Helen Mirren, właśc. Helen Lydia Mironoff, DBE (ur. 26 lipca 1945 w Londynie) – angielska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna. Laureatka wielu prestiżowych nagród, w tym Oscara, trzech Złotych Globów, czterech nagród BAFTA, pięciu nagród Emmy, nagrody Tony, dwóch wyróżnień na Festiwalu Filmowym w Cannes, Pucharu Volpiego oraz Laurence Olivier Award.

Jest jedyną osobą, która zdobyła zarówno amerykańską, jak i brytyjską „Potrójną Koronę Aktorstwa” (Triple Crown of Acting); otrzymała również honorowe członkostwo BAFTA (BAFTA Fellowship), honorowego Złotego Niedźwiedzia, nagrodę Gildii Aktorów Ekranowych (SAG) za całokształt twórczości oraz nagrodę im. Cecila B. DeMille’a. W 2003 królowa Elżbieta II nadała jej tytuł Damy Komandora Orderu Imperium Brytyjskiego (DBE).

3 stycznia 2013 otrzymała własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6714 Hollywood Boulevard.

W 2026 otrzymała Order Towarzyszy Honoru.

Życiorys Urodziła się w londyńskiej dzielnicy Hammersmith jako drugie z trojga dzieci Angielki i Rosjanina, którego rodzina w trakcie rewolucji październikowej przebywała w Anglii i zdecydowała się tam pozostać. Jej matka, Kathleen „Kitty” Alexandrina Eva Matilda (z domu Rogers), pochodziła z rodziny robotniczej z West Ham, a ojciec, Wasilij Pietrowicz Mironow, wywodził się z rosyjskiej rodziny szlacheckiej, której historia sięgała pierwszej połowy XV wieku. Miała starszą siostrę Katherine „Kate” (ur. 1942) i młodszego brata Petera Basila (1947–2002).

Mirren uczęszczała do szkoły podstawowej Hamlet Court w Westcliff-on-Sea, gdzie wystąpiła w głównej roli w szkolnym przedstawieniu Jaś i Małgosia. Naukę kontynuowała w żeńskiej szkole katolickiej św. Bernardyna w Southend-on-Sea w hrabstwie Essex, gdzie również występowała w szkolnych inscenizacjach. Następnie kształciła się w szkole aktorskiej New College of Speech and Drama w Londynie, mieszczącej się w dawnej rezydencji Anny Pawłowej – Ivy House przy North End Road w dzielnicy Golders Green.

W wieku osiemnastu lat pomyślnie przeszła przesłuchanie do National Youth Theatre (NYT), a w 1965 jako dwudziestolatka wcieliła się w postać Kleopatry w wystawianej przez ten zespół sztuce Antoniusz i Kleopatra w The Old Vic. W latach 1965–1977 była związana z Royal Shakespeare Company, gdzie stworzyła szereg postaci w dramatach Williama Szekspira. W latach 1972–1973 współpracowała z założonym przez Petera Brooka Międzynarodowym Centrum Badań Teatralnych (International Centre for Theatre Research) i wzięła udział w trasie tego zespołu po Afryce Północnej oraz Stanach Zjednoczonych, podczas której powstał spektakl Konferencja ptaków (The Conference of the Birds).

Zadebiutowała na ekranie niewielką rolą Penelope Squires w komedii Press for Time (1966) z Normanem Wisdomem. Znalazła się w obsadzie eksperymentalnego dramatu psychologicznego Herostratus (1967) jako kobieta z reklamy u boku Michaela Gotharda. W ekranizacji Snu nocy letniej (1968) w reż. Petera Halla z Ianem Holmem i Judi Dench zagrała Hermię, a w melodramacie Wena (Age of Consent, 1969) wystąpiła jako wyzwolona Cora, muza australijskiego malarza (James Mason). W miniserialu BBC Kuzynka Bietka (Cousin Bette, 1971) z Margaret Tyzack pojawiła się jako Valerie. Role w kinie młodych gniewnych, młodej sufrażystki Gosh Boyle w dramacie biograficznym Kena Russella Dziki Mesjasz (1972) i Patricia, rozpieszczona dziewczyna z bogatego domu, która wiąże się ze środowiskiem muzyków rockowych, w surrealistycznej czarnej komedii Lindsaya Andersona Szczęśliwym człowieku (O Lucky Man!, 1973) uczyniły z niej kandydatkę na nową gwiazdę filmu brytyjskiego.

W odcinku serii BBC Sprawy osobiste (Private Affairs) – pt. Cezar i Claretta (1975) z Robertem Hardym wystąpiła jako Clara Petacci. Zagrała w kontrowersyjnej produkcji Tinto Brassa Kaligula (Caligola, 1979), dreszczowcu Długi Wielki Piątek (1980), komedii Szatański plan doktora Fu Manchu (1980), dramacie kryminalnym Petera Greenawaya Kucharz, złodziej, jego żona i jej kochanek (1989) i filmie fantasy Johna Boormana Excalibur (1981).

thumb|Helen Mirren (1985)

Rola doświadczonej włoskiej emigrantki Marcelli, w której zakochuje się młody terrorysta (John Lynch) w dramacie Pata O’Connora Cal (1984) przyniosła jej nagrodę za pierwszoplanową rolę kobiecą na 37. Festiwalu Filmowym w Cannes i nagrodę dziennika „Evening Standard” oraz nominację do Nagrody BAFTA dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.

Najważniejsze role stworzyła w dramatach obyczajowych, głównie w Wybrzeżu moskitów (1986) Petera Weira i Szaleństwie króla Jerzego (1994), w którym zagrała żonę obłąkanego króla Jerzego III. Za rolę porucznik Jane Tennison w serialu telewizyjnym Główny podejrzany, w którym grała w latach 1991–2006, była kilkakrotnie uhonorowana statuetkami Emmy i BAFTA. Talent komediowy ujawniła w Dziewczynach z kalendarza (2003). Wystąpiła w ambitnych filmach telewizyjnych, takich jak Pasja Ayn Rand (1996), Losing Chase (1996), Rzymska wiosna pani Stone (2003) czy Królowa (2006), za który zdobyła Oscara. Była jeszcze trzykrotnie nominowana do tej nagrody: za Szaleństwo króla Jerzego (1994), Gosford Park (2001) i Ostatnią stację (2009). Zdobywczyni trzech Nagród Emmy, trzech Złotych Globów, nagrody BAFTA, dwóch nagród aktorskich na MFF w Cannes i nagrody na MFF w Wenecji. Zagrała oschłą służącą w Gosford Park (2001) Roberta Altmana.

W 2004 zasiadła w jury konkursu głównego na 61. MFF w Wenecji. W 2006 za rolę nierozumianej przez swoich poddanych Elżbiety II w Królowej (2006) Stephena Frearsa otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.

Życie prywatne W 1997 poślubiła Taylora Hackforda. Powiedziała, że nie zdecydowała się na posiadanie dzieci z powodu odrazy wobec ciąży.

W 2024 stworzono wersję lalki Barbie z podobizną aktorki.

Filmografia Filmy fabularne

Seriale telewizyjne

Nagrody i nominacje

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Brytyjskie aktorki filmowe Kategoria:Brytyjskie aktorki teatralne Kategoria:Brytyjskie aktorki telewizyjne Kategoria:Laureatki Actor Award za najlepszy występ aktorki w roli drugoplanowej Kategoria:Laureatki Actor Award za najlepszy występ aktorki w roli pierwszoplanowej Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Niedźwiedzia Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia w Światowej Kinematografii Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureatki nagrody BAFTA dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA Fellowship Kategoria:Laureaci nagrody Emmy Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Nagrody im. Cecila B. DeMille’a Kategoria:Laureaci nagrody Laurence’a Oliviera Kategoria:Laureatki nagrody za pierwszoplanową rolę kobiecą na Festiwalu Filmowym w Cannes Kategoria:Laureaci potrójnej korony aktorstwa Kategoria:Laureatki Europejskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej aktorki Kategoria:Laureatki Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej Kategoria:Laureatki Pucharu Volpiego dla najlepszej aktorki Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Towarzyszy Honoru Kategoria:Urodzeni w 1945