thumb|Odznaka "Za zasługi dla 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Tadeusza Kościuszki 1943-1973" (rewers) thumb|Oznaka rozpoznawcza thumb|Pododdział 1 Dywizji Zmechanizowanej ze sztandarem w 2009 r. 1 Warszawska Dywizja Zmechanizowana im. Tadeusza Kościuszki (1 DZ) – związek taktyczny Wojska Polskiego. Dowództwo dywizji stacjonowało w podwarszawskim Legionowie.
Historia i tradycje 1 Dywizja Zmechanizowana swój bezpośredni rodowód wywodzi z 1 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, która rozpoczęła swój szlak bojowy bitwą pod Lenino (12–13 października 1943), a zakończyła w Berlinie 8 maja 1945.
Dywizja powstała w 1955. W lipcu 1961 zakwalifikowano dywizję do grupy skadrowanych.
W latach 1955–1998 podporządkowana była dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Ze względu na swoją dyslokację w pobliżu stolicy kraju pełniła funkcje reprezentacyjne będąc miejscem wielu wizyt delegacji zagranicznych i organizowanych dla nich pokazów. Szczególną rolę odgrywał 1 Praski pułk zmechanizowany, który posiadał najnowocześniejsze uzbrojenie i wyposażenie.
W sierpniu 1961 w dywizji wprowadzono etaty „szkolnej” dywizji zmechanizowanej. Pułki zmechanizowane podzielono na typy. Pułk zmechanizowany pierwszego typu miał w swym składzie dwa szkolne bataliony piechoty zmotoryzowanej, rozwinięty batalion piechoty zmotoryzowanej i kompanię czołgów średnich. Stan osobowy tego typu pułku wynosił 1147 żołnierzy, a na jego uzbrojeniu znajdowało się 10 czołgów T-34/85, 1 transporter opancerzony BTR-152, 4 armaty przeciwpancerne 85 mm, 2 działa bezodrzutowe 82 mm, 2 armaty przeciwpancerne 57 mm, 4 moździerze 120 mm, 3 moździerze 82 mm, 4 przeciwlotnicze PKM-2 i 76 granatników RPG-2. W pułku zmechanizowanym drugiego typu były trzy bataliony piechoty zmotoryzowanej, w tym dwa całkowicie skadrowane oraz kompania czołgów średnich. W pułku było tylko 359 żołnierzy. Jego uzbrojenie stanowiło: 10 czołgów T-34/85, 1 transporter opancerzony BTR-152, 6 armat przeciwpancernych 85 mm, 6 dział bezodrzutowych 82 mm, 6 armat przeciwpancernych 57 mm, 6 moździerzy 120 mm, 9 moździerzy 82 mm, 4 przeciwlotnicze karabiny maszynowe PKM-2 i 61 granatników RPG-2. Pułk czołgów średnich miał typowo szkolny charakter. W miejscu pododdziałów bojowych były tu cztery kompanie szkolne i kompania obsługi. Etatowo pułk liczył 752 żołnierzy. Sprzęt bojowy stanowiło: 51 czołgów T-34/85.
9 maja 1975 roku przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie, w czasie Apelu Zwycięstwa, I sekretarz KC PZPR, Edward Gierek udekorował sztandar dywizji Orderem Sztandaru Pracy I klasy.
W połowie lat 90. pułki zmechanizowane dywizji przeformowano w brygady. W 2001 dywizję podporządkowano dowódcy 2 Korpusu Zmechanizowanego oraz włączono do jej skład 3 Brygadę Zmechanizowaną i 21 Brygadę Strzelców Podhalańskich. W 2004 dywizję podporządkowano bezpośrednio Dowództwu Wojsk Lądowych.
Dla odznaki pamiątkowej 1 DZ przyjęto wizerunek Odznaki Kościuszkowskiej z 1946 r. Oznakę rozpoznawczą dowództwa stanowił wizerunek herbu rodowego Tadeusza Kościuszki (Roch III) nałożony na ukośnie umieszczoną wstęgę orderu Virtuti Militari.
Została rozformowana 1 września 2011 roku.
Dywizja dziedziczyła tradycje dywizji piechoty WP, które oznaczone były cyfrą 1. Są to: Dywizja Najwyższego Naczelnika (1794) 1 Dywizja Księstwa Warszawskiego (1807-1812) 1 Dywizja Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego (1815-1831) I Brygada Legionów (1914-1917) 1 Dywizja Piechoty Legionów (1919-1939) 1 Dywizja Grenadierów (1939-1940) 1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki (1943-1955)
Skład i dyslokacja 1955 dowództwo i sztab 1 Dywizji Zmechanizowanej w Legionowie 1 Praski pułk zmechanizowany w Legionowie (później w Wesołej) 2 Berliński pułk zmechanizowany w Skierniewicach 3 Berliński pułk zmechanizowany w Ciechanowie 33 pułk czołgów średnich w Zambrowie 1 pułk artylerii haubic w Garwolinie 4 dywizjon artylerii przeciwlotniczej w Skierniewicach 5 dywizjon artylerii rakietowej w Legionowie 14 batalion rozpoznawczy w Zambrowie 42 batalion samochodowo-transportowy w Legionowie (rozformowany w 1969 r.) 53 batalion medyczno-sanitarny w Skierniewicach 37 kompania sztabowa 1 Dywizji Zmechanizowanej w Legionowie 96 kompania saperów w Legionowie 110 kompania łączności w Legionowie
2009 Dowództwo i sztab 1 Dywizji Zmechanizowanej (Legionowo) 1 Warszawska Brygada Pancerna im. Tadeusza Kościuszki – Warszawa, dzielnica Wesoła 3 Brygada Zmechanizowana Legionów im. Romualda Traugutta – Lublin 21 Brygada Strzelców Podhalańskich im. gen. bryg. Mieczysława Boruty-Spiechowicza – Rzeszów 1 Ciechanowski Pułk Artylerii im. Marszałka Józefa Piłsudskiego – Ciechanów 15 Gołdapski pułk przeciwlotniczy – Gołdap 1 Siedlecki batalion rozpoznawczy – Siedlce 15 Mazurski batalion saperów – Orzysz 1 Legionowski batalion dowodzenia – Legionowo 1 batalion zaopatrzenia – Legionowo (sformowany w 1970 r.) 1 Łomżyński batalion remontowy – Łomża 1 kompania chemiczna – Siedlce
Inne jednostki wchodzące w skład 1 DZ 4 Suwalska Brygada Kawalerii Pancernej im. gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego w Orzyszu (2000-2001) 9 Podlaska Brygada Zmechanizowana im. gen. broni Władysława Sikorskiego w Siedlcach (1995-2001) 15 Giżycka Brygada Zmechanizowana im. Zawiszy Czarnego w Giżycku (2000-2001) 18 Białostocka Brygada Zmechanizowana im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego (1993-2001) 11 pułk czołgów średnich w Giżycku (1957-1990) 33 pułk czołgów średnich Zambrów (1955-1957) 1 Berliński pułk artylerii haubic w Bartoszycach 1 Darnicki pułk artylerii przeciwlotniczej (Modlin) (1967-2002) 5 dywizjon rakiet taktycznych 1 batalion medyczny w Legionowie (do 2008) 1 batalion saperów w Pułtusku (do 2001)
Uzbrojenie Podstawowe uzbrojenie dywizji stanowiły: bojowe wozy piechoty BWP-1, czołgi PT-91 Twardy i T-72, samobieżne haubice 2S1 Goździk oraz artyleryjskie wyrzutnie rakiet BM-21
Żołnierze dywizji Dowódcy dywizji: gen. bryg. Andrzej Freń (1955 – 1956) gen. dyw. Wacław Czyżewski (1956 – 1959) gen. bryg. Florian Siwicki (1964 – 1965) płk Filip Majewski (1965 – 1966) płk dypl. Henryk Wysocki (1966 – 1969) gen. bryg. Janusz Sieczkowski (1969 – 1971) gen. broni Włodzimierz Oliwa (1971 – 1972) gen. bryg. Edward Dysko (1972 – 1975) gen. bryg. Henryk Antoszkiewicz (1975–1976) gen. bryg. Jerzy Jarosz (1976–1984) gen. bryg. Zenon Poznański (1984–1987) gen. bryg. Jerzy Słowiński (1987–1989) płk dypl. Zdzisław Kazimierski (1989–1991) gen. bryg. Marek Samarcew (1991–1992) gen. bryg. Zbigniew Cieślik (1992–1995) gen. bryg. Marian Mainda (1995–1997) gen. bryg. Włodzimierz Zieliński (1997–2002) gen. bryg. Henryk Dziewiątka (2002–2004) gen. dyw. Piotr Czerwiński (2004–2007) gen. dyw. Tadeusz Buk (2007–2009) gen. bryg. Ryszard Jabłoński (od 8 X 2009) gen. bryg. Grzegorz Duda (od 17.03.2011 – 1.09.2011) Oficerowie sztabu dywizji Marek Witczak Jan Pawlik
Pozostałe informacje O żołnierzach 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej często mówi się – kościuszkowcy; Żołnierze dowództwa, sztabu oraz 1 Warszawskiej Brygady Pancernej jako jedyni w WP noszą na rogatywkach żółte otoki (tzw. złociste otoki), złocisty otok na czapce to symboliczny związek z elementami umundurowania żołnierzy czasów insurekcji kościuszkowskiej, legionów polskich we Włoszech, Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego w latach 1815-1831. To także związek z barwą złocistego snopa na sztandarze Regimentu Grenadierów Krakowskich okresu insurekcji kościuszkowskiej Święto dywizji obchodzone 12 października (rocznica bitwy pod Lenino) łączy się także z dniem 10 października (rocznica bitwy pod Maciejowicami) oraz 15 października – rocznicą śmierci patrona Tadeusza Kościuszki.
Przypisy
Bibliografia
Stanisław Reperowicz, Kościuszkowcy, Warszawa 1974
Kategoria:Wojsko Polskie w Legionowie Kategoria:Dywizje zmechanizowane ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Rozformowane dywizje zmechanizowane III Rzeczypospolitej Kategoria:Jednostki o tradycjach legionowych Kategoria:Jednostki Wojska Polskiego odznaczone Orderem Sztandaru Pracy Kategoria:Jednostki Wojska Polskiego imienia Tadeusza Kościuszki Kategoria:Jednostki o nazwie wyróżniającej Warszawska Kategoria:Związki taktyczne Warszawskiego Okręgu Wojskowego Kategoria:1 Dywizja Zmechanizowana Kategoria:Polskie jednostki zmechanizowane utworzone w 1955 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 2011