thumb|Tomasz Mędrzak – odtwórca roli Stasia Tarkowskiego (fotografia z 2009) thumb|Monika Rosca – odtwórczyni roli Nel Rawlison, z egzemplarzem książki Władysława Ślesickiego Z Tomkiem i Moniką w pustyni i w puszczy. Notatki z filmowego planu, wyd. Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1986 (fotografia z 2025) W pustyni i w puszczy – polski fabularny film przygodowy dla dzieci i młodzieży z 1973 roku w reżyserii Władysława Ślesickiego, ekranizacja powieści W pustyni i w puszczy (1911) Henryka Sienkiewicza.
W 1974 z materiałów powstałych w trakcie kręcenia filmu stworzono czteroodcinkowy miniserial pod tym samym tytułem. Nie jest on jednak identyczny – wykorzystano inne ujęcia tych samych scen, a dialogi lekko zmodyfikowano. Kilka scen dodano, bądź usunięto.
W 2020 film (w obu częściach) został poddany cyfrowej rekonstrukcji.
Obsada Tomasz Mędrzak – Staś Tarkowski Monika Rosca – Nel Rawlison Stanisław Jasiukiewicz – Władysław Tarkowski Jerzy Laskowski, Tomasz Mędrzak – Władysław Tarkowski (dublerzy w końcowych scenach), Jerzy Kamas – Władysław Tarkowski (głos w końcowych scenach) Edmund Fetting – George Rawlison Zygmunt Hobot – Kaliopuli Zygmunt Maciejewski – Linde Ahmed Marei – Chamis Ahmed Hegazi – Gebhr Stefania Mędrzak – Madame Olivier Ibrahim Shemi – Idrys Emos Bango – Kali Malija Mekki – Mea Abd El Menan Abu El Fatouh – Mahdi Abbas Fares – kupiec Fatma Helal – Fatma Mohamed Hamdi – Thadil Hosna Sulejman – Dinah Bogumił Simeonow – Beduin #1 Gawrił Gawriłow – Beduin #2
Inne informacje Film powstawał przez trzy lata (1971–1973). Zdjęcia nakręcono w Egipcie, Sudanie i Bułgarii. Premiera miała miejsce dnia 16 października 1973 roku, zaś prapremiera – 13 października 1973 roku w Katowicach w kinie Kosmos. Miniserial po raz pierwszy pokazano w telewizji między 25 grudnia 1974 r. a 1 stycznia 1975 roku; odcinki były emitowane w obydwu programach. Film otrzymał w 1974 roku nagrodę Oscar Italy, a główni aktorzy – nagrodę czechosłowackiego tygodnika Kvety w 1975 roku. Film pozostaje do dziś na drugim miejscu pod względem liczby widzów, którzy obejrzeli polski film w kinie. Tylko w okresie PRL-u obejrzało go 31 mln widzówWiesław Kot, Manewry miłosne. Najsłynniejsze romanse polskiego filmu. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2016, s.238.. Wersja telewizyjna liczyła cztery 50-minutowe odcinki (Porwanie, Chartum, Ucieczka, Smain). Piosenkę Gwiazda dnia podczas napisów końcowych serialu wykonywał zespół 2 plus 1. W 1973 ukazała się płyta krótkogrająca W pustyni i w puszczy z muzyką i piosenkami z filmu (i serialu). Pełna ścieżka dźwiękowa została wydana nakładem wydawnictwa GAD Records w maju 2015 roku. Odtwórców głównych ról wybrano spośród blisko 7 tys. kandydatów, z czego o rolę Nel ubiegało się przeszło 5 tys. dziewcząt. Najmłodsza kandydatka do roli Nel miała 5 lat, a najstarsza około 30. Role drugoplanowe – w tym Kalego i Mei – odtwarzali miejscowi aktorzy afrykańscy, głównie amatorzy. Grający rolę ojca Stasia Stanisław Jasiukiewicz ciężko chorował w tamtym czasie i zmarł przed zakończeniem realizacji filmu. Jego śmierć spowodowała konieczność zmiany zakończenia filmu. W końcowych scenach głosu jego postaci użyczył aktor Jerzy Kamas, zaś fizycznie w jego postać wcielił się kierownik produkcji – Jerzy Laskowski (w ujęciach pokazany „od tyłu”). Krzysztof Fus, który zajmował się przygotowaniem sprawnościowym i kaskaderskim dzieci, pracował z młodymi aktorami również przy nowej wersji filmu z 2001 roku. Psa Sabę odtwarzały dwa dogi, „Łoś” i „Apacz”, trenowane przez znanego tresera Franciszka Szydełkę. Podczas zdjęć na pustyni musiały nosić specjalne „buty”, chroniące łapy przed oparzeniem. Franciszek Szydełko opisał współpracę w książce Pyskiem do kamery. Dogi były zakupione przez producentów filmu. Po zakończeniu zdjęć „Łosia” odkupiła polska ambasada w Kairze, a potem trafił do Bejrutu. „Apaczem” zaopiekował się Tomasz Mędrzak. Łoś zmarł podczas ewakuacji ambasady w LibanieProfesor od czterech łap.. Przyczyną śmierci była zatruta potrawa, która przeznaczona była dla pracowników ambasadyReportaż o Franciszku Szydełko wyemitowany 26 lipca 2010 r. w PR1 Polskiego Radia http://www.polskieradio.pl/ramowka/audycja.asp?a=110449.. Do roli słonia Kinga, zaangażowano indyjską słonicę „Tarę” z bułgarskiego cyrku. W filmie wykorzystano wiele wartościowych rekwizytów – m.in. dziewiętnastowieczny sztucer i egzemplarz „Pana Tadeusza”, wydany w Paryżu w 1844 roku. W 1978 ukazała się książka Władysława Ślesickiego Z Tomkiem i Moniką w pustyni i w puszczy. Notatki z filmowego planu (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1978; wydanie drugie: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1986, ), w której wykorzystano wiele fotografii z planu filmowego.
Zobacz też Lista filmów z największą liczbą widzów w Polsce W pustyni i w puszczy – książka Henryka Sienkiewicza W pustyni i w puszczy (serial telewizyjny 1974) W pustyni i w puszczy (film 2001)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Polskie adaptacje filmowe Kategoria:Polskie filmy dla dzieci i młodzieży Kategoria:Polskie filmy przygodowe Kategoria:Polskie filmy z 1973 roku Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Henryka Sienkiewicza Kategoria:Filmy kręcone w Bułgarii Kategoria:Filmy kręcone w Egipcie Kategoria:Filmy kręcone w Sudanie Kategoria:Filmy o wojnach w Afryce Kategoria:Filmy w reżyserii Władysława Ślesickiego Kategoria:Filmy Zespołu Filmowego Iluzjon Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Egipcie Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Sudanie Kategoria:W pustyni i w puszczy