mały|Bieg Dunajca od połączenia się Białego i Czarnego Dunajca w Nowym Targu do ujścia do Wisły

Dunajec () – rzeka w południowej Polsce, prawy dopływ Wisły (rzeka II rzędu). Powstaje z połączenia wód Czarnego Dunajca i Białego Dunajca w Nowym Targu; za początkowy odcinek uważa się Czarny Dunajec (w najwyższym biegu Wyżni Chochołowski Potok). Długość 247 km (łącznie z Czarnym Dunajcem), z czego 17 km liczy odcinek graniczny między Sromowcami Wyżnymi a Szczawnicą. Powierzchnia dorzecza wynosi 6804 km², z tego w Polsce 4854,1 km², na Słowacji 1949,9 km² (z czego 1594,1 km² przypada na dorzecze Popradu, a 355,8 km² – na zlewnię samego Dunajca na wspomnianym odcinku granicznym).

Powstaje w Tatrach z połączenia Czarnego i Białego Dunajca (...); łączą się pod N. Targiem; płynie po Nowy Targ z południa ku północy, stąd do Sącza na wschód, dalej kręto na północ do ujścia. Długość biegu jego zajmuje 34 mil – pisał o rzece Wincenty Pol w wydrukowanym w połowie XIX w. dziele pt. „Rzut oka na północne stoki Karpat”, tak charakteryzując dalej Dunajec: Dolina jego dzika, górska z razu, około Sącza széroko rozłożona, kamieńcem zasuta, ztąd do Wojnicza ciągnie się głębokim wyłomem i przerywa grzbiet Beskidu; Od Wojnicza przechodzi w kraj równy, brzegi jednak Dunajca mają i tu jeszcze wysokość do 6 sążni. Wpada do Wisły od prawego brzegu, usypując wielkie zaspy mułu i kamieńca na ujściu, naniesionego z gór. Naprzeciwko Opatowca leży ujście jego i zatyka się często.

Nazwa Dunajec jest zdrobnieniem nazwy Dunaj i znana była już w początkach XIII wieku. Słowo dunaj oznaczało wody, rzeki, stawy.

Przebieg rzeki Po połączeniu potoków źródłowych rzeka płynie w kierunku wschodnim szeroką doliną przez Kotlinę Nowotarską. Dnem Nowotarskiego Rowu (...) płynie Dunajec tuż przy stokach Gorców. (...) Na płaskim, lekko pochylonym tarasie z prawej strony rzeki biegnie pienińska szosa. Wiedzie ona z Nowego Targu na Czorsztyn do Krościenka (...). Począwszy od Ostrowska rzeka rozlewa się gdzieniegdzie w leniwe, płytkie nurty, to znowu zwęża koryto tworząc głębokie i urwiste kaniony. Dopiero wody Białki, wpadające z szumem dwiema strugami pomiędzy Dębnem i Frydmanem, zaczynają wydatnie zmieniać łagodny dotąd charakter krajobrazu – pisał w 1976 r. Kazimierz Saysse-Tobiczyk w monografii pt. „Dunajec. Rzeka Tatr i Pienin”.

Na 65–73 km swojego biegu Dunajec opływa Pieniny Spiskie. Na 73–75 km dokonuje Przełomu Czorsztyńskiego (obecnie jest to Jezioro Czorsztyńskie spiętrzone zaporą w Niedzicy). Tuż poniżej niego jest drugi sztuczny zbiornik – Sromowce w Sromowcach Wyżnych. Przepływając przez Pieniny Dunajec tworzy malowniczy Pieniński Przełom Dunajca na odcinku między Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą, jednocześnie będąc rzeką graniczną między Polską a Słowacją. Różnica wysokości między ujściem Białki a poziomem wody w Krościenku nad Dunajcem wynosi 530 m, średni spadek 3,2m/km. Dalej płynie na północ przez Beskidy Zachodnie (Przełom Tylmanowski między Pasmem Lubania a Pasmem Radziejowej), Kotlinę Sądecką. Po połączeniu z największym dopływem, Popradem, płynie szeroką doliną wielodzielnym korytem. Przełamuje się przez wzniesienia Pogórza Rożnowskiego, gdzie przegradzają go zapory wodne, tworzące: w Rożnowie – Jezioro Rożnowskie i Czchowie – Jezioro Czchowskie. Wpływa do Kotliny Sandomierskiej, płynąc w końcowym odcinku przez Nizinę Nadwiślańską obwałowanym korytem w szerokiej dolinie. Uchodzi do Wisły w okolicach Opatowca i Ujścia Jezuickiego.

Dopływy Główne dopływy prawe: Białka, Grajcarek, Poprad, Kamienica Nawojowska, Biała; lewe: Ochotnica, Kamienica (Gorczańska), Łososina.

Alfabetyczna lista dopływów Dunajca

Miejscowości leżące nad Dunajcem

Przyroda W elektropołowach przeprowadzonych w latach 1999 i 2000 poniżej zbiornika w Człuchowie stwierdzono 26 gatunków ryb. Najliczniejsze gatunki to: ukleja, brzana, jelec, kleń i świnka. Pod względem masy znaczący był również udział bolenia i leszcza.

Turystyka mały|Trzy Korony, Facimiech, spływ Dunajcem (Pieniny) Dunajec ma duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. Spływ Pienińskim Przełomem jest atrakcją turystyczną. W czerwcu od 1934 r. organizowane są międzynarodowe Spływy Kajakowe im. Tadeusza Pilarskiego, a od 1963 r. słowacki Medzinárodný pieninský slalom Występują dogodne warunki dla uprawiania kajakarstwa górskiego oraz łowienia ryb (z wykluczeniem odcinku rzeki w obrębie Pienińskiego Parku Narodowego). Ponadto rejony jeziora Rożnowskiego i Czchowskiego stanowią bazę turystyczną i rekreacyjną z ośrodkami wczasowymi i hotelami dla mieszkańców pobliskiego Nowego Sącza oraz Tarnowa i Krakowa.

Galeria

Przypisy Wincenty Pol: "Rzut oka na północne stoki Karpat (Prelekcye)", wyd. Lwów 1877; tu wg reprintu wyd. Libra, 2015 , tablica pt. "Wykaz i opis rzék spławnych wpadających do Wisły od prawego jéj brzegu na górnym biegu"

Szczawnica. Plan miasta 1:7000 i Pieniny. Mapa turystyczna 1:70 000, wyd. II, Wydawnictwo Gauss, Kraków 2015/2016 .

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Archiwalne zdjęcia rzeki w bibliotece Polona

Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Rzeki na Słowacji Kategoria:Rzeki w Polsce Kategoria:Rzeki graniczne Kategoria:Kotlina Sądecka Kategoria:Wody Beskidu Wyspowego Kategoria:Wody Gorców Kategoria:Wody Pienin