Kornel Filipowicz (ur. 27 października 1913 w Tarnopolu, zm. 28 lutego 1990 w Krakowie) – polski powieściopisarz, nowelista, scenarzysta, poeta. Autor 37 książek, znany z krótkich form literackich.
Życiorys Był synem Kornela (1876–1938) i Stanisławy z domu Futymy. Jego rodzice, urodzeni odpowiednio w Tulczynie i Sokalu, przenieśli się na zachód w wyniku I wojny światowej. Dzieciństwo i młodość spędził w Cieszynie (1923–1932), gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej, a później do gimnazjum. Należał do grupy młodych literatów działających pod kierunkiem nauczyciela gimnazjalnego Juliana Przybosia. Z inspiracji Przybosia debiutował w 1934 opublikowanym w „Zaraniu Śląskim” opowiadaniem Zapalniczka i wierszem, który ukazał się w „Gazecie Artystów”.
W latach 1933–1938 studiował biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim i był od 1934 do 1939 członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Współredagował miesięcznik „Nasz Wyraz” (1936–1939). Zainteresowanie sztuką współczesną, wpojone przez Przybosia, sprawiło, iż obracał się w kręgach artystycznej awangardy (bliska znajomość z członkami Grupy Krakowskiej: Wicińskim, Sternem, Łewyckim i in., kręgiem teatru Cricot założonego przez Józefa Jaremę), zajmował się również krytyką sztuki jako prasowy recenzent.
Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, po ucieczce z niewoli zaangażował się w działalność konspiracyjną, pracując w kamieniołomach w Zagnańsku (1940–1943). Jesienią 1941 jako jedyna osoba odwiedzał potajemnie Przybosia w gospodarstwie Jerzego Hohendorffa w Zwertowie pod Żółkwią, później utrzymywał z nim kontakt korespondencyjny. Po aresztowaniu był więźniem obozów koncentracyjnych Groß-Rosen i Sachsenhausen (1944–1945). Po wojnie zamieszkał w Krakowie.
W 1943 wydał konspiracyjnie w 10 egzemplarzach tomik wierszy Mijani, zilustrowany przez Marię Jaremę. W 1953 podpisał Rezolucję Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego. W latach 50. i 60. wraz z braćmi Stanisławem i Tadeuszem Różewiczami tworzył nieformalną grupę twórczą „Miczura-Film”, dla której pisał wraz z T. Różewiczem scenariusze filmowe. Sygnatariusz Listu 59 (1975). Członek i działacz Związku Literatów Polskich do 1981 r., wiceprezes Oddziału Krakowskiego ZLP. Członek założyciel Towarzystwa Kursów Naukowych (1978). W latach osiemdziesiątych publikował poza cenzurą m.in. w „NaGłosie” i „Zapisie”. Współzałożyciel miesięcznika „Pismo”. Współautor (wraz z T. Różewiczem) scenariuszy filmów Moje miejsce na ziemi (1960), Głos z tamtego świata (1962). Został pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.
Relacje pisarstwa Filipowicza z filozofią egzystencjalistów, zwłaszcza Sartre’a i Camusa, opisała Justyna Gorzkowicz w książce W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza (2018)
W swojej twórczości powracał do związków z ziemią cieszyńską m.in. w Profilach moich przyjaciół, Białym ptaku czy Ulicy Głębokiej. W pozostawionych przezeń materiałach zachowały się fragmenty Pana Tadeusza przełożone na gwarę cieszyńską.
Życie prywatne Od października 1967 roku do śmierci był związany z poetką Wisławą Szymborską, nie łączył ich jednak nigdy związek małżeński ani wspólne mieszkanie. W 2016 opublikowano ich korespondencję – zbiór pt. Listy. Najlepiej w życiu ma twój kot – przechowywaną (zgodnie z wolą poetki) w Bibliotece Jagiellońskiej. Pierwszy z listów Filipowicz wysłał 4 kwietnia 1966. W kopercie znajdowały się trzy zdjęcia małp z krakowskiego ZOO i kartka, na której Filipowicz naszkicował kwiatek (podpisany „W dniu kobiet – kwiatek od mężczyzny”) i napisał zdanie: „Ten skromny przyczynek do małpologii proszę przyjąć od Kornela Filipowicza”. W następnych latach niemal codziennie pisali do siebie listy, cechujące się jednakowo dużym poczuciem humoru i czułością. Tomasz Fiałkowski i Sebastian Kudas (wydawcy zbioru listów) nazywają Kornela Filipowicza „jednym z najważniejszych polskich prozaików i (co chyba najistotniejsze) największą miłością w życiu Poetki”. Po jego śmierci napisała wiersz Kot w pustym mieszkaniu.
Filipowicz urządzał spływy kajakowe Wisłą, w których brali udział jego przyjaciele i rodzina, np. Tadeusz Różewicz, Julian Przyboś, Artur Sandauer czy Jonasz Stern. Pisarz interesował się także wędkarstwem, co znalazło odbicie w jego twórczości.
Zmarł na raka płuc z przerzutami do wątroby.
Nagrody Laureat nagród Ministra Kultury i Sztuki, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Pierwszy prezes krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1973 otrzymał Nagrodę Miesięcznika „Odra” za całokształt twórczości prozatorskiej.
Proza Opowiadania, powieści Krajobraz niewzruszony (1947), opowiadania Nauka o ziemi ojczystej t. 1 Księżyc nad Nidą (1950), powieść Nauka o ziemi ojczystej t. 2 Błękitny zeszyt (1955), powieść Profile moich przyjaciół (1954), opowiadania Niepokój młodego serca t. 1 Ulica Gołębia (1955), powieść Po burzy (1956; wyd. rozsz. 1959), opowiadania Niepokój młodego serca t. 2 Jutro znów wojna (1958), powieść Ciemność i światło (1959), opowiadania Biały ptak (1960), opowiadania Romans prowincjonalny (1960), powieść Pamiętnik antybohatera (1961), powieść Mój przyjaciel i ryby (1963), opowiadania Jeniec i dziewczyna (1964), powieść Ogród pana Nietschke (1965), powieść Mężczyzna jak dziecko (1967), powieść Dziewczyna z lalką, czyli o potrzebie smutku i samotności (1968), opowiadania Co jest w człowieku? (1971), opowiadania Śmierć mojego antagonisty (1972), opowiadania Gdy przychodzi silniejszy (1974), opowiadania Światło i dźwięk, czyli o niedoskonałości świata (1975), opowiadania Kot w mokrej trawie (1977), opowiadania Dzień wielkiej ryby. Opowiadania rybackie 1946-1976 (1978), opowiadania Zabić jelenia! (1978), opowiadania Między snem a snem (1980), opowiadania Miejsce i chwila (1985), opowiadania Rozmowy na schodach (1989), opowiadania Wszystko, co mieć można (1991), opowiadania Rozstanie i spotkanie: Opowiadania ostatnie (1995), opowiadania
Opowiadania wybrane Światło każdego dnia (1962, Czytelnik) Opowiadania wybrane (1964, Wydawnictwo Literackie) Koncert f-moll i inne opowiadania (1982, Wydawnictwo Literackie), zawiera 10 opowiadań Miejsce i chwila (1985, Wydawnictwo Literackie), zawiera 49 opowiadań Krajobraz, który przeżył śmierć (1986, Wydawnictwo Literackie), zawiera 34 opowiadania Rzadki motyl (1995, Wydawnictwo Literackie), wybór: Wisława Szymborska, zawiera 24 opowiadania Opowiadania wybrane (1999, Siedmioróg), zawiera 19 opowiadań Opowiadania cieszyńskie (2000, Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy”), zawiera 18 opowiadań Modlitwa za odjeżdżających (2004, Rosner i Wspólnicy), zawiera 25 opowiadań Cienie (2007, Wydawnictwo Literackie), wybór: Wisława Szymborska, zawiera 12 opowiadań Moja kochana, dumna prowincja (2017, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak), wybór: Justyna Sobolewska, zawiera 17 opowiadań Romans prowincjonalny i inne historie (2018, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak), wybór: Wojciech Bonowicz, zawiera: 2 powieści (Romans prowincjonalny; Jeniec i dziewczyna) oraz 15 opowiadań Pamiętnik antybohatera i inne utwory (2020, Wydawnictwo Iskry), zawiera powieść tytułową, 2 opowiadania oraz wiersze Formikarium, czyli w moim świecie mrówek. Opowiadania (2021, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak), wybór: Agnieszka Dauksza, zawiera 21 opowiadań
Powieści zebrane Motywy (1973, Wydawnictwo Literackie), zawiera 5 powieści
Inne Korespondencja Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy (2016, Wydawnictwo Znak) – Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz
Dramat Nowy Guliwer (1952, Nasza Księgarnia), autorzy: Władysław Jarema, Kornel Filipowicz
Poezja Mijani (1943) Powiedz to słowo (1984)
Filmografia Trzy kobiety (1956) – scenariusz Miejsce na ziemi (1959) – scenariusz Głos z tamtego świata (1962) – scenariusz Piekło i niebo (1966) – scenariusz Szklana kula (1972) – scenariusz Egzekucja w ZOO (1975) – scenariusz
Ekranizacje
Przypisy J. Golec, S. Bojda, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 3, Cieszyn 1998, s. 67.
W niektórych opracowaniach pada stwierdzenie, że urodził się w Krakowie; Golec, Bojda, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, s. 66.
Bibliografia Golec Józef, Bojda Stefania, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, Cieszyn 1998, s. 66–67.
Balbus S., Oczywiste nieoczywistości Kornela Filipowicza, „Życie Literackie” 1973. Rogala S.,Twórczość literacka Kornela Filipowicza, Kielce 2005.
Lipowski W., Niezwykła codzienność. Sztuka widzenia i pisania Kornela Filipowicza, Katowice 2012; wydanie drugie poprawione i rozszerzone: Niezwykła codzienność. O pisarstwie Kornela Filipowicza, Katowice 2020. Gorzkowicz J., W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza, Kielce 2018.
Linki zewnętrzne Kornel Filipowicz w: Culture.pl (wyd. Instytut Adama Mickiewicza) W Krakowie zasadzono akację Szymborskiej i buk Filipowicza w: Culture.pl (w programie uroczystości – premiera książki „Najlepiej w życiu ma Twój Kot. Listy Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza”)
Teresa Walas O Kornelu Filipowiczu Listy Stanisława i Tadeusza Różewiczów i Kornela Filipowicza w www.dekadaliteracka.pl Jurij Zawadski: Co zostało po Kornelu Filipowiczu w Tarnopolu?
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Członkowie Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Cieszynem Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Tarnopolem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Sygnatariusze Listu 59 Kategoria:Sygnatariusze rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Wisława Szymborska Kategoria:Zmarli w 1990