X-SAMPA () – alfabet fonetyczny stworzony w 1995 roku przez londyńskiego profesora . W przeciwieństwie do IPA jest on całkowicie kompatybilny z ASCII, co ułatwia pisanie na typowej klawiaturze komputera osobistego.
Prekursorem X-SAMPA była , w której symbole miały różne znaczenie w zależności od języka.
Symbole Małe litery X-SAMPA IPA Opis Przykłady a Plik:Xsampa-a.png samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona polskie dama ["dama], hiszpańskie ["paD4e] b Plik:Xsampa-b.png spółgłoska zwarta dwuwargowa dźwięczna polskie brat [brat], francuskie [bO~] b_< Plik:Xsampa-b lessthan.png spółgłoska iniektywna dwuwargowa dźwięczna sindhi [b_<arU] c Plik:Xsampa-c.png spółgłoska zwarta podniebienna bezdźwięczna węgierskie ["lAcAk] d Plik:Xsampa-d.png spółgłoska zwarta dziąsłowa dźwięczna polskie dom [dOm], francuskie [dwa] d` Plik:Xsampa-d'.png spółgłoska zwarta z retrofleksją dźwięczna szwedzkie [hu:d`] d_< Plik:Xsampa-d lessthan.png spółgłoska iniektywna dziąsłowa dźwięczna sindhi [d_<arU] e Plik:Xsampa-e.png samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona polskie wieś [v_jes\] f Plik:Xsampa-f2.png spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna angielskie [faIv], polskie fan [fan] g Plik:Xsampa-g.png spółgłoska zwarta miękkopodniebienna dźwięczna polskie grób [grup], francuskie [lO~g] g_< Plik:Xsampa-g lessthan.png spółgłoska iniektywna miękkopodniebienna dźwięczna sindhi [g_<@ro] h Plik:Xsampa-h.png spółgłoska szczelinowa krtaniowa bezdźwięczna angielskie [haUs] h\ Plik:Xsampa-hslash.png spółgłoska szczelinowa krtaniowa dźwięczna czeskie [h\rat] i Plik:Xsampa-i.png samogłoska przymknięta przednia niezaokrąglona polskie wino [vinO], hiszpańskie [si] j Plik:Xsampa-j2.png spółgłoska półotwarta podniebienna angielskie [jEs], polskie ja [ja] j\ Plik:Xsampa-jslash2.png spółgłoska szczelinowa podniebienna dźwięczna nowogreckie [j\a] k Plik:Xsampa-k.png spółgłoska zwarta miękkopodniebienna bezdźwięczna polskie kot ["kOt], hiszpańskie ["kar:o] l Plik:Xsampa-l.png spółgłoska boczna dziąsłowa angielskie [leI], polskie lód [lut] l` Plik:Xsampa-l'.png spółgłoska boczna półotwarta z retrofleksją szwedzkie [so:l`] l\ Plik:Xsampa-lslash.png spółgłoska boczna uderzeniowa dziąsłowa japońskie ramen [l\ameN] m Plik:Xsampa-m.png spółgłoska nosowa dwuwargowa polskie mysz [m1S] n Plik:Xsampa-n.png spółgłoska nosowa dziąsłowa polskie nos [nOs] n` Plik:Xsampa-n'.png spółgłoska nosowa z retrofleksją szwedzkie [h2:n`] o Plik:Xsampa-o.png samogłoska półprzymknięta tylna zaokrąglona francuskie [gRo] p Plik:Xsampa-p.png spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna polskie pan ["pan] p\ Plik:Xsampa-pslash.png spółgłoska szczelinowa dwuwargowa bezdźwięczna japońskie fuku [p\M_0kM] q Plik:Xsampa-q.png spółgłoska zwarta języczkowa bezdźwięczna arabskie qasbah ["qAs_?ba] r Plik:Xsampa-r.png spółgłoska drżąca dziąsłowa dźwięczna polskie rower ["rOvEr], hiszpańskie [rej] r` Plik:Xsampa-r'.png spółgłoska uderzeniowa z retrofleksją hindi baṛā [b@r`A:] r\ Plik:Xsampa-rslash2.png spółgłoska półotwarta dziąsłowa angielskie (brytyjskie) [r\Ed] r\` Plik:Xsampa-rslash'.png spółgłoska półotwarta z retrofleksją angielskie (amerykańskie) [r\`Ed] s Plik:Xsampa-s.png spółgłoska szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna angielskie [si:m], polskie sesja ["sEsja] s` Plik:Xsampa-s'.png spółgłoska szczelinowa z retrofleksją bezdźwięczna szwedzkie [mas`] s\ Plik:Xsampa-sslash.png spółgłoska szczelinowa dziąsłowo-podniebienna bezdźwięczna polskie świerszcz [s\v'erStS] t Plik:Xsampa-t.png spółgłoska zwarta dziąsłowa bezdźwięczna angielskie [stu:], polskie tuja ["tuja] t` Plik:Xsampa-t'.png spółgłoska zwarta z retrofleksją bezdźwięczna szwedzkie [m2t`] u Plik:Xsampa-u.png samogłoska przymknięta tylna zaokrąglona polskie suka ["suka] v Plik:Xsampa-v.png spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa dźwięczna polskie walka ["valka], v\ (lub P) Plik:Xsampa-Porvslash.png spółgłoska półotwarta wargowo-zębowa niderlandzkie [v\Est]/[PEst] w Plik:Xsampa-w2.png spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna angielskie [wEst], polskie auto ["awtO] x Plik:Xsampa-x.png spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna bezdźwięczna polskie loch [lOx] x\ Plik:Xsampa-xslash2.png spółgłoska szczelinowa zadziąsłowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna szwedzkie [x\A:l] y Plik:Xsampa-y.png samogłoska przymknięta przednia zaokrąglona francuskie [ty] niemieckie ["y:b6] z Plik:Xsampa-z.png spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna polskie zoo [zO:], francuskie [a"zOt] z` Plik:Xsampa-z'.png spółgłoska szczelinowa z retrofleksją dźwięczna mandaryńskie rang [z`aN] z\ Plik:Xsampa-zslash.png spółgłoska szczelinowa dziąsłowo-podniebienna dźwięczna polskie źrebak ["z\rEbak]
Wielkie litery X-SAMPA IPA Opis Przykłady A Plik:Xsampa-A2.png samogłoska otwarta tylna niezaokrąglona angielskie ["fA:D@(r\)] B Plik:Xsampa-B2.png spółgłoska szczelinowa dwuwargowa dźwięczna hiszpańskie [la"Ba4] B\ Plik:Xsampa-Bslash.png spółgłoska drżąca dwuwargowa C Plik:Xsampa-C2.png spółgłoska szczelinowa podniebienna bezdźwięczna niemieckie [IC] D Plik:Xsampa-D2.png spółgłoska szczelinowa międzyzębowa dźwięczna angielskie [DEn] E Plik:Xsampa-E2.png samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona polskie sen [sEn], angielskie [mEt] F Plik:Xsampa-F.png spółgłoska nosowa wargowo-zębowa angielskie ["EFf@sIs] G Plik:Xsampa-G2.png spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna dźwięczna nowogreckie [Go"nia], polskie niechby [JEGb1] G\ Plik:Xsampa-Gslash.png spółgłoska zwarta języczkowa dźwięczna eskimoskie nirivvik [niG\ivvik] G\_< Plik:Xsampa-Gslash lessthan.png spółgłoska iniektywna języczkowa dźwięczna mam [G\_<a] H Plik:Xsampa-H.png spółgłoska półotwarta wargowo-podniebienna francuskie [Hi] H\ Plik:Xsampa-Hslash.png spółgłoska szczelinowa nagłośniowa bezdźwięczna I Plik:Xsampa-I2.png samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona angielskie [kIt] I\ Plik:Xsampa-Islash.png samogłoska prawie przymknięta centralna niezaokrąglona walijskie [@sgri"venI\D] J Plik:Xsampa-J.png spółgłoska nosowa podniebienna hiszpańskie ["aJo], polskie koń [kOJ] J\ Plik:IPA 108.svg spółgłoska zwarta podniebienna dźwięczna węgierskie [EJ\] J\_< Plik:Xsampa-Jslash lessthan.png spółgłoska iniektywna podniebienna dźwięczna sindhi [J\_<aro] K Plik:Xsampa-K2.png spółgłoska boczna szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna walijskie [KaU] K\ Plik:Xsampa-Kslash.png spółgłoska boczna szczelinowa dziąsłowa dźwięczna mongolskie [tOK\O:] L Plik:Xsampa-L2.png spółgłoska boczna półotwarta podniebienna włoskie [fa"miLa], hiszpańskie (kastylijskie) [La"mar], L\ Plik:Xsampa-Lslash.png spółgłoska boczna półotwarta miękkopodniebienna M Plik:Xsampa-M.png samogłoska przymknięta tylna niezaokrąglona tureckie [kM4k] M\ Plik:Xsampa-Mslash.png spółgłoska półotwarta miękkopodniebienna hiszpańskie ["fweM\o] N Plik:Xsampa-N2.png spółgłoska nosowa miękkopodniebienna angielskie [TIN], polskie ręka [rENka] N\ Plik:Xsampa-Nslash.png spółgłoska nosowa języczkowa japońskie san [saN\] O Plik:Xsampa-O2.png samogłoska półotwarta tylna zaokrąglona polskie noc [nOts] O\ Plik:Xsampa-Oslash.png mlask dwuwargowy P (lub v\) Plik:Xsampa-Porvslash.png spółgłoska półotwarta wargowo-zębowa niderlandzkie [PEst] / [v\Est], Q Plik:Xsampa-Q.png samogłoska otwarta tylna zaokrąglona angielskie (brytyjskie) [lQt] R Plik:IPA 143.svg spółgłoska szczelinowa języczkowa dźwięczna francuskie [Rwa] R\ Plik:Xsampa-Rslash.png spółgłoska drżąca języczkowa „arystokratyczne” lub „paryskie” r S Plik:Xsampa-S2.png spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna polskie szop [SOp] T Plik:Xsampa-T2.png spółgłoska szczelinowa międzyzębowa bezdźwięczna angielskie [TIn] U Plik:Xsampa-U2.png samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona angielskie [fUt] U\ Plik:Xsampa-Uslash.png samogłoska prawie przymknięta centralna zaokrąglona V Plik:Xsampa-V.png samogłoska półotwarta tylna niezaokrąglona angielskie [str\Vt] W Plik:Xsampa-X.png spółgłoska szczelinowa wargowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna angielskie (szkockie) [WEn] X Plik:Xsampa-x2.png spółgłoska szczelinowa języczkowa bezdźwięczna nuxálk [kaXims] X\ Plik:Xsampa-Xslash.png spółgłoska szczelinowa gardłowa bezdźwięczna arabskie <ح>ha’ [X\A:] Y Plik:Xsampa-Y2.png samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana zaokrąglona niemieckie [hYpS] Z Plik:Xsampa-Z2.png spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa dźwięczna
Inne symbole X-SAMPA IPA Opis Przykłady . Plik:Xsampa-fullstop.png granica sylaby " Plik:Xsampa-doublequotes.png akcent % Plik:Xsampa-percentage.png akcent poboczny ' (lub _j) Plik:Xsampa-'or j.png palatalizacja : Plik:Xsampa-colon.png samogłoska długa :\ Plik:Xsampa-colonslash.png samogłoska półdługa w języku estońskim kontrastuje zarówno z krótką jak i długą - separator @ Plik:Xsampa-at.png szwa angielskie [@"r\i:n@] @\ Plik:Xsampa-atslash.png samogłoska półprzymknięta centralna niezaokrąglona paicĩ [k@\_M4@\_M] { Plik:Xsampa-leftcurly.png samogłoska prawie otwarta przednia niezaokrąglona angielskie [tr\{p] } Plik:Xsampa-rightcurly.png samogłoska przymknięta centralna zaokrąglona szwedzkie [x\}:]; angielskie (Estuary English i australijskie) [b}:t] 1 Plik:Xsampa-1.png samogłoska przymknięta centralna niezaokrąglona 2 Plik:Xsampa-2.png samogłoska półprzymknięta przednia zaokrąglona francuskie [d2] 3 Plik:Xsampa-3.png samogłoska półotwarta centralna niezaokrąglona angielskie (brytyjskie) [n3:s] 3\ Plik:Xsampa-3slash.png samogłoska półotwarta centralna zaokrąglona irlandzkie [t3\:l_j] 4 Plik:Xsampa-4.png spółgłoska uderzeniowa dziąsłowa dźwięczna hiszpańskie ["pe4o], angielskie (amerykańskie) ["bE4@`] 5 Plik:Xsampa-l eor5.png spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana polskie (sceniczne) łapa ["5apa] 6 Plik:Xsampa-6.png samogłoska prawie otwarta centralna niemieckie ["bEs6], angielskie (australijskie) [m6d] 7 Plik:Xsampa-7.png samogłoska półprzymknięta tylna niezaokrąglona estońskie [k7ik] 8 Plik:Xsampa-8.png samogłoska półprzymknięta centralna zaokrąglona szwedzkie [b8s] 9 Plik:Xsampa-9.png samogłoska półotwarta przednia zaokrąglona francuskie neuf [n9f], duńskie [dR9m@] & Plik:Xsampa-amper.png samogłoska otwarta przednia zaokrąglona ? Plik:Xsampa-questionmark.png zwarcie krtaniowe angielskie (cockney) ["bQ?l] ?\ Plik:Xsampa-qmarkslash.png spółgłoska szczelinowa gardłowa dźwięczna arabskie ع (`ayn) [?\Ajn] * łącznik / nieokreślona samogłoska <\ Plik:Xsampa-lessthanslash.png spółgłoska szczelinowa nagłośniowa dźwięczna <...> notacja niesegmentalna >\ Plik:Xsampa-greaterthanslash.png spółgłoska zwarta nagłośniowa ^ Plik:Xsampa-hat.png upstep ! Plik:Xsampa-exclamation.png downstep !\ Plik:Xsampa-exclamationslash.png mlask zadziąsłowy | Plik:Xsampa-bar.png poboczna grupa intonacyjna |\ Plik:Xsampa-barslash.png mlask zębowy || Plik:Xsampa-doublebar.png główna grupa intonacyjna |\|\ Plik:Xsampa-doublebarslash.png mlask boczny dziąsłowy =\ Plik:Xsampa-equalsslash.png mlask podniebienny -\ Plik:Xsampa-dashslash.png znak łączący
Znaki diakrytyczne