Antoni Onufry Okęcki herbu Radwan (ur. 13 czerwca 1729 w Okęciu, zm. 15 czerwca 1793 w Warszawie) – duchowny rzymskokatolicki, biskup diecezjalny chełmski w latach 1771–1780, biskup diecezjalny poznański w latach 1780–1793, kanclerz wielki koronny, konsyliarz Rady Nieustającej w 1775Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 86., prepozyt krakowskiej kapituły katedralnej w latach 1767–1771Jan Szczepaniak, Spis prałatów i kanoników kapituły katedralnej oraz kapituł kolegiackich diecezji krakowskiej (XVIII wiek), Kraków 2008, s. 14., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Jego rodzicami byli Jakub Okęcki i Katarzyna z Grzybowskich, wywodzący się z Okęcia. W 1747 wstąpił do seminarium duchownego w Warszawie prowadzonego przez księży misjonarzy. Święcenia kapłańskie otrzymał 19 maja 1755. Następnie został sekretarzem ówczesnego biskupa poznańskiego Teodora Czartoryskiego, dzięki któremu otrzymał wiele prebend.
W 1767 ukończył naukę na Akademii Krakowskiej, broniąc doktoraty z obojga praw. Jeszcze w tym samym roku bp Czartoryski mianował go na stanowisko prowincjała warszawskiego. Pełniąc tę funkcję, Okęcki zbliżył się do dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego, dzięki którego osobistemu wsparciu otrzymał 14 kwietnia 1771 sakrę i objął urząd biskupa chełmskiego. Członek konfederacji 1773 rokuRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 559.. W czasie trwania Sejmu Rozbiorowego w latach 1773–1775 jako członek Senatu opowiadał się za utrzymaniem integralności terytorialnej Rzeczypospolitej, a także przywilejów kleru i wyznania katolickiego, wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiórRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545–562.. Jednocześnie Sejm mianował go przewodniczącym komisji sądowniczej dla dóbr po skasowanym zakonie jezuickim. 18 września 1773 podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze PolskiVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 20–48.. W 1773 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 181.. W 1775 był też na krótko członkiem Rady Nieustającej, a w tym samym roku biskup poznański Andrzej Stanisław Młodziejowski mianował go swoim koadiutorem, jednocześnie kontynuował karierę polityczną.
Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.. W 1776 został przewodniczącym deputacji do zbadania działań Komisji Wojskowej Koronnej, a w 1778 ponownie wszedł w skład Rady Nieustającej, gdzie kierował Departamentem Interesów Cudzoziemskich. Członek Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1779KALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s]. W 1780, po śmierci bp. Młodziejewskiego został biskupem poznańskim oraz podkanclerzym, a następnie kanclerzem wielkim koronnym.
W nowej diecezji powołał, w miejsce Akademii Lubrańskiego połączonej przez KEN z Kolegium Jezuickim, seminarium duchowne, któremu w 1784 nadał statut, wysokie dochody oraz utworzył w nim nieistniejące dotychczas studium teologiczne. Ponadto do jego zasług na tym urzędzie należy dodać odbudowę katedry poznańskiej po pożarze z 1772 oraz reformę organizacyjną administracji diecezjalnej.
Zaangażowanie biskupa w sprawy diecezji sprawiło, że zaczął on zaniedbywać urzędy świeckie. Nakładający się na to konflikt z posłem rosyjskim sprawił, że w 1786 złożył urząd kanclerski, jednak jako biskup poznański nadal uczestniczył w życiu politycznym kraju. Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 307.. Podczas Sejmu Czteroletniego Okęckiego zaliczano do zwolenników reformEwa M. Ziółek, Biskupi-senatorowie wobec przymierza polsko-pruskiego 1788-1791 : w świetle ich mów sejmowych i korespondencji, Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, T. 9 (10), 2000, s. 102.; miał popierać dziedziczność tronu i wyznaczenie następcy za życia króla. Uważano go również za zwolennika sojuszu z Prusami. W 1789 roku sprzeciwiał się projektowi przekazania majątku biskupstwa krakowskiego Skarbowi Państwa, przy pozostawieniu biskupom dochodu w wysokości 100 tys. zł. 18 grudnia 1789 sejm powołał go na przewodniczącego deputacji opracowującej projekt prawa dotyczącego miast. 8 marca 1790 roku wszedł w skład deputacji do porównania ofiary dziesiątego grosza i podatków, będąc głównym autorem projektu podatkowego. 3 marca 1791 został członkiem deputacji dla księstw Kurlandii i Semigalii. Na sejmie bronił włościan przed egzekucjami żołnierskimi. Podczas dyskusji nad prawami miejskimi, przewidującymi dopuszczenie wszystkich obywateli miejskich z dziedziczną poseją do urzędów niezależnie od wyznania, zgłosił sprzeciw, ale wycofał się po uwadze króla, że przyznanie pierwszeństwa katolikom mogłoby zahamować napływ cudzoziemców oraz rozwój przemysłu i handluKatarzyna Bucholc-Srogos, Postawa polityczna biskupa Antoniego Okęckiego na sejmach stanisławowskich, w: Język. Religia. Tożsamość, V, Gorzów Wielkopolski 2012, s. 26-27.. Podczas wojny w obronie Konstytucji 3 maja w listach pasterskich zachęcał do modlitw i bohaterskiej obrony krajuMarzena Profaska, Stosunek polskich elit do rosyjskiej polityki wobec Rzeczypospolitej w latach 1788-1792, Katowice: Uniwersytet Śląski, 2008, s. 356 (rozprawa doktorska). . Pomimo że nie figurował na żadnych listach pensjonariuszy obcych państw, pod koniec 1791 rokuKatarzyna Bucholc-Srogos, Postawa polityczna biskupa Antoniego Okęckiego na sejmach stanisławowskich, w: Język. Religia. Tożsamość, V, Gorzów Wielkopolski 2012, s. 27. został zaliczony przez posła rosyjskiego Jakowa Bułhakowa do grona senatorów niezadowolonych z prac Sejmu Wielkiego i oczekujących na wystąpienie z opozycjąŁukasz Kądziela, Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792-1793, Warszawa 1993, s. 46, Сборник Русского исторического общества, t. 47, Petersburg 1885, s. 272.. Ostatecznie został konsyliarzem konfederacji generalnej koronnejDariusz Rolnik, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792–styczeń 1793), Katowice 2000, s. 162.. W jej ramach przewodniczył deputacji do zbadania działalności Komisji Skarbowej Koronnej, lecz z powodu złego stanu zdrowia rzadko uczestniczył w jej pracach. Otrzymał także od władz targowickich upoważnienie do sprawowania kontroli cenzorskiej nad pismami wychodzącymi z Warszawy. Za nieutrzymywania dyscypliny duchownych musiał się wstawić przed konfederacją, co mogło mieć wpływ na jego zarządzenie o modłach za konfederację w diecezji poznańskiejRichard Butterwick, Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Wydawnictwo Arcana, 2012, s. 867..
Chory na puchlinę wodną, a podobno także załamany II rozbioremRichard Butterwick, Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Wydawnictwo Arcana, 2012, s. 876., zmarł w swoim pałacu w Warszawie i został pochowany w warszawskiej kolegiacie św. Jana (dzisiejsza katedra).
Odznaczenia Order Świętego Stanisława (1773) Order Orła Białego (1776)Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 218.
Przypisy
Bibliografia Gąsiorowski A., Topolski J. (red.), Wielkopolski słownik biograficzny, PWN, Warszawa 1981, (autor hasła: Marian Drozdowski).
Linki zewnętrzne
Dzieła Antoniego Onufrego Okęckiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Biskupi chełmscy (Kościół rzymskokatolicki) Kategoria:Biskupi poznańscy Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie konfederacji Adama Ponińskiego 1773 Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Doktorzy obojga praw (I Rzeczpospolita) Kategoria:Duchowni katoliccy w konfederacji targowickiej Kategoria:Kanclerze wielcy koronni (duchowni) Kategoria:Konsyliarze konfederacji generalnej koronnej (konfederacja targowicka) Kategoria:Konsyliarze Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Antoni Onufry Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie Kategoria:Prepozyci krakowskiej kapituły katedralnej Kategoria:Przewodniczący Departamentu Interesów Cudzoziemskich Rady Nieustającej Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie na Sejmie Czteroletnim Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-austriackiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego I rozbioru Polski Kategoria:Urodzeni w 1729 Kategoria:Zmarli w 1793