mały|Włodzimierz Zonn w 1960 mały|Włodzimierz Zonn w 1973 mały|Włodzimierz Zonn (zdjęcie opublikowane w 1983) thumb|Grób Włodzimierza Zonna i Elwiry Milewskiej-Zonn na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie. Zdjęcie wykonano 28 lutego 2026, w 51. rocznicę śmierci prof. Zonna Włodzimierz Zonn (ur. 14 listopada 1905 w Wilnie, zm. 28 lutego 1975 w Warszawie) – polski astronom, specjalista w zakresie astrofizyki gwiazdowej, wieloletni dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i prezes Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, współtwórca warszawskiej szkoły astronomicznej i popularyzator astronomii.
Życiorys Pochodzenie i kariera Włodzimierz Zonn urodził się w rodzinie kurlandzkich Niemców jako syn Karola (dyrektora węzła kolejowego) i Elżbiety, z domu Ruppel. Miał dwóch braci: Grzegorza (ur. 1900) i Aleksandra (ur. 1902), który został księdzem katolickim oraz siostrę Marię (1903–1937), romanistkę, żonę malarza Eugeniusza Briańskiego. Uczęszczał do szkół w różnych miastach Rosji. Uczył się m.in. w rosyjskiej szkole kadetów w Pskowie. Język polski przyswoił sobie w wieku 16 lat. W 1924 zdał egzamin dojrzałości jako ekstern przed komisją Kuratorium Okręgu Szkolnego w Wilnie. W latach 1925–1931 studiował na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego (USB) w Wilnie. Przy przyjmowaniu na studia zadeklarował, że jest narodowości polskiej. Astronomii uczył go prof. Władysław Dziewulski. W 1927 został zastępcą asystenta na USB (jeden etat dzielił z Wilhelminą Iwanowską i Jerzym Jacyną; od następnego roku każde z nich miało swoje zatrudnienie). Magisterium uzyskał w 1931, a doktorat obronił w 1935 na podstawie pracy Obserwacje fotograficzne zmiennych V, X, Z i RR Lacertae (opublikowanej w 1933 w Bulletin de l’Observatoire Astronomique de Vilno). W pracy tej wykorzystał obserwacje z astrografu Zeissa 15 cm. Uczestniczył w wyprawie do Grecji na obserwacje , którą kierował Tadeusz Banachiewicz. W wieczór przed zaćmieniem odkrył gwiazdę nową klasyczną . Był trzecim z dwunastu niezależnych odkrywców tej gwiazdy. Od 1 września 1938 pracował w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku starszego asystenta i prowadził obserwacje w obserwatorium na szczycie Pop Iwan. Poza obserwacjami naukowymi wykonał także zdjęcie Księżyca, które umieszczono na pocztówce.
W 1939 jako podporucznik rezerwy został zmobilizowany i walczył w kampanii wrześniowej. Został wzięty przez Niemców do niewoli i po przejściu przez kilka obozów przejściowych, został osadzony w Oflagu VII A Murnau. Był uwięziony przez cały okres trwania II wojny światowej. W oflagu prowadził wykłady dokształcające z astronomii, matematyki i języka rosyjskiego. Razem z malarzem Bohdanem Urbanowiczem był współzałożycielem obozowych liceów ogólnokształcącego i matematyczno-przyrodniczego. Nie przyznał się do niemieckiego pochodzenia, co pozwoliłoby mu opuścić obóz. Po oswobodzeniu z obozu przebywał krótko w Paryżu. We wrześniu 1945 powrócił do Warszawy i prowadził wykłady z astronomii ogólnej na Uniwersytecie Warszawskim (UW) oraz fizyki i matematyki na Politechnice. W 1946 opublikował skrypt Astronomia ogólna, przygotowany podczas uwięzienia w oflagu. Wydanie ponowiono w 1949. W 1947 otrzymał stypendium Instytutu Szwedzkiego, które umożliwiło mu staż w Obserwatorium Sztokholmskim w Saltsjöbaden pod kierunkiem Bertila Lindblada. W Obserwatorium Sztokholmskim zebrał bogaty materiał spektroskopowy dla cefeid δ Cephei i η Aquilae, którego analiza posłużyła mu za podstawę pracy habilitacyjnej. Habilitował się w 1948 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu na podstawie pracy pt. „O przesunięciach linij w widmie δ Cephei”. W 1950 otrzymał docenturę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie stanowisko profesora nadzwyczajnego. Od 1950 jako dyrektor kierował Obserwatorium Astronomicznym UW (funkcję tę pełnił do śmierci w 1975). W latach 1953 i 1960 był dziekanem Wydziału Matematyki-Fizyki-Chemii UW. W latach 50. organizował seminarium statystyczne warszawsko-wrocławskie. Od 1954 dodatkowo wykładał matematykę na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1962 został powołany na stanowisko profesora zwyczajnego. W roku akademickim 1962/63 przebywał na stażu naukowym w Berkeley, gdzie zajmował się zagadnieniami statystyki astronomicznej. Był również prezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (16 grudnia 1952 – 16 grudnia 1955 i 19 września 1963 – 12 lutego 1973). Popierał zakup teleskopu systemu Schmidta-Cassegraina średnicy 90 cm do Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach. Od 1962 do 1972 przewodniczył Komitetowi Astronomii PAN. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.
Włodzimierz Zonn był obserwatorem gwiazd zmiennych i specjalistą w dziedzinie astronomii gwiazdowej (analizy rozmieszczenia, kinematyki gwiazd i materii międzygwiazdowej), a także w zakresie astronomii pozagalaktycznej i statystyki astronomicznej.
Przez całe życie zawodowe angażował się w popularyzację astronomii. W 1966 otrzymał Nagrodę „Problemów” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzacji astronomii. Zagrał dziekana w filmie Iluminacja (1973; reż. Krzysztof Zanussi).
Zmarł z powodu nowotworu płuc. On i jego żona Elwira Milewska-Zonn (1932–2001) są pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 60, miejsce 79).
Życie prywatne Po raz pierwszy ożenił się z pochodzącą z wileńskiej żydowskiej rodziny kupieckiej Rachelą z domu Zarecką (1903–1948). Z tego małżeństwa miał córkę Lidię, montażystkę filmów dokumentalnych. W 1949 ożenił się z Krystyną z domu Zgorzelską (1927–2006), więźniarką niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, studentką socjologii i romanistyki oraz autorką artykułów do „Więzi”. Ich córką była Katarzyna Zonn-Pasternak (1952–2019), tłumaczka i redaktorka. Trzecią żoną Włodzimierza Zonna, poślubioną w 1969, była Elwira Milewska-Zonn (1932–2001), współautorka kilku jego książek, tłumaczka języka rosyjskiego i ukraińskiego.
Formalnie był ewangelikiem, ale faktycznie agnostykiem, co nie przeszkadzało mu interesować się religią. Miał lewicowe poglądy polityczne.
Działalność społeczno-polityczna W 1932 wstąpił do loży masońskiej „Wolność Przywrócona”. Po 1961 był w loży „Kopernik”, która działała w głębokim utajnieniu. Używał imienia zakonnego Konstanty Wagner.
W latach 50. nie przyjął funkcji prezesa stowarzyszenia ateistów. Wystąpił w obronie studentów w czasie wydarzeń marca 1968. W 1974 podpisał List 15, w sprawie sytuacji Polaków w ZSRR, czym naraził się władzom Uniwersytetu Warszawskiego posłusznym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Z tego powodu, rok później, gdy zmarł, na Bramie Głównej Uniwersytetu Warszawskiego nie umieszczono jego klepsydry ani czarnej flagi – wbrew obowiązującemu zwyczajowi.
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie nauki”.
Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) strona 1635 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego. Złota Odznaka Towarzystwa Wiedzy Powszechnej
Upamiętnienie Od września 1983 Polskie Towarzystwo Astronomiczne wyróżnia wybitnych popularyzatorów astronomii, wręczając im numerowane medale im. Włodzimierza Zonna. Medal numer 0 wręczono wdowie po nim Elwirze Milewskiej-Zonn. Medalem numer 1 odznaczono Stanisława Brzostkiewicza.
Książki 1946: Astronomia ogólna, Komisja Wydawnicza Koła Matematyczno-Fizycznego Słuchaczy UW, Warszawa, 1949: O wszechświecie, Centralna Rada Związków Zawodowych w Polsce, Warszawa, 1948: Budowa wszechświata, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa, 1949: Wiadomości ogólne o słońcu, „Czytelnik”, Warszawa, 1950: O gwiazdach i mgławicach, „Czytelnik”, Warszawa, 1950: O planetach, kometach i słońcu, „Czytelnik”, Warszawa, 1950: O zaćmieniach słońca i księżyca, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1950: O Słońcu na Ziemi, seria „Biblioteka Fizyczno-Astronomiczna”, 1951: O budowie wszechświata, „Czytelnik”, Warszawa, 1951: Współczesny obraz wszechświata. Jak powstała Ziemia, Zarząd Główny Polskiego Związku Niewidomych, Warszawa, 1957: Astronomia gwiazdowa, wspólnie z Konradem Rudnickim, PWN, Warszawa, 1958: Ewolucja gwiazd, PWN, Warszawa, 1961: Materia międzygwiazdowa, wspólnie z Stanisławem Grzędzielskim, PWN, Warszawa, 1965: Astronomia dziś i wczoraj PWN, Warszawa, 1966: Astronomia, wspólnie z Elwirą Milewską, Nasza Księgarnia, Warszawa, 1968: Kosmologia współczesna, tom 101 serii wydawniczej „Omega”, PWN, Warszawa, 1970: Kwazary, nowe formacje kosmiczne, PWN, Warszawa, 1970: Ziemia, wspólnie z Elwirą Milewską, grafiki Bohdan Butenko, Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, Warszawa, 1972: Rewolucja kopernikańska, Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, Warszawa, 1973: Niebo i kalendarz, wspólnie z Elwirą Milewską, ilustracje Bohdan Butenko, Biuro Wydawniczo-Propagandowe RSW „Prasa, Książka, Ruch”, Warszawa, 1974: Astronomia z perspektywy czasu, „Wiedza Powszechna”, Warszawa, 1975: Galaktyki i kwazary, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Przypisy
Linki zewnętrzne . Zdjęcie Włodzimierza Zonna i Stanisława Latałły w Filmotece Narodowej Fototeka. .
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Astronomowie upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Członkowie Komitetu Astronomii PAN Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Kurlandzka szlachta Kategoria:Laureaci Nagrody „Problemów” Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Kategoria:Polacy pochodzenia niemieckiego Kategoria:Polscy astronomowie XX wieku Kategoria:Polscy popularyzatorzy astronomii Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy uczeni upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Polscy wolnomularze Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Astronomicznego Kategoria:Sygnatariusze Listu 15 Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1975