Oktawka – staropolski, ludowy instrument muzyczny z rodziny skrzypiec. Również nazwa innych instrumentów w wysokim stroju (np. szpinetu).
Budowa Oktawka jest ludowymi, prymitywnymi skrzypcami z podłużnym, owalnym pudłem rezonansowym bez talii i bez boczków. Pudło przykryte jest płytą rezonansową. Korpus razem z krótką szyjką rzeźbione są z jednego kawałka drewna. Ma cztery struny strojone w kwintach, które podczas gry przeciąga się prymitywnym, łukowatym smyczkiem. W związku z tym, że nazwa „oktawka”, jako określenie gwarowe, bywa też stosowana na określenie współczesnych rekonstrukcji małych ludowych skrzypiec z rodzaju mazanek, budowa tego rodzaju instrumentów jest do nich analogiczna.
Terminem „oktawka” określa się również wysoko strojone warianty instrumentów muzycznych, np. szpinet, który jest wariantem klawesynu.
Historia Muzykolodzy przypuszczają, że oktawka może być jednym z prawzorów skrzypiec. Polski instrumentolog Włodzimierz Kamiński pisał, że instrument typu oktawki mógł w XIV wieku wchodzić w skład kapeli dworskiej królowej Aldony. W opisie zespołu występuje pod nazwą fialis, którą Kamiński, za Chybińskim, interpretuje jako pierwotne skrzypce znane w średniowiecznej Europie pod nazwą fidel, które na terenach Polski, w kręgach ludowych utrwaliły się pod nazwą oktawka. Polski muzykolog Józef Reiss, analizując pierwotne instrumentarium smyczkowe na terenie Polski, zestawił góralską oktawkę z Beskidu Zachodniego z suką z Lubelszczyzny i „skrzypcami syrbskimi” z regionu Łużyc.
Wizerunek oktawki uwieczniony jest w Galerii Borghese na XVIII-wiecznym fresku Grajkowie polscy Tadeusz Kuntzego.
Według Kamińskiego i Encyklopedii muzyki oktawka używana była na Podhalu do końca XIX wieku, ale Polski kolekcjoner instrumentów muzycznych Zdzisław Szulc relacjonował w 1953, że nadal buduje się ją w polskich wsiach. Współcześnie, oktawki wykonywane są przez niektóre warsztaty lutnicze.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polskie instrumenty ludowe Kategoria:Instrumenty dawne Kategoria:Rodzina skrzypiec Kategoria:Chordofony szyjkowe