudowano torowisko od ul. Gajowej, oraz dobudowano trzecia halę. Rok później oddano do użytku budynek dyrekcji oraz nowe warsztaty. W 1908 dodano baterię akumulatorów szczytowych, które zasilały trakcję. W 1913 zajezdnia znacznie się powiększyła. Połączono wszystkie istniejące hale, powstała nowa kuźnia, a stara została przerobiona na pomieszczenie w którym zorganizowano odlewnię. Cały kompleks został natomiast wyposażony w centralne ogrzewanie i doprowadzenie ciepłej wody. Powiększono również budynek administracji z 1903 roku.
W 1924 roku w związku z przejściem sieci miejskiej na prąd zmienny w zajezdni pojawił się rtęciowy prostownik. W kolejnym roku w wyniku rozbudowy hali głównej do obecnej długości powstały dodatkowe warsztaty. Dodano również wyjazd z torami od ul. Zwierzynieckiej. W 1927, gdy w Poznaniu wprowadzono komunikację autobusową, w zajezdni powstał garaż na 16 maszyn. W latach 1928–1929 zbudowano nowy garaż na 36 autobusów, a stary stał się garażem dla mniejszych samochodów. Powstała również kolejna odlewnia. Po zakupie dodatkowej parceli w 1936 roku zajezdnia osiągnęła swoją dzisiejszą wielkość, czyli kwartał między ulicami Zwierzyniecką, Kraszewskiego, Sienkiewicza i Gajową, poza drobnym fragmentem na narożniku Zwierzynieckiej i Gajowej. W tym samym roku po kolejnej przebudowie hala główna osiągnęła ostateczne rozmiary. Dodano także budynek z garażem i zapleczem socjalnym dla pracowników. Zmodernizowano również układ torowisk rozbierając ostatni budynek dworca kolejowego.
Wojna oszczędziła zajezdnię, która nadal była rozbudowywana aż do 1962 roku, kiedy to dyrekcja MPK przeniosła się na ul. Głogowską. Kolejne zajezdnie powstające na obrzeżach znacznie już rozbudowanej sieci tramwajowej sprawiły, że obiekt przy ul. Gajowej stawał się w coraz większym stopniu jedynie zakładem remontowym. W 1956, podczas protestów poznańskiego czerwca, robotnicy warsztatów tramwajowych jednogłośnie poparli demonstrantów. Zablokować wyjście na ulice próbował dyrektor MPK, którego wrzucono do kanału montażowego i oblano oliwąAdam Suwart, Szlak robotniczego protestu, w: Stukot Czerwcowy, jednodniówka, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, czerwiec 2016, s.3, .
Zajezdnia przestała funkcjonować po 130 latach. W dniu 28 grudnia 2010 roku o godzinie 6:47 wyjechał stąd ostatni liniowy wagon, Beijnes 3G o numerze taborowym 805.
Zobacz też Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (ul. Gajowa) Kamienica przy ul. Reja 2 – w pobliżu, dawna własność PKE tramwaje w Poznaniu Poznański Szybki Tramwaj w pobliżu: Wieżowiec Zjednoczenia Przemysłu Ceramiki Budowlanej, Mieszkanie - Pracownia Kazimiery Iłłakowiczówny, Stare Zoo w Poznaniu.
Przypisy
Linki zewnętrzne 130 lat komunikacji miejskiej w Poznaniu
Kategoria:Jeżyce Kategoria:Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu Kategoria:Zabytkowe obiekty budowlane w Poznaniu Kategoria:Zajezdnie tramwajowe w Poznaniu