thumb|Różne rodzaje drutów dziewiarskich frame|Rozpoczęta praca na drutach Druty dziewiarskie – narzędzia ręczne wykorzystywane w dziewiarstwie do tworzenia dzianin poprzez ręczne splatanie nici lub włóczki. Mają postać prostych lub połączonych ze sobą prętów o przekroju cylindrycznym, przypominających długie igły (tzw. iglice). Druty dziewiarskie stosowane są do wykonywania różnorodnych wyrobów tekstylnych, umożliwiając tworzenie zróżnicowanych wzorów, faktur i struktur dzianiny. Występują w różnych rozmiarach i materiałach, w tym metalu, plastiku i bambusie, co pozwala na ich dostosowanie do rodzaju przędzy oraz zamierzonego efektu estetycznego i technicznegoOlga Woźnicka, Szydełkiem i na drutach. Kreatywnie, łatwo i z czułością, 2022, – s. 132.Loretta Napoleoni, Dzieje się! Jak rękodzieło wplata się w historię świata i nas samych, 2023..

Nazwy Nazwa pochodzi od kształtu dawnych drutów dziewiarskich, które przypominały długie, proste pręty lub wydłużone igły, pozbawione oczka do przewlekania nici. Odniesienie do kształtu igieł znajduje potwierdzenie w innej polskiej nazwie drutów dziewiarskich – igliceZenon Sobierajski, Józef Burszta, Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski, tom 6, cz. 2, 1991., choć ta zazwyczaj dotyczyła bardzo cienkich, nieco krótszych kompletów drutów używanych do wyrobu delikatnej odzieży, np. pończoch czy rękawiczek. „Atlas języka i kultury językowej Wielkopolski” (wyd. 1991 r.) podaje pochodzenie słowa drut od niemieckiego wyrazu draht.

Inne polskie nazwy drutów dziewiarskichWirtualne Muzeum Polskiego Dziewiarstwa – Anna Bednarz, Polskie nazwy drutów dziewiarskich.:

druty pończosznicze (nazwa staropolska), druty trykotarskie (nazwa używana do lat 60./70.)Kazimierz Dąbrowski, Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski, 1946/1947 – s. 520., drenty (Kresy)Janusz Rieger, Anna Stelmaczonek-Bartnik – Słownictwo polszczyzny gwarowej na Brasławszczyźnie – s. 93, 94, 212., dręty (Kresy, Pomorze), drętki (Kresy), druty (w skrócie)Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, Niemiecko-polski słownik, 1854.Muzeum Etnograficzne w Krakowie – zbiory online – artykuł – Olga Błaszczyńska „Druty”., droty (zapisy historyczne)Irena Turnau, Wytwórczość tekstylno-odzieżowa w manufakturach warszawskich w XVIII wieku, 1957 – s. 8 (735)., dróty (nazwa staropolska)Samuel, Bogumił Linde, Słownik języka polskiego. T. 1, A-F – s. 538., gliczki (Wielkopolska)Seria Filologia polska, 8-13, 1965., iglice (GalicjaPrzekłady ustaw, rozporządzeń i obwieszczeń z Dziennika praw państwa dla Królestwa Galizyi i Lodomeryi tudzież Wielkiego Księstwa Krakowskiego, 1865, str. 80, Księstwo Krakowskie, Pomorze, Wielkopolska), igliczki (Wielkopolska), jeglice, jeglicki (Wielkopolska), jegliczki (Śląsk)Wspomnienia pt. „Stary Dymb”, Nowiny, 2003, nr 25 – s. 40., jegły (Śląsk)Stanisław Rospond, Józef Mayer, Stanisław Bąk, Z badań nad przeszłością dialektu śląskiego, 1948., miedzianki (Warmia)Franciszek Kotula, Strój warmiński, Atlas polskich strojów ludowych, 1960 – s. 49., prądki (Dziennik Ustaw 1920 r.)Dziennik ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Ludowej, 1920, 52-121., prątki (Kresy, Wielkopolska)Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie, 1898 – Księga VI., pręciki (Wielkopolska), prontki (Kresy), spice (Kaszuby)Wiesław Boryś, Hanna Popowska-Taborska, Słownik etymologiczny kaszubszczyzny: P-S, 1994 – s. 350., spicy (kresy), spionki (Pomorze), spsicki (Warmia), śpiczki, śpilki (Wielkopolska), śpionki (Podlasie)Zygmunt Gloger, Słownik gwary ludowej w okręgu tykocińskim, 1894 – s. 89..

Historia Badania archeologiczne wskazują na podobieństwo techniki dziania ręcznego do starszego ściegu igłowego (z norw. nålbinding – „wiązanie igłą”), który tworzy się przez zaplatanie nici za pomocą pojedynczej, długiej igły. Z czasem zaczęto wspomagać się drugą igłą, co ostatecznie doprowadzić mogło do powstania i rozwoju dziewiarstwa ręcznego.

Pierwsze druty dziewiarskie, podobnie jak igły, wykonane były z kości, rogów lub drewna.

Polska Najstarsze wzmianki o imporcie drutów pończoszniczych na tereny obecnie leżące w granicach Polski pochodzą z XVII wieku. Docierały one przez porty morskie w Elblągu i Gdańsku. Przykładowo w 1634 r. do Gdańska przybyły drogą morską druty pończosznicze o wartości 300 florenówMaria Bogucka, Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV-XVII wieku, 1962 – s. 222.. W roku 1827 w Kaliszu powstała Wytwórnia Szpilek Józefa Flatto i Karola Gerlacha, która produkowała także igły i druty do pończochOsiemnaście wieków Kalisza studia i materiały do dziejów miasta Kalisza i regionu kaliskiego. vol. 2 - str. 280. W latach powojennych druty produkowane były w Dolnośląskiej Fabryce Szpilek i Drutów Trykotarskich w Świdnicy.

Obecnie wszystkie sprzedawane w Polsce druty pochodzą z importu.

Budowa i rodzaje thumb|Druty z żyłką thumb|Drut pomocniczy do ściegów warkoczowych Wyróżnia się kilka rodzajów drutów dziewiarskich: druty proste – długie, używane dawniej do wykonywania wyrobów płaskich. druty z żyłką – z zamontowaną stałą lub wymienną żyłką, na którą zsuwa się wykonane oczka, druty pończosznicze – komplet stanowi zazwyczaj 5 krótkich drutów zakończonych z obu końców szpicami druty pomocnicze – używane np. w ściegach warkoczowych. Druty dziewiarskie proste mają zazwyczaj długi odcinek roboczy i są na końcu zaostrzone. Z drugiej strony zakończone są blokadą, która ma zapobiegać spadaniu oczek z drutu. Ostre końce służą do tworzenia nowych oczek i przerabiania ich, w wyniku czego powstaje dzianina.

Druty z żyłką (okrągłe) i pończosznicze służą do tworzenia wyrobów na okrągło, bez konieczności zszywania dzianiny. Współcześnie używa się ich również do dzianin płaskich, ponieważ są lżejsze i wygodniejsze, niż długie i proste druty.

Druty wykonywane są dziś głównie ze stali, aluminium, plastiku, drewna, szkła, kazeiny i karbonu. Dawniej występowały druty z kości, rogów, lub wystrugane z gałęzi twardych drzew.

Obecnie w sprzedaży wyróżnia się: druty z pojedynczym ostrzem (ang. single-pointed needles) druty z wymienną żyłką (ang. flexi single-pointed needles) druty dwustronne (ang. double-pointed needles) druty okrągłe (ang. circular needles)

Rozmiary drutów dziewiarskich Rozmiar igły jest opisany najpierw jej średnicą, a po drugie jej długością.

Powszechnie w handlu dostępne są druty od rozmiaru 1,5 do 10 mm, o długości ok. 10–20 cm. Druty z żyłką mogą mieć długość od 10–150 cm.

Technika używania Rozpoczynając pracę na drutach narzuca się na nie określoną w projekcie ilość oczek (pętelek). Podstawowe oczka przerabiane są na drutach w prawą (oczka prawe) lub lewą stronę (oczka lewe).

Podstawowe sploty to ścieg gładki prawy i lewy, ściągacz, warkocze, ażury.

Do wykonywania dzianin na drutach służą nie tylko tradycyjne włóczki z bawełny, wełny, akrylu czy innych włókien, ale także sznurki, tasiemki i inne nietypowe materiały.

Druty dziewiarskie w literaturze polskiej mały|Adam Mickiewicz „Pan Tadeusz”, Księga VI (fragment) 1898 r. – Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz 1839 r. – Gabriela Puzynina Gunter – Trykota 1885 r. – Julian Ursyn Niemcewicz – Jest nas siedmioro – Bajki Oryginalne (tłumaczenia) 1958 r. – Jan Brzechwa – Ciotka Danuta – w zbiorze Bajki dla dzieci

Zobacz też

dzianina dziewiarstwo szydełko Światowy Dzień Dziergania w Miejscach Publicznych włóczka

Przypisy

Kategoria:Narzędzia Kategoria:Hobby Kategoria:Włókiennictwo