Fort Sokolnickiego, pierwotnie fort Siergieja – jeden z fortów Cytadeli Warszawskiej. Znajduje się w parku im. Stefana Żeromskiego w dzielnicy Żoliborz.

Historia Wzniesiona w ogólnym zrębie w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku Cytadela spełniała głównie funkcje więzienne i policyjne, mając niewielkie możliwości rzeczywistej obrony miasta z powodu swojego umiejscowienia i konstrukcji. Z tego powodu bardzo szybko przystąpiono do budowy kolejnych umocnień, wysuniętych przed narys Cytadeli.

Fort Siergieja był jednym z sześciu obiektów, jakimi w połowie XIX wieku uzupełniono lewobrzeżną część Cytadeli. Został zbudowany w latach 1849–1851 oraz rozbudowany w latach 1864–1874. Pierwotnie wzniesiono dużą, ceglaną działobitnię z suchą fosą. W okresie późniejszym fort uzupełniono umocnieniem ziemnym o narysie lunety (dzieło z dwoma czołami i otwartą szyją). Umocnienie było wysunięte przed obrys Cytadeli o 500 metrów.

W 1921 roku nazwę fortu zmieniono na fort Sokolnickiego.

W okresie międzywojennym obszar i niektóre elementy fortu zostały włączone w skład parku Żeromskiego. Nie zachował się w całości oryginalny układ ziemny; jego pozostałości wkomponowano w układ parku.

Na podstawie umowy z władzami niemieckimi, od kwietnia 1944 roku do fortu zaczęto przewozić ok. 20% zbiorów Archiwum Głównego Akt Dawnych. W listopadzie 1944 roku, w ramach tzw. akcji pruszkowskiej, zespół polskich archiwistów załadował na ciężarówki, a następnie wywiózł z Warszawy do Częstochowy pięć wagonów dokumentów.

W czasie powstania warszawskiego w forcie mieścił się szpital powstańczy, co upamiętnia tablica. Po spaleniu w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku baraków dla bezdomnych przy Dworcu Gdańskim, fort wraz z otaczającym go parkiem Żeromskiego stał się miejscem schronienia dla ich mieszkańców.

W 1965 roku fort wraz z całym zespołem Cytadeli został wpisany do rejestru zabytków.

W 2023 roku fort został odkupiony od Wojska Polskiego przez Urząd Dzielnicy Żoliborz.

Fort jest użytkowany przez Żoliborski Dom Kultury.

Przypisy

Bibliografia Lech Królikowski, Twierdza Warszawa, Warszawa 2002.

Linki zewnętrzne Zdjęcie satelitarne na Google Maps. W środkowej części widoczna baszta (działobitnia) artyleryjska. Żoliborski Dom Kultury

Kategoria:Cytadela Warszawska Kategoria:Twierdza Warszawa Kategoria:Zabytki nieruchome w Warszawie