Włosy pacjenta z chorobą Menkesa|thumb Choroba Menkesa (choroba kręconych włosów, zespół Menkesa, ) – genetycznie uwarunkowana choroba neurodegeneracyjna, która częściej jest przekazywana przez matkę, mimo, że sama może nie posiadać objawów (50% przypadków).. Choroba polega na zaburzeniu metabolizowania miedzi dostarczanej w pożywieniu. Przyczyną choroby Menkesa jest mutacja w genie ATP7A w locus Xq12-q13. Miedź przyjmowana wraz z pożywieniem nie jest wchłaniana z przewodu pokarmowego. Prowadzi to do nadmiernego gromadzenia się miedzi w ścianie jelita, proksymalnych kanalikach nerkowych, trzustce, mięśniach szkieletowych i łożysku, a także do jej niedoboru w komórkach mózgowych, wątrobie i komórkach tkanki łącznej.
Odmianą alleliczną choroby Menkesa jest tzw. zespół rogu potylicznego (ang. occipital horn syndrome, OMIM#304150), w którego obrazie klinicznym dominują zmiany kostne (zmiany kości długich i obojczyków), a objawy neurologiczne mają stosunkowo niewielkie nasilenie. Obecne są zwapnienia w okolicy rogu potylicznego.
Historia Chorobę opisał jako pierwszy Menkes i wsp. w 1962 roku.
Etiologia Przyczyną choroby jest mutacja w genie ATP7A w locus Xq12-q13, kodującym transportującą miedź ATPazę typ-P (EC 3.6.3.4). Następuje obniżenie stężenia miedzi lub gromadzenie jej w niedostępnych dla metabolizmu kompartmentach komórkowych.
Obserwuje się także niedobór wielu enzymów wiążących miedź (np. dysmutazy nadtlenkowej, oksydazy cytochromu c, tyrozynazy, oksydazy lizylowej)P.P. Liberski, W. Papierz, Neuropatologia Mossakowskiego, Wydawnictwo CZELEJ, 2005, s. 135 ..
Objawy i przebieg Osoby chore mają poważne problemy w poruszaniu się, cierpią na zaburzenia w układzie nerwowym, mają problem z utrzymywaniem właściwej temperatury ciała (hipotermia). Chorzy wykazują również nietypową budowę włosa – włosy są sztywne i bardzo łamliwe, lub przeciwnie, bardzo wiotkie.
W większości tkanek brakuje miedzi, co powoduje zmiany strukturalne w mózgu, wątrobie, naczyniach krwionośnych (nadmiernie długie, skręcone, o nieregularnym świetle, wykazujące rozszczepienie błony wewnętrznej) i w tkance kostnej – często występuje osteoporoza. Chorobie Menkesa nierzadko towarzyszy padaczka oraz nawrotowe zapalenie pęcherza moczowego.
Dzieci dotknięte chorobą do 2–3 miesiąca życia rozwijają się normalnie. Po tym okresie następują pierwsze objawy choroby: zahamowanie rozwoju, drgawki (zwykle wieloogniskowe mioklonie wywoływane określonymi bodźcami) i utrata części zdobytych umiejętności. Dzieci najczęściej nie dożywają 4 roku życia. Wczesna diagnoza i leczenie może jednak wydłużyć oczekiwaną długość życia.
Neuropatologia W mózgu zmiany torbielowate istoty białej i szarej, rozległe zaniki neuronów, zwłaszcza móżdżku, z obecnością tzw. meganeurytów, wielkich, przypominających kaktus, ze względu na liczne kolce, wypustek komórek Purkinjego.
W mikroskopie elektronowym widoczne tzw. kolce dendrytyczne nie związane z zakończeniami synaptycznymi (ang. unattached spines).
Leczenie Nie istnieją możliwości przyczynowego leczenia choroby. Zaleca się podawanie dzieciom preparatów uzupełniających niedobór miedzi, ale suplementacja tego pierwiastka nie spowoduje cofnięcia objawów.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Rzadkie choroby Kategoria:Dziedziczenie recesywne sprzężone z chromosomem X