Jacek (Hiacynt) Jezierski herbu NowinaKrystyna Zienkowska, Jacek Jezierski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XI, 1964-1965, s. 204. (ur. 1722 w ziemi łukowskiej, zm. 23 listopada 1805 w Otwocku Wielkim) – pisarz polityczny i ekonomiczny, publicysta i działacz gospodarczy.

Życiorys Urodzony w ziemi łukowskiej, jako syn Ludwika, komornika ziemskiego łukowskiego, i Wiktorii ze Stoińskich. Za panowania Augusta III, przez 22 lata służył w wojsku kończąc ją w stopniu kapitana regimentu artylerii konnej oraz tytularnego generała majora Buławy Wielkiej Koronnej. Około 1758 wykupił od rodzeństwa dobra rodzinne w ziemi łukowskiej. W 1782 nabył za pół miliona złotych dobra malenieckie znajdujące się koło Końskich w Zagłębiu Staropolskim. Uprzemysłowił majątek spiętrzając w 1794 wody przepływającej przez Maleniec rzeki Czarnej i napędzając za jej pomocą koła wodne zyskując energię dla zbudowanych ze swoich środków młyna, tartaku oraz fryszerni. Część jego warsztatów zachowała się do dziś i stanowi część Muzeum Techniki w Maleńcu.

Już jako skarbnik łukowski był członkiem konfederacji Czartoryskich w 1764 i posłem na sejm konwokacyjny (1764) z województwa lubelskiegoVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 92., na którym popierał program Czartoryskich. W 1766 był posłem na Sejm Czaplica z województwa lubelskiegoDyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766..., brak paginacji, foliacja k. 3.. Posłował na prawie wszystkie następne sejmy w latach 60. i 70. XVIII wieku. Uczestnik konfederacji radomskiej w 1767Aleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. I, s. 311. (podpisał manifest konfederacji w imieniu ziemi łukowskiej) i konsyliarz do Konfederacji Generalnej. W załączniku do depeszy z 2 października 1767 do prezydenta Kolegium Spraw Zagranicznych Imperium Rosyjskiego Nikity Panina, poseł rosyjski Nikołaj Repnin określił go jako posła właściwego dla realizacji rosyjskich planów na sejmie 1767Носов Б. В. Установление российского господства в Речи Посполитой. 1756–1768 гг. Moskwa, 2004, s. 663.. Poseł województwa lubelskiego na Sejm repninowskiAntoni Sozański, Imienne spisy osób duchownych, świeckich i wojskowych, które w pierwszych ośmiu latach panowania króla Stanisława Poniatowskiego od 1764-1772 r. w rządzie lub przy administracyi Rzeczypospolitéj udział brały [...]. Cz. 1, Tablice i rejestr, Kraków 1866, s. 34.. Członek konfederacji Adama Ponińskiego w 1773Actum in Curia Regia Varsaviensi Feria Tertia post Dominicam Conductus Paschae videlicet, die vigesima Mensis Aprilis Anno Domini Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Tertio. [Inc. tekst pol.:] My Posłowie na Seym blisko następuiący [...], b.n.s.. Jako poseł nurski na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiórRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562.. Gdy 21 kwietnia 1773 mocarstwa zaborcze wydały notę żądającą opróżnienia sali poselskiej, a po ogłoszeniu solwowania sesji posłowie Tadeusz Reytan, Samuel Korsak i Stanisław Bohuszewicz nadal jej nie opuszczali, a Reytan usiłując zatrzymać na sali posłów stanął w drzwiach rozkrzyżowawszy ręce, a potem zaklinając ich na miłość Boga i ojczyzny padł na ziemię wołając, by deptali jego ciało, poseł Jezierski zawołał: "ja pierwszy" i przestąpił nad leżącymJózef Geresz, Ustanowienie kasztelanii łukowskiej w 1775 r., Echo Katolickie, 26 sierpnia 2009 r. w wówczas podobnie postąpili także pozostali posłowie. 18 września 1773 Jezierski podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze PolskiVolumina Legum t. VIII, Petersburg 1860, s. 21-48..

Od 1775 kasztelan łukowski. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 528.. Kawaler Orderu Świętego Stanisława (1782). Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 313..

Założył pierwszą w Polsce fabrykę kos w Sobieniach Szlacheckich.

Twórczość Ważniejsze utwory Mowy... na sejmie convocationis 1764 miane..., Warszawa 1764; ponadto wyd. osobno: Mowa... przy konkluzji sejmu convocationis 1764, brak miejsca i roku wydania (Mowy sejmowe z lat 1788–1789), druk bez karty tytułowej zawiera 32 mowy; także powiększony o mowy z roku 1790, zbiór 41 mów, druk bez karty tytułowej; następujące miały ponadto wyd. osobne z: 12, 13, 27 stycznia; 9 lutego; 9, 12, 13, 16, 24, 28 marca; 6, 29, 30 kwietnia; 4, 12 maja; 21 lipca; 24 września; 9 października; 15 grudnia 1789; 21, 22 lipca; 3 sierpnia 1790; Mowa... o przerwaniu głosu brak daty; Mowa... za projektami podatków brak daty Zgoda i niezgoda z autorem „Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego”, Zbiór pism, do których były powodem „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego”, Warszawa 1788; fragmenty przedr. B. Suchodolski: Idee społeczne doby stanisławowskiej, Warszawa 1948, s. 116-118, 152-154 Projekt przez... podany: Dochód starostw tymczasowy, brak miejsca wydania (1789) „Projekt sejmowy z autora Zgoda i niezgoda wynikający”, brak miejsca wydania 1789 (wyd. anonimowe; autorstwo wskazane w przypisie jednej z części poz. 12) Respons na list plebana pod płaszczykiem kanonika, brak miejsca wydania 1789 (odpowiedź W. Skarszewskiemu na pismo: List plebana do korespondenta warszawskiego, brak miejsca wydania 1788; ciąg dalszy polemiki: Odpowiedź plebana na nowe zarzuty przeciwko duchowieństwu polskiemu, brak miejsca wydania 1789) List do przyjaciela w okolicznościach miast tyczących się, z Warszawy pisany, Warszawa (1790); wyd. następne: wyd. 2: ... „z dodatkami”, Warszawa (1790); Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, t. 2, Wrocław 1959 (przedruk z wyd. 2); wydania XVIII-wieczne, anonimowe, nieodnotowane u Estreichera pod Jezierskim Odkrycie przekupstw (projekt do prawa), brak miejsca wydania 1790 „Projekt banku narodowego”, Pamiętnik Historyczno-Polityczny 1790, t. 2 i osobno, brak miejsca wydania 1790 Objaśnienie projektu do banku, brak miejsca wydania 1790 Prośba do Najjaśniejszych Stanów (oraz) Projekt... do powtórnego zalecenia, brak miejsca wydania (1790) Wszyscy błądzą. Rozmowa pana z rolnikiem, obaj z błędu wychodzą, Warszawa 1790, cz. 2: Wszyscy błądzą. Rozmowa druga pana z rolnikiem, Warszawa 1790; przedr.: Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, t. 1, Wrocław 1955 Zdanie swoje o panowaniu dożywotnim i sukcesjonalnym rozwadze publiczności oddaje, a o sąd z doświadczenia, nie argumentów prosi, Warszawa 1790 Jak życzy, tak pisze. Skarb, wojsko, pierwsze uszczęśliwienie, reszta nie zginie, Warszawa 1791 Kopia listu do Angielczyka, pisanego w Warszawie, Warszawa (1791) Kurlandia bez pana, miasta bez prawa. Krótko niewiadomym o rewolucji Księstwa Kurlandzkiego Polsko-Moskiewskiego podana wiadomość, Warszawa (1791); przedr.: Miasta bez prawa, Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, t. 4, Wrocław 1961 Objazd rzek z relacji W. Komara Starosty Szołomeckiego do druku podanej skrócony, a przez... dodatkami i uwagami powiększony..., brak miejsca wydania (1791) Projekt w deputacji konstytucyjnej, za zniesieniem się z Komisją Skarbową roztrząsany i zgodnie ułożony, brak miejsca wydania (1791) Rada... na sejmie, Warszawa (1791) Stempel kortowy fabryk krajowych... zniżyć radzi (projekt do prawa), brak miejsca wydania (1791) Obrona kraju generalna (projekt do prawa), brak miejsca wydania (1792) Votowanie... podczas turnum dnia 27 stycznia 1792, Warszawa brak roku wydania Votum... za Komisją Wojskową, Warszawa brak roku wydania Taksa próżniaków do uwagi klubu warszawskiego i teraźniejszej policji, druk nieznany (złożony 3 maja 1792 na sesji Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji), w rękopisie Archiwum Głównego Akt Dawnych (Zbiory Branickich z Suchej, sygn. 18/1000) – znajdują się: Wiersze WP. Jezierskiego skarbnika ziemi łukowskiej na Sejm Convocationis... 1765 wydane.

Przekłady W. Robertson: Historia odkrycia Ameryki przez Kolomba, wynalezienia i podbicia Meksyku przez Korteza, podbicia Peru przez Pizarra, napisana w francuskim języku(!) przez Robertsona, a na polski przełożona i skrócona przez..., Warszawa 1789 (w tytule pomyłka tłumacza; Robertson napisał Historię... po angielsku, przetłumaczona na francuski w roku 1778 przez J.B. A. Suarda i A. Moreletta).

Prace edytorskie Traktaty polskie z sąsiednimi mocarstwami zawarte od r. 1618, jak najkródziej być mogło, w samych istotniejszych punktach zebrane, z konstytucji wyjęte. Z przydatkiem niektórych innych autorów, dla sejmujących wypisane i do druku r. 1789... podane, Warszawa (1789).

Pisma mylnie przypisywane Jezierskiemu Bezstronne zastanowienie się nad projektowaną ustawą następstwa tronu w Polszcze. Przez pewnego szlachcica ziemi łukowskiej, Warszawa 1790 (druk anonimowy; przypisany Jezierskiemu przez M. Szyjkowskiego na podstawie mylnie odczytanej notki Estreichera; pomyłkę prostuje K. Zienkowska) List odpowiedni pisany do przyjaciela: Względem ustawy rządowej na d. 3 maja 1791 uchwalonej. Przez J.K. S. szlachcica ziemi łukowskiej, Warszawa 1792 Czytałem. A ja wcale trzymam lepiej o królu. A ja wcale. To jest, tak, po prostu, jak widzę, słyszę i pojmuję, ziemianin, brak miejsca wydania 1792 (druk anonimowy; przypisanie Estreichera kwestionuje K. Zienkowska).

Materiały Upewnienie emphiteusis ur. Jezierskiemu, brak miejsca wydania (1774) Pozwolenie rozrządzenia fortuną dla W. Jezierskiego kasztelana łukowskiego, brak miejsca i roku wydania.

Opracowania monograficzne K. Zienkowska: J. Jezierski, kasztelan łukowski (1722-1805). Z dziejów szlachty polskiej XVIII w., Warszawa 1963.

Przypisy

Bibliografia

Lektura uzupełniająca (wybrana) Do autora „Zgody i niezgody z autorem Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego”: Warszawa 1788 (J. Baudouin de Courtenay?): Bezstronne uwagi nad mową J. W. Jezierskiego... mianą na sejmie dnia 15 grudnia 1789 przeciwko mieszczanom, brak miejsca wydania (1790) F. Schulz: Reise eines Liefländers von Riga nach Warschau, Berlin 1795–1796, tłum. na język polski J. I. Kraszewski: Polska w r. 1793 według podróży..., Drezno 1870; wyd. 3: Podróże Inflantczyka z Rygi do Warszawy, oprac. W. Zawadzki, Warszawa 1956 J. Kitowicz: Pamiętniki do panowania Stanisława Poniatowskiego t. 1, Poznań 1845, s. 64-66 i wyd. następne A. Magier: Estetyka miasta stołecznego Warszawy (ukończone około roku 1833), wyd. H. Szwankowska, przypisy historyczno-literackie oprac. J. W. Gomulicki, Wrocław 1963 Anonim Podolanin: Pamiętnik anegdotyczny z czasów Stanisława Augusta, wyd. J. I. Kraszewski, Poznań 1867 i wyd. następne S. Bukar: Pamiętniki (powst. przed rokiem 1853), Drezno 1871, s. 82 T. Święcki: Historyczne pamiątki... t. 1, Warszawa 1858 F.M. Sobieszczański: „Encyklopedia powszechna” Orgelbranda, t. 13 (1863) R. Pilat: O literaturze politycznej Sejmu Czteroletniego (1788–1792), „Przegląd Polski” XI 1871, I-II 1872; odb. Kraków 1872, s. 103 i następne.

Linki zewnętrzne

Pisma i mowy Jacka Jezierskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Członkowie konfederacji Adama Ponińskiego 1773 Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Czartoryskich (1764) Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Jacek Kategoria:Kasztelanowie mniejsi Kategoria:Konfederaci radomscy Kategoria:Ludzie związani z Łukowem Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy działacze gospodarczy Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1766 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny delegacyjny (1767–1768) Kategoria:Posłowie na Sejm Rozbiorowy (1773–1775) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo lubelskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia nurska)