mały|200px|herb miasta Halicz XIV wiek Halicz (, Hałycz) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie iwanofrankiwskim, siedziba hromady Halicz.
Liczy 6193 mieszkańców (2020), dla porównania spis powszechny w 2001 zanotował ich 6406. Przemysł spożywczy, drzewny i materiałów budowlanych. Przez miasto przebiega ukraińska droga krajowa N09. Znajduje tu się stacja kolejowa Halicz, położona na linii Lwów – Czerniowce.
Historia mały|Halicz 1772 W X i XI wieku na obszarze Grodów Czerwieńskich. Od 1144 główny gród księstwa halickiego. Od 1199 stolica Rusi Halicko-Wołyńskiej, jedno z największych miast Rusi Kijowskiej. Po śmierci księcia halickiego Romana w bitwie pod Zawichostem (1205), od roku 1206 królestwo halicko-włodzimierskie pod berłem króla Węgier Andrzeja II, później Daniela I Halickiego i dynastii Romanowiczów. W 1241 zniszczone przez mongolskie oddziały Batu-chana.
Po śmierci ostatniego księcia halicko-włodzimierskiego Jerzego II Trojdenowicza w 1349 objęty we władanie przez Kazimierza Wielkiego.
W 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie przeniesione następnie przez błogosławionego Jakuba Strzemię do Lwowa, zaś w 1370 prawosławne.
Po śmierci Kazimierza Wielkiego w latach 1370–1387 w Królestwie Węgier, w 1387 przyłączone przez Jadwigę Andegaweńską do Królestwa Polskiego. Miasto zachowało obowiązek udzielania stacjiTadeusz Brzeczkowski, Podatki zwyczajne w Polsce w XV wieku, w: Acta Universitatis Nicolai. Copernici, Historia XVIII – Nauki Humanistyczne”, z. 128, Toruń 1982, s. 58..
W okresie Rzeczypospolitej – ziemia halicka, województwo ruskieZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 167..
Po I rozbiorze Polski w 1772 r. w zaborze austriackim, ostatecznie powiat halicki kraju koronnego Galicji w składzie Austro-Węgier, do ich upadku. Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej.
Od 1918 w II Rzeczypospolitej – gmina Halicz, powiat stanisławowski, województwo stanisławowskie.
Od średniowiecznej łacińskiej nazwy Halicza – Galicia, pochodzi nazwa – Galicja.
Kalendarium Węgry IX wiek Węgry przed 895 rokiem – według Gesta Hungarorum Almos (ojciec Arpada) zdobywa (bezkrwawo) Halicz, gdzie przebywa jakiś czas, zabierając na zakładników synów halickiej arystokracji; kronika nie podaje dokładnej daty, ale musiało to być przed śmiercią Almosa w 895 r. rok 898 pierwsza wzmianka o grodzie autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali Węgrzy
Ruś Kijowska od roku 981 w składzie Rusi Kijowskiej rok 1054 początek rozbicia dzielnicowego na Rusi Ruś Halicko-Włodzimierska od 1054 do 1340 Ruś Halicko-Włodzimierska (księstwo halicko-wołyńskie): 1097 na skutek ugody w Lubeczu gród dostaje się pod rządy Rościsławowiczów lata 1099, 1206 (1149–1152), (1214–1220), 1227–1229 okres wpływów węgierskich 1187 pod panowaniem Jarosława Ośmiomysła (1153–1187) 1206 król Węgier Andrzej II zostaje obrany królem Halicza i Włodzimierza, po łacinie „Rex Galiciae et Lodomeriae” – okres panowania jeden rok 1208 – Igorewicze siewierscy (Rościsław, Roman, Światosław) mordują w Haliczu 500 najważniejszych bojarów wołyńskich W roku 1210 król Andrzej II postanowił zastąpić panującego w Haliczu Włodzimierza swoim podopiecznym starszym synem Romana – Danielem rok 1238 na tronie w Haliczu zasiadł Daniel Halicki, popierany przez księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego. W tym roku książę polski ufundował klasztor franciszkanów. Z kolei św. Jacek Odrowąż założył. klasztor dominikanów. od 1239 pod panowaniem księcia halickiego Kolomana, brata króla Węgier Beli IV okres od 1239–1339 pod zwierzchnictwo lenne chanatu tatarskiego od roku 1323 pod panowaniem księcia Jerzego II Rządy Kazimierza Wielkiego i Ludwika Andegaweńskiego (1340–1387) od 1349 Halicz formalnie zostaje przyłączony prawem dziedzicznym po Jerzym II Trojdenowiczu do królestwa Kazimierza Wielkiego, lata 1378–1387 (Ludwik Węgierski) podporządkowanie władzy starostów węgierskich, książę Władysław Opolczyk namiestnikiem Rusi z ramienia króla Ludwika (króla Polski i Węgier) 1350 – erygowanie parafii rzymskokatolickiej 1367 lokacja na prawie magdeburskim 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie 1370 powstaje arcybiskupstwo prawosławne W roku 1375 dzięki interwencji biskupa przemyskiego Eryka z Winsen w Awinionie papież Grzegorz XI utworzył metropolię w Haliczu podporządkowując jej diecezje w Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie. Na początku XV wieku metropolię przeniesiono do Lwowa.
Królestwo Polskie i Rzeczpospolita Obojga Narodów (1387–1772)
1387 – Jadwiga Andegaweńska, król Polski ogłasza akt przyłączenia Rusi Halicko-Włodzimierskiej do Korony„Dziełem rzeczywistych twórców unii polsko-litewskiej i kierowników polskiej polityki był akt formalnego objęcia Rusi Halicko-Włodzimierskiej pod władzę Polski (1387). Aktu tego dokonała Jadwiga jako sukcesorka Ludwika, a chodziło w nim przede wszystkim o uchylenie zwierzchności węgierskiej nad tym krajem, utrwalonej po śmierci Kazimierza Wielkiego”, Jerzy Wyrozumski, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1978, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 250. i usuwa węgierskich starostów W roku 1391 Jakub Strzemię otrzymuje papieską nominację na arcybiskupa z siedzibą w Haliczu, po jego śmierci w roku 1409 arcybiskupstwo zostaje przeniesione do Lwowa 1436 – pierwsza znana data pojawienia się Żydów w HaliczuMaurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1974, nr 3 (91), s. 14. 1564 sejm wydaje konstytucję na podstawie której powstaje odrębny sejmik dla ziemi halickiej, województwa ruskiego (powiat halicki, trembowelski, kołomyjski) król Stefan Batory osadza w mieście Karaimów 1621 Tatarzy niszczą miasto 1624, 20 czerwca hetman Stanisław Koniecpolski zwycięża Tatarów w pobliżu miasta w bitwie pod Martynowem 1649 podczas powstania Chmielnickiego wojska kozackie zdobywają i niszczą miasto 1676 podczas wojny polsko-tureckiej wojska turecko-tatarskie ponownie niszczą Halicz 1765 starostą halickim był Franciszek Ksawery Branicki, w mieście znajdowało się 110 domów oraz trzy kościoły 1772 podczas rozbiorów Polski austriackie wojska Marii Teresy zajmują miasto mały|Halicz panorama 1847 mały|200px|Halicz i okolice 1889 mały|Halicz Kenesa 1913 mały|Halicz ratusz i rynek 1915 mały|Halicz 1915 W zaborze austriackim (1772–1918) Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) wcielone do monarchii Habsburgów, pozostawało w jej składzie na terytorium kraju koronnego Galicji do upadku Austro-Węgier (1918)
Zachodnioukraińska Republika Ludowa Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją ZURL, od maja 1919 do 14 marca 1923 pod administracją tymczasową Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 25 czerwca 1919. Suwerenność Polski na terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923Tekst deklaracji opublikowany w:.. W okolicach miasta wiosną-latem 1919 walki wojny polsko-ukraińskiej. 16 września 1920 – w czasie wojny polsko-bolszewickiej na północny wschód od miasta miała miejsce Bitwa pod Dytiatynemmały|most przez Dniestr 1915 II Rzeczpospolita Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 w granicach Polski, powiat i województwo stanisławowskie. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowany przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowany przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od 2 lipca 1941 do 24 lipca 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 Dystrykt Galicja Generalnego Gubernatorstwa). Od lipca 1944 do 16 sierpnia 1945 ponownie pod okupacją sowiecką16 sierpnia 1945 Umowa graniczna pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku.. W 1942 roku Niemcy dokonali zagłady miejscowych Żydów. Około 230 osób zabito na miejscu (m.in. topiąc w Dniestrze), pozostałych deportowano do Stanisławowa. W sumie zgładzono ponad 1 tys. Żydów z Halicza.
W latach 1943–1944 ukraińscy nacjonaliści zabili w różnych okolicznościach 23 polskich mieszkańców miasta. Według informacji BIP KG AK 15 sierpnia 1943 roku Niemcy zabili w Międzyhorcach 22 chłopów ukraińskich („7 chłopów zabili, 15 spalili w zagrodach”), którzy przygotowywali napad na Polaków w HaliczuArchiwum Adama Bienia. Akta Narodowościowe (1942–1944), oprac. Jan Brzeski, Adam Roliński, Kraków 2001, s. 296..
ZSRR
W latach 1940–1991 miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim USRR w składzie ZSRR, siedziba rejonu halickiego
Ukraina
Od 1991 miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim na niepodległej Ukrainie 2020 - likwidacja rejonu halickiego, miasto staje się siedzibą nowo utworzonej hromady Halicz w rejonie iwanofrankiwskim w obwodzie iwanofrankiwskim.
Demografia 1870 rok: ok. 3 tys. mieszkańców, w tym 839 Żydów, 1900 rok: ok. 4,9 tys. mieszkańców, w tym 1454 Żydów i 114 Karaimów, 1921 rok: 3442 mieszkańców, w tym 1889 Ukraińców, 916 Polaków, 582 Żydów i 55 osób innej narodowości, 1931 rok: 4386 mieszkańców, 1939 rok: ok. 4,6 tys. mieszkańców, w tym 1060 ŻydówХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, , s. 199., 2011 rok: 6307 mieszkańców.
Zabytki mały|Bitwa pod Haliczem 1920 Cerkiew św. Pantalejmona z około 1219 roku we wsi Szewczenkowe (3 km na pn.-zach. od miasta) na terenie dawnego, zanikłego grodu halickiegoВол. Дідух. Пантелеймонівський храм – перлина білокам'яного зодчества. „Пам'ятки України”, 6 (червень 2013), s. 22–29. .Олександр Головко. Останній похід князя Романа Мстиславича у джерелах та історичній думці. „Український історичний журнал”, К., № 4 (487), липень-серпень 2009, s. 40. . .. Jedyny zachowany zabytek architektury romańskiej na terenie zachodniej Ukrainy, zbudowany przypuszczalnie podczas panowania węgierskiegoRafał Quirini-Popławski, Rzeźba przedromańska i romańska w Polsce wobec sztuki włoskiej, Wydawnictwo UJ, 2006 Kraków, s. 67.. W 1611 roku opuszczona cerkiew została przemieniona w kościół św. Stanisława i przebudowana w stylu barokowym, w wyniku czego w dużej mierze utraciła swój charakter. W okresie panowania polskiego miejsce to nazywało się Święty Stanisław, a obok kościoła znajdował się klasztor franciszkanów. Zamek Halicki króla Kazimierza Wielkiego z XIV wieku, przebudowany przez Franciszka Corazziniego z Awinionu w XVII w., od zdobycia go przez Turków w roku 1676 w ruinie, część murów rozebrano na rozkaz Austriaków w roku 1796 kaplica katolicka pw. św. Katarzyny na zamku (w ruinie)mały|Halicz zamek 2021kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP, którego budowę w południowym narożniku rynku rozpoczęto w roku 1710, a ukończono około roku 1780 w stylu późnobarokowym. W 1937 roku rozpoczęto prace remontowe. Po 1946 roku kościół zamknięto i umieszczono w nim magazyny i sklepy, a od około 1965 roku mieści się w nim kino. Obecnie od frontu kościół jest przysłonięty powojennym budynkiem. Bogate dawniej wyposażenie zostało zniszczone. W 1997 r. kościół został odzyskany przez katolików. Obecnym proboszczem (od 2006 r.) jest ks. Jacek Waligóra. W 2019 r. arcybiskup lwowski Mieczysław Mokrzycki ustanowił tu sanktuarium bł. Jakuba Strzemię. Cerkiew Bożego Narodzenia z 1825 r., znacznie później przebudowana cmentarz karaimski z XVII wieku most żelazny z 1910 roku (konstrukcja fabryki Zieleniewskiego w Krakowie) ratusz miejski, wcześnie był to klasztor OO. Franciszkanów zamieniony przez władze austriackie pod koniec XVIII w. na magistrat zabudowa przyrynkowa
Zabytki dawnego książęcego grodu Halicz położone na terenie dzisiejszej wsi Kryłos w odległości 6 km na pd od miasta: wały grodu książęcego Halicz z IX-XIII wieku fundamenty katedry Uspieńskiej z XII wieku – świątynia ta była najważniejszą budowlą sakralną na terenie Rusi Czerwonej. Wokół niej znajdowała się książęca część kompleksu grodowego. Sobór miał wymiary 32,4 × 37,5 m. fundamenty 14 cerkwi z XII-XIII wieku z ok. 1584 r. z fundacji szlachcica kaplica św. Bazylego z XVI wieku