Bisfenol A (BPA) – organiczny związek chemiczny z grupy fenoli, stosowany do produkcji tworzyw sztucznych.
Właściwości słabo rozpuszczalny w wodzie dobrze rozpuszczalny w roztworach wodorotlenków litowców oraz w acetonie, etanolu, metanolu, eterze dietylowym i bezwodnym kwasie octowym zaburza działanie hormonów (zakwalifikowany jako związek endokrynny)
Wpływ na zdrowie Istnieją przypuszczenia, że bisfenol A może być przyczyną niektórych chorób. Amerykańskie koncerny przemysłu tworzyw sztucznych postanowiły wycofać BPA z procesu produkcji opakowań do przechowywania żywności, a rząd Stanów Zjednoczonych zadeklarował zmiany w ustawie o bezpieczeństwie żywności, które zagwarantują całkowite wyeliminowanie wszelkich produktów zawierających BPA, które mogłyby szkodzić konsumentom do czasu, gdy badania wykażą niekancerogenny wpływ BPA na człowieka.
Od 20 stycznia 2025 roku, zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2024/3190, bisfenol A oraz pochodne są zakazane do stosowania w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz handlu nimi w całej UE
Otrzymywanie Bisfenol A po raz pierwszy został otrzymany przez rosyjskiego chemika Aleksandra Dianina (1851–1918) w 1891. W metodzie Dianina bisfenol A jest produktem kondensacji acetonu (stąd symbol „A” w nazwie związku) i dwóch cząsteczek fenolu. Reakcja jest katalizowana przez kwasy, np. HCl lub żywicę jonowymienną zawierającą silnie kwasowe grupy sulfonowe ().
Reakcję prowadzi się zazwyczaj w obecności dużego nadmiaru fenolu. Jedynym produktem ubocznym reakcji głównej jest woda, jednak w wyniku reakcji równoległych i następczych tworzą się także inne związki, przede wszystkim izomer bisfenolu A – 2-(2-hydroksyfenylo)-2-(4-hydroksyfenylo)propan (tzw. o,p′-BPA) oraz dimery izopropenylofenoli. Analogicznej reakcji ulega wiele innych ketonów.
Zastosowanie Produkcja tworzyw sztucznych: poliestrów, przede wszystkim poliwęglanów – wykorzystywanych w przemyśle optycznym i samochodowym, do produkcji sprzętu elektronicznego i sportowego, szyb, urządzeń medycznych oraz butelek i opakowań do żywności. żywic epoksydowych – stosowanych do produkcji laminatów, klejów, farb i lakierów o szerokiej gamie zastosowań, odlewów stosowanych w elektronice oraz chemoutwardzalnych kitów i szpachlówek, a także powłok wyściełających wnętrza puszek do przechowywania żywności, polieterów, polisulfonów, Dodatków do tworzyw sztucznych, takich jak przeciwutleniacze i antypireny.
Przypisy
Linki zewnętrzne Elizabeth Salter Bisphenol A. A Known Endocrine Disruptor. A WWF European Toxics Programme Report WWF-UK, 2000 Bisphenol A (BPA) Information & Resources
Kategoria:Fenole Kategoria:Związki endokrynne