Bitwa pod Pruską Iławą (, dzisiejszy Bagrationowsk w obwodzie królewieckim w Rosji) – bitwa stoczona w dniach 7–8 lutego 1807 r. pomiędzy Wielką Armią francuską pod dowództwem Napoleona Bonaparte a połączonymi armiami Rosji i Prus pod dowództwem generała Bennigsena. Bitwa ta była częścią kampanii rosyjskiej w wojnie w ramach IV Koalicji Antyfrancuskiej. Sama bitwa toczyła się w zawiejach śnieżnych i kilkustopniowym mrozie, a podczas jej trwania doszło do jednych z największych szarż kawalerii w historii wojen. Była to jedna z najkrwawszych bitew epoki napoleońskiej. Zakończyła się taktycznym nierozstrzygnięciem i odwrotem wojsk rosyjsko-pruskich.

Przyczyny Podczas wojny z IV Koalicją Antyfrancuską Napoleon po bitwie pod Pułtuskiem rozlokował swoje wojska na leżach zimowych, jednak zwiadowcy donieśli mu o reorganizacji armii rosyjskiej i jej przygotowaniach do ofensywy, co stało się bezpośrednią przyczyną bitwy. Wojska rosyjsko-pruskie posuwały się w kierunku Wielkiej Armii, starając się odciąć jej części rozlokowane w różnych miejscowościach i rozbić je pojedynczo. Jednak plan ten nie udał się, gdyż ofensywa została w porę wykryta i doszło do mobilizacji wojsk francuskich, które ruszyły na Królewiec.

Tymczasem w ręce rosyjskie dostał się kurier francuski, który miał ze sobą dane dotyczące rozlokowania i wielkości wojsk napoleońskich. Generał Bennigsen zdał sobie w tym momencie sprawę, że ma przed sobą połączone i o ponad ¼ większe siły niż te, które sam miał do dyspozycji, i co za tym idzie, zarządził generalny odwrót i marsz dniami i nocami, który jednak nie doprowadził do zgubienia pościgu. Jego wojsko stanęło przed widmem zupełnego wyczerpania, dlatego postanowił przyjąć bitwę pod Pruską Iławą, co dawało mu czas na zorganizowanie obrony oraz połączenie wszystkich swoich sił.

Przechwycenie drugiego francuskiego kuriera miało z kolei decydujący wpływ na przebieg bitwy. Kurier ten miał poinformować I korpus Bernadotte'a i 4 dywizję dragonów Lahoussaye'a, że został zmieniony kierunek marszu Wielkiej Armii i co za tym idzie, siły te podążały w złym kierunku, z czasem wychodząc poza zasięg działań operacyjnych, czyli ponad 150 km od miejsca bitwy.

Przed bitwą mały|Bitwa pod Pruską Iławą. Gaspard Gobaut. 1850 Bagration cofając się przed naciskającymi go Francuzami doszedł do wioski Ziegelhof na południowy zachód, od Pruskiej Iławy – między Grunhofchen a Waschkeitersee oraz kompleksem leśnym osłaniającym drogę z Landsberg. Bennigsen, chcąc zyskać na czasie, by zebrać całość wojsk oraz ciężką artylerię, która szła okrężną drogą, podesłał Bagrationowi tę część jazdy, która jeszcze była w marszu tj. pułk dragonów petersburskich i pułk ułanów litewskich, a potem jeszcze pułki: leibkirasjerów, dragonów ingermanlandzkich i kargopolskich. Po nich nadeszło jeszcze parę pułków 8. dywizji. Wzniesienia między Torfbruch a jeziorem Tenknittersee obsadziła konna bateria Jermołowa. Za nią w dwóch liniach piechota Markowa: pułki muszkieterów pskowskich i sofijskich w pierwszej, pułk grenadierów w drugiej linii – na skraju zamarzniętego Tenknittersee. Lewe skrzydło utworzyła część 1. pułku jegrów, reszta została rozrzucona w cienkiej linii przed frontem całej pozycji. Jeden pułk muszkieterów obsadził wzgórza za Tenknittersee. Przybyłe pułki 8. dywizji zajęły pozycje za Torfbruch opierając się skrzydłami o drogi z Landsberg i Heilsberg. Przed ich frontem ustawiono 14 dział. Skrzydła zabezpieczyła jazda – na samym skraju, nieopodal Strochnest, 10 szwadronów; 30 szwadronów między Freiheit a Tenknittersee, 25 szwadronów na drodze do Heilsberg – między Wascheitersee a Langesee. Generał Barclay de Tolly obsadził podległymi mu wojskami samą Pruską Iławę. Leżący na południowy wschód od miasta ogrodzony płotem wraz z kościołem cmentarz, umiejscowiony na wyniosłym wzgórzu, został oszańcowany i obsadzony artylerią i piechotą. Na skrzyżowaniu ulic Landsberskiej z Kreutzburską stanęły 2 działa, a niewielki oddział przy Forst Amt.

Skład wojsk Wojska francuskie składały się z (83 631 ludzi, przy czym w bitwie wzięło udział ok. 65 tys.): Dowódca: Napoleon Bonaparte Kawaleria rezerwy Murata (8631): Dywizja Lekkiej Kawalerii, Lasalle'a (2168) 2. Dywizja dragonów Grouchy'ego (1884) 3. Dywizja dragonów Milhauda (3034) 2. Dywizja kirasjerów d'Hautpoula (1545) IV Korpus Soulta (25 tys.) III Korpus Davouta (18 tys.) + Gwardia (6 tys.) VI Korpus Neya (14 tys.) VII Korpus Augereau (12 tys.)

Wojska rosyjsko-pruskie: Głównodowodzący generał Bennigsen Wojska rosyjskie składały się z (66 tys. ludzi): 131 batalionów piechoty 155 szwadronów kawalerii 400 dział w tym 4 pruskie baterie z 34 działami Wojska pruskie: Dowódca generał L'Estocq unikając pościgu zdołał przyprowadzić na pole bitwy (5584 ludzi): 9,5 batalionów 28 szwadronów kawalerii 2 baterie konne

Bitwa Bój o Pruską Iławę 7 lutego mały|Bitwa pod Pruską Iławą 7 lutego 1807 r Około godziny 14:00 pod Grunhofchen pojawiła się francuska awangarda. Marszałek Soult rzucił od razu do natarcia gen. Levasseura z 46. i 18. pułkiem w dwóch kolumnach. Pułki te zostały ostrzelane kartaczowym ogniem baterii Jermołowa, a potem ogniem karabinowym jegrów, po czym ruszył atak na bagnety 2 pułków muszkieterskich pierwszej linii. Równocześnie na lewą flankę Francuzów uderzył pułk dragonów petersburskich, rozbijając jeden pułk i zdobywając przy tym orła. Francuzi wzmocnieni wkrótce I Dywizją dragonów Kleina próbowali ponowić atak, ale zatrzymał ich huraganowy ogień rosyjskich baterii.

W miarę jak na placu boju pojawiały się kolejne francuskie jednostki gen. Vivies ruszył po prawej stronie na cmentarz, podczas gdy nadchodzące oddziały VII Korpusu i jazdy ruszyły na lewo, dążąc do obejścia tamtędy rosyjskiej ariergardy. Prawa kolumna Francuzów została powstrzymana ogniem dział przy Waschkeitersee a pułk huzarów izumskich odrzucił francuskich szaserów. Mimo to wobec rosnącego gwałtownie zagrożenia prawej flanki spowodowanego napływem olbrzymiej liczby francuskich jednostek Markow, Baggowut i 8. dywizja zaczęły odwrót ku Iławie. Francuzi podeszli do miasta od strony Forst Amt gdzie bronił je tylko słaby oddział kawalerii rosyjskiej. Dywizja Legranda z częścią dywizji Levala, mając za sobą dywizję Saint–Hilaire'a i jazdę, przedarły się do Freiheit. Z przeciwnej strony gen. Vivies uderzył na wzgórze cmentarne, które opanował ok. godziny 17:00. Tymczasem artyleria prowadziła intensywną wymianę ognia po obu stronach. Wzmogła się zaciętość walki i gen. Barclay de Tolly odebrał ranę w ramię, a większość oficerów jego sztabu zginęła lub została ranna. Bagration przejąwszy w tej sytuacji dowodzenie, przygotowywał się do opuszczenia miasta. Cofając stopniowo swoje wojska, spotkał przy jego wylocie gen. Bennigsena, który osobiście przyprowadził tu 4. dywizję gen. Somowa. Bagration stanął wówczas na jej czele i trzema kolumnami uderzył na Iławę. W czasie tego ataku doszło do morderczej walki przy zbiegu trzech ulic, po czym do godziny 18.00 Rosjanie ponownie opanowali miasto. Tutaj pojawiają się rozbieżności, bowiem Bennigsen twierdził, że z własnej woli kazał opuścić miasto o 18.30, z kolei Francuzi twierdzą, że zmusił go do tego ich atak. Niektórzy piszą nawet, że zrobił to wbrew woli swoich oficerów. Wiemy natomiast na pewno, że o godzinie 19:00 Francuzi ponownie opanowali Iławę, kończąc tym walkę w tym dniu gdyż panowały już o tej porze całkowite ciemności.

8 lutego – położenie Francuzów mały|Grenadierzy Gwardii Cesarskiej pod Pruską Iławą Napoleon przybył ze sztabem na noc do miasta i dowiadując się, że Rosjanie nie odchodzą, przystąpił do organizacji planu bitwy. Na razie do dyspozycji miał 28 100 żołnierzy piechoty w 51 batalionach, 12 200 kawalerii w 106 szwadronach oraz 92 działa. Przy czym rano, z kierunku Mollwitten, spodziewał się nadejścia III Korpusu Davouta (15 100 żołnierzy), który był odległy od Pruskiej Iławy o zaledwie 14 kilometrów, a także VI Korpusu Neya (14 000 żołnierzy), który maszerował na Kreutzburg. Nie mógł jednak wiedzieć o tym, że I Korpus Bernadotte'a razem z 4. Dywizją Dragonów (w sumie 20 100 żołnierzy) są poza zasięgiem bitwy i będą w stanie połączyć się z trzonem armii dopiero 11 lutego. Cały plan bitwy Napoleona sprowadzał się do wyjścia III Korpusu na flankę lewego skrzydła Rosjan, w czym wesprzeć miała go 1. Dywizja IV Korpusu oraz działający przełamująco VII Korpus. Dzieła zniszczenia miała dokończyć jazda, aby definitywnie odciąć przeciwnikowi możliwość odwrotu na Królewiec. Z kolei Ney, przybywszy z przeciwnego skrzydła, powinien odciąć drogę na Królewiec przez Schmoditten. Tak więc sam plan bitwy był bardzo uzależniony od przybycia na czas korpusów skrzydłowych. Manewr ten byłby w pewnym sensie powtórzeniem manewru pod Kannami, ale miał kilka słabych punktów. Nie uwzględniał on bowiem możliwości połączenia armii rosyjskiej z pruską, ponieważ tę drugą miał rozbić Ney ze swoim I Korpusem i 1. Dywizją Dragonów, co udało się tylko częściowo, a brak pełnego sukcesu okazał się decydujący.

8 lutego – położenie Rosjan W stosunku do 7 lutego Bennigsen skrócił nieco swój front, przez co pozyskał część wojsk do odwodów. Liczył poza tym na nadejście Prusaków. Siły, jakimi dysponował, to ok. 66 tys. żołnierzy i ok. 400 dział (w tym 4 pruskie baterie z 34 działami) w 131 batalionach piechoty i 155 szwadronach kawalerii. Jego plan bitwy przewidywał położenie głównego nacisku na Iławę, gdyż pokonanie tam Francuzów zmusiłoby ich do odwrotu i podziału armii na dwie części, które z osobna byłoby mu łatwiej pokonać. Poza tym spodziewał się nadejścia Prusaków właśnie od tej strony.

Preludium 8 lutego 1807 śnieg pokrył iławskie pola. Mróz wahał się w granicach –3 do –4 °C. Wiał wiatr, którego zmienność powodowała okresowe zadymki śnieżne bardzo utrudniające widoczność. Pomimo że mróz nie był duży, to jednak silny wiatr potęgował jego działanie. Napoleon sądził, że bitwa zacznie się około południa, tymczasem już o godzinie 8.00 rosyjska artyleria otworzyła ogień na Iławę z 60 dział, wywołując zamieszanie wśród wojsk zmierzających na wyznaczone pozycje. Odpowiedziała jej od razu artyleria gen. Legranda. Tuczkow skierował pierwsze uderzenie wysyłając 24. pułk jegrów na młyn nieopodal Pruskiej Iławy, który dopiero co zajęła lekka jazda francuska, licząc na przedarcie się od tej strony do miasta. Gen. Fock zaś uderzył na odcinek broniony przez brygady Fermy'ego i Viviesa, lecz został odparty. W międzyczasie artyleria francuska podjęła ogniowy pojedynek na całej linii frontu z jej rosyjsko-pruskimi odpowiednikami. Sam Napoleon stał ze sztabem przy iławskim cmentarzu i oczekiwał na przybycie Davouta.

Nadejście III Korpusu mały|Bitwa 8 lutego 1807 r Davout, otrzymawszy rozkaz w Beisleiden wysłał po dwóch godzinach jazdę Marulaza i 2. Dywizję Frianta. Siły te o godzinie 8:00 dotarły do Serpallen, 1. Dywizja Moranda osiągnęła Perguschen, a 3. Dywizja Gudina jeszcze o godzinie 3:00 minęła Bartenstein. Saint-Hilaire przesunął się teraz ze swoją dywizją nieco w prawo, nawiązując styczność z Davoutem, podczas gdy Frant (5 tys.) spędził Kozaków przesłaniających lewy skraj pozycji Baggewuta, a otworzywszy ogień dział na Serpallen, przygotował swoją dywizję do natarcia na wieś. Swoje prawe skrzydło osłonił jazdą Marulaza (600). Saint-Hilaire ponownie ruszył, mając za sobą 1. Dywizję Dragonów Kleina, podczas gdy 3. Dywizja Dragonów przesunęła się w prawo, aby móc działać na korzyść III Korpusu. Około 9.00 Friant wszedł do płonącej już wsi Serpallen, którą Baggewut, nie widząc w tych warunkach możliwości obrony, opuścił i odszedł na Klein Sausgarten.