Synagoga Klausowa w Pradze (, niem. Klausen-Synagoge) – największa zachowana synagoga dawnego praskiego getta i jedyny zachowany przykład architektury wczesnobarokowej w tej części Josefova. Znajduje się przy ulicy U Starého hřbitova, obok Starego Cmentarza Żydowskiego i Sali Obrzędowej. Budynkiem zarządza Muzeum Żydowskie w Pradze.
Nazwa obiektu pochodzi od trzech mniejszych budynków zwanych klausami, które stały w tym miejscu od XVI wieku. Po ich zniszczeniu podczas pożaru getta w 1689 roku wzniesiono w latach 1689–1694 obecną synagogę.
Historia Klausy i powstanie synagogi W latach 70. XVI wieku Mordechaj Maisel ufundował w tym miejscu zespół trzech mniejszych budynków. Mieściły się w nich dwie synagogi oraz prywatna szkoła talmudyczna, w której nauczał rabin Löw. Określenie klaus wywodzi się z jidyszowego słowa klojz, zapożyczonego z niemieckiego Klaus, którego źródłem jest łacińskie claustrum. Od tej nazwy pochodzi polski przymiotnik „klausowy”.
Wielki pożar praskiego getta w 1689 roku zniszczył wszystkie trzy budynki. Przełożony jednej ze spalonych synagog, Šelomo Chališ Kohen, zainicjował budowę nowej synagogi, ukończonej w 1694 roku w stylu wczesnobarokowym. W 1696 roku, dzięki funduszom Samuela Oppenheima, wnętrze uzupełniono monumentalnym trzystopniowym Aron ha-kodesz.
Klausowa była drugą główną synagogą praskiej gminy żydowskiej. Posługiwało w niej wielu znaczących rabinów, między innymi Eleazar Fleckeles. Służyła również jako miejsce modlitwy członków praskiego bractwa pogrzebowego Chewra Kadisza.
Przebudowa i asanacja W latach 1883–1884 synagogę przebudowano i odnowiono według projektu architekta Bedřicha Münzbergera, który uczestniczył także w tworzeniu wystroju Synagogi Hiszpańskiej. Zewnętrznej części budynku nadano wówczas bardziej historyzującą formę, a wnętrze otrzymało elementy neorenesansowe i rokokowe.
Podczas asanacji praskiego getta synagoga uniknęła rozbiórki. W przeciwieństwie do Cikánovej, Wielkodworskiej i Nowej Synagogi przetrwała przebudowę dzielnicy i pozostała jedynym zachowanym w Josefovie przykładem wczesnobarokowej architektury synagogalnej.
XX wiek Podczas II wojny światowej w synagodze mieściły się magazyn oraz ekspozycja wojennego Centralnego Muzeum Żydowskiego. Już w 1946 roku Państwowe Muzeum Żydowskie otworzyło tu wystawę poświęconą żydowskim świętom i obyczajom. Budynek remontowano w 1960 roku, w latach 1979–1981 oraz w 1983 roku, kiedy odnowiono aron ha-kodesz. Rok później udostępniono nową ekspozycję żydowskich rękopisów i druków.
W latach 1995–1996 przeprowadzono kolejną gruntowną renowację. W 1997 roku otwarto stałą wystawę „Tradycje i obyczaje żydowskie”, poświęconą synagodze i nabożeństwu, żydowskim świętom, podstawowym tekstom judaizmu oraz życiu żydowskiej rodziny. Ekspozycja była prezentowana do 2024 roku.
Architektura i wnętrze Synagoga jest jednonawową budowlą o wydłużonym prostokątnym rzucie, nakrytą sklepieniem kolebkowym z lunetami. Jej obecna postać łączy wczesnobarokową konstrukcję z elementami wprowadzonymi podczas przebudowy z lat 1883–1884. Zachodnią część wnętrza zajmuje empora dla kobiet, wsparta na kamiennych filarach.
Najważniejszym elementem wyposażenia jest monumentalny, trzystopniowy aron ha-kodesz z 1696 roku. Jego dekoracja zawiera motywy kolumn, ornamentów roślinnych i tablic Dekalogu. Wnętrze uzupełniają ławki ustawione wzdłuż ścian oraz centralnie umieszczona bima.
Współczesne wykorzystanie Wystawa „Tradycje i obyczaje żydowskie”, otwarta w latach 90., została zdemontowana w 2024 roku. Synagoga jest obecnie udostępniana na czasowe wystawy, koncerty oraz specjalne wydarzenia. Planowana jest generalna rekonstrukcja budynku; Muzeum Żydowskie w Pradze zakłada jej ponowne otwarcie najpóźniej w 2028 roku.
Po rekonstrukcji ma tu powstać nowa stała ekspozycja poświęcona żydowskim zwyczajom i tradycjom. Muzeum planuje również kontynuować powojenną tradycję wystaw czasowych związanych tematycznie z życiem i dziedzictwem żydowskim.
Zobacz też Muzeum Żydowskie w Pradze Stary Cmentarz Żydowski w Pradze Sala Obrzędowa w Pradze (Josefov) Synagoga Hiszpańska w Pradze
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Synagoga Klausowa na stronie Muzeum Żydowskiego w Pradze
Kategoria:Muzea żydowskie w Czechach Klausowa Kategoria:Zabytki Pragi