Jan Marek Hartman (ur. 18 marca 1967 we Wrocławiu) – polski filozof pochodzenia żydowskiego, bioetyk, profesor nauk humanistycznych, wydawca, publicysta, nauczyciel akademicki, polityk.
Życiorys mały|Jan Hartman podczas Marszu Ateistów w Warszawie (2021) mały|Jan Hartman w trakcie demonstracji pro-choice w Warszawie (2023)
Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Jest synem Stanisława Hartmana i Krystyny z domu Lorenc (ur. 1939), a także praprawnukiem rabina Izaaka Kramsztyka.
Jest absolwentem XIV Liceum Ogólnokształcącego we Wrocławiu. W 1990 ukończył studia filozoficzne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pod opieką prof. Mieczysława Krąpca. W latach 1990–1994 był doktorantem w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1994 rozpoczął pracę jako asystent Instytutu Filozofii UJ. Od lutego 1995 był asystentem, a w październiku tego samego roku został adiunktem w Zakładzie Filozofii Medycyny Collegium Medicum UJ (przekształconym następnie w Zakład Filozofii i Bioetyki). W 2004 objął stanowisko kierownika tej jednostki.
Doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1995 pod kierunkiem profesora Władysława Stróżewskiego (na podstawie pracy pod tytułem Problematyka heurystyki filozoficznej). Stopień doktora habilitowanego uzyskał również na Wydziale Filozoficznym UJ w 2001 w oparciu o rozprawę zatytułowaną Techniki metafilozofii. W 2008 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 lipca 2008 r. o nadaniu tytułu profesora ().. Następnie objął stanowisko profesora UJ (od 2011 profesora zwyczajnego). W latach 2005–2008 był profesorem Akademii Humanistycznej w Pułtusku. W 2009 został profesorem Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie, gdzie pracował do 2012.
W pracy naukowej zajmuje się metafilozofią (heurystyką filozoficzną, opracował autorski projekt tzw. teorii neutrum), filozofią polityki, etyką i bioetyką.
Autor publikacji książkowych. Stały felietonista tygodnika „Polityka”. Publikował lub publikuje również m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Dzienniku Gazecie Prawnej”, „Rzeczpospolitej”, „Newsweeku”, „Przeglądzie Politycznym”, „Liberté!”, „Przekroju”, „Marketingu w praktyce”, „Midzie” oraz na portalu wtv.pl. Pisał także felietony dla tygodnika „Fakty i Mity”. Do 2015 pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopisma „Principia”, które założył w 1989. W 2009 otrzymał nagrodę Grand Press w kategorii publicystyka. Od lipca do sierpnia 2020 prowadził swój autorski program pt. Filozofia życia na antenie rozgłośni Halo.Radio, z którą rozstał się po zaproszeniu do studia Radosława Sikorskiego (wbrew zasadzie niezapraszania polityków do programów).
W latach 2002–2011 był wiceprezesem Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Akademickiego, a w latach 2003–2011 był członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk. W latach 2007–2013 był członkiem (w tym od 2010 – wiceprezesem) B’nai B’rith Polska. W styczniu 2007 powołano go na przewodniczącego rady programowej Forum Liberalnego. W latach 2009–2010 był członkiem Zespołu ds. Etyki w Nauce przy ministrze nauki i szkolnictwa wyższego. W 2011 objął stanowisko przewodniczącego Zespołu ds. Dobrych Praktyk Akademickich w tymże resorcie, zrezygnował z niego w 2013, pozostając członkiem tego gremium.
Był członkiem Unii Wolności, a także członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego jako kandydata na urząd prezydenta RP w 2010 w przedterminowych wyborach. W wyborach parlamentarnych w 2011 był bezpartyjnym kandydatem do Sejmu z listy Sojuszu Lewicy Demokratycznej (nie uzyskał mandatu). W 2012 przystąpił do think tanku Ruchu Palikota „Plan zmiany”, w tym samym roku został również wiceprzewodniczącym rady polityczno-programowej SLD. W 2013 został koordynatorem Europy Plus w województwie małopolskim. W tym samym roku wstąpił do partii Twój Ruch (był inicjatorem jej powołania), w której objął stanowisko przewodniczącego krajowej rady politycznej. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 bezskutecznie ubiegał się o mandat w okręgu małopolsko-świętokrzyskim, startując z pierwszego miejsca na liście komitetu wyborczego Europa Plus Twój Ruch i uzyskując głosów.
We wrześniu 2014 decyzją zarządu TR został usunięty z partii po publikacji dotyczącej kazirodztwa. Również władze Uniwersytetu Jagiellońskiego uznały ten artykuł za bulwersujący i odcięły się od niego. W maju 2015 zapowiedział tworzenie inicjatywy politycznej pod nazwą Wolność i Równość, a w sierpniu tegoż roku został przewodniczącym rady politycznej partii o takiej nazwie (wcześniej działającej jako Unia Lewicy). Później zaangażował się także w działalność Komitetu Obrony Demokracji. W wyborach samorządowych w 2018 kandydował bez powodzenia na radnego Warszawy z listy komitetu wyborczego SLD Lewica Razem, otrzymując 2,93% głosów w okręgu (1941 głosów). Został ogłoszony liderem listy Nowej Lewicy w okręgu nr 14 na wybory parlamentarne w 2023 roku, jednak usunięto go z niej jeszcze przed rejestracją listy ze względu na kontrowersyjne wypowiedzi.
Kontrowersje W marcu 2014 wziął udział w drugiej z kolei inscenizacji ścięcia ateisty Kazimierza Łyszczyńskiego na Rynku Starego Miasta w Warszawie, będącej finałowym wydarzeniem kostiumowego Marszu Ateistów. Wcielił się w rolę skazańca Łyszczyńskiego.
Sam marsz, jak i udział w nim Hartmana w roli centralnej postaci skazańca wywołał polemiki zarówno ze strony katolików, jak i ateistów. Głos zabrała m.in. Krystyna Pawłowicz, odmawiając ateistom prawa do urządzania przemarszów „w centrum stolicy Polski”. Z kolei ateiści jak Marcin Meller i Marcin Celiński zarzucili organizatorom i Hartmanowi kompromitowanie idei ateizmu poprzez jego publiczne manifestowanie w sposób ich zdaniem obraźliwy dla katolików. Na ataki odpowiedzieli Jan Hartman, Nina Sankari oraz Jacek Tabisz, uzasadniając prawo ateistów do manifestowania swoich poglądów. Polemiki te odbiły się echem w mediach.
W październiku 2025 roku, podczas wojny Izraela z Hamasem, w mediach społecznościowych skomentował zatrzymanie międzynarodowej misji humanitarnej płynącej do Strefy Gazy z udziałem m.in. posła Franciszka Sterczewskiego słowami, w których życzył „polskim nazistom z hamasowskich kutrów”, by byli „sądzeni i ukarani w Izraelu”. Redakcja tygodnika „Polityka”, dla której pisał Hartman, odcięła się od jego słów i zawiesiła z nim współpracę na sześć tygodni. W styczniu 2026 roku na portalu Onet wraz z Beatą Lewkowicz i Anne Goldschmid opublikował krytykę eseju Andrzeja Ledera Naród żydowski widziany jako kat o nadużywaniu zarzutów antysemityzmu w przestrzeni publicznej, zarzucając Lederowi „gest stawiania znaku równości między Zagładą a śmiercią dziesiątek tysięcy palestyńskich cywilów w wojnie wypowiedzianej Izraelowi przez Hamas i jego potężnych popleczników” i pomawiając go o bycie „Żydem, który nienawidzi sam siebie”. Patrycja Wieczorkiewicz z „Krytyki Politycznej” komentowała tekst współtworzony przez Hartmana jako „rozpaczliwy szantaż moralny sięgający po zgrany repertuar apologetów izraelskich zbrodni”.
Życie prywatne Od 1989 do 2023 roku żonaty z Barbarą Hartman. Ich córka Zofia Hartman urodziła się w 1998. Zadeklarowany ateista.
Publikacje Sposób istnienia rzeczy materialnej według Sporu o istnienie świata R. Ingardena, Wyd. UMCS, Lublin 1993 Heurystyka filozoficzna, Monografie FNP, Wrocław 1997 Jak poważnie studiować filozofię, Wyd. Aureus, Kraków 1998, 2005, 2012 Logika i filozofia. W stronę Jana Woleńskiego (red.), Wyd. Aureus, Kraków 2000 Techniki metafilozofii, Wyd. Aureus, Kraków 2001 Medytacje o pierwszej filozofii (tłum. Kartezjusza), Zielona Sowa, Kraków 2002, 2004 Short Studies in Bioethics, Wyd. Aureus, Kraków 2003 Słownik filozofii (red.), Zielona Sowa, Kraków 2004, 2007, 2009 Wstęp do filozofii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, 2006, 2008, 2013 Przez filozofię, Wyd. Aureus, Kraków 2007 Wiedza o etyce (współautor z Janem Woleńskim), Wydawnictwa Szkolne PWN, Bielsko-Biała 2008, 2009 Bioetyka dla lekarzy, Oficyna Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009, 2011 Widzialna ręka rynku. Filozofia w marketingu, Wyd. Aureus, Kraków 2010 Polityka filozofii. Eseje, Universitas, Kraków 2010 Wiedza – Byt – Człowiek. Z głównych zagadnień filozofii, Universitas, Kraków 2011 Zebra Hartmana, Industrial, Łódź 2011 Głupie pytania, Agora, Warszawa 2013 Etyka! Poradnik dla grzeszników, Agora, Warszawa 2015 Pochwała litości. Rzecz o wspólnocie, Wyd. UJ, Kraków 2017 Zwierz Alpuhary. Felietony i blogi, Polityka, Warszawa 2017 Polityka. Władza i nadzieja, Agora, Warszawa 2017 Pochwała wolności, Wyd. UJ, Kraków 2020 Etyka życia codziennego, WN PWN, Warszawa 2022 Spowiedź antychrysta, Austeria, Kraków 2022 Zmierzch filozofii, Austeria, Kraków 2023. Filozofia, WN PWN, Warszawa 2024. Etyka życia publicznego, WN PWN, Warszawa 2025.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Liceum Ogólnokształcącego nr XIV im. Polonii Belgijskiej we Wrocławiu Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Filozoficznych PAN Kategoria:Działacze Komitetu Obrony Demokracji Kategoria:Dziennikarze Halo.Radio Kategoria:Politycy SdRP, SLD i Nowej Lewicy Kategoria:Politycy Twojego Ruchu Kategoria:Politycy Unii Wolności Kategoria:Polscy bioetycy Kategoria:Polscy felietoniści Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Polscy filozofowie medycyny Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni we Wrocławiu Kategoria:Urodzeni w 1967 Kategoria:Polscy etycy