Foczka małaNazwy zwyczajowe za: , foka Rossa (Ommatophoca rossii) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny fokowatych (Phocidae), najrzadsza z antarktycznych fok.
Systematyka Taksonomia Rodzaj i gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1844 roku angielski zoolog John Edward Gray roku w książce pod redakcją Johna Richardsona The zoology of the voyage of the H.M.S. Erebus & Terror, under the command of Captain Sir James Clark Ross, during the years 1839 to 1843 i nadając im odpowiednio nazwy Ommatophoca i Ommatophoca rossii. Jako miejsce typowe Graywskazał Ocean Południowy, ograniczone przez G. E. H. Barrett-Hamiltona w 1902 roku do kry lodowej, na północ od Morza Rossa, ()G. E. H. Barrett-Hamilton: Mammalia. W: E. R. Lankaster: Report on the collections of natural history made in the Antarctic regions during the voyage of the „Southern Cross.”. Londyn: The Trustees, 1902, s. 46–65. .
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.
Etymologia Ommatophoca: omma, ομματος ommatos „oko” ; rodzaj Phoca Linnaeus, 1758 (foka). rossii: kontradm. Sir James Clark Ross (1800–1862), Royal Navy, angielski polarnik, kolekcjoner.
Zasięg występowania Występuje w wodach okołobiegunowych Oceanu Południowego, szczególnie w Morzu Króla Haakona VII, zabłąkane osobniki spotykano u wybrzeży Wysp Heard i McDonalda i Australii. Wyróżnia się dwie grupy fok: północne i południoweGould, E. et al. 1991. Encyklopedia zwierząt ssaki. Wydawnictwo Elipsa, Warszawa, 1991: 153-155..
Morfologia Długość ciała samic 190–250 cm, samców 170–210 cm; masa ciała samic 159–201 kg, samców 129–216 kg. Noworodki osiągają długość 105–120 cm i ciężar 17–27 kg.
Mają grubą, dość długą szyję, smukłe ciało i niewielką głowę. Ich ubarwienie jest szare na grzbiecie i po bokach oraz jaśniejsze od strony brzusznej. Często na ich ciele występują różne plamy, kropki. Futro jest krótkie i gęste. Młode po urodzeniu mają białe wełniaste futro, które po kilku tygodniach upodobnia się do futra osobników dorosłych.
Ich kończyny przekształcone są w płetwy. Podczas pływania posługują się generalnie tylnymi płetwami. Nie mają małżowin usznych. Mają dobrze rozwinięte gruczoły łojowe, posiadają także gruczoły potowe. Pod skórą właściwą mają grubą warstwę tkanki tłuszczowej. Mają krótkie wąsy czuciowe i słaby węch. Nieliczne brodawki smakowe na języku. Wątroba fok ma własności toksyczneKowalski, K. 1971. Ssaki zarys teriologii. Wydawnictwo Naukowe PWN, Kraków, 1971: 567-578..
Mają uproszczone i ujednolicone zęby inaczej niż drapieżniki lądowe. Potężne kły są charakterystyczne dla fok drapieżnych.
W kończynach na ostatnich paliczkach posiada błonę pławną zakończoną zredukowanymi pazurami.
Cechą charakterystyczną tego gatunku są bardzo duże, ciemne oczy.
Ekologia Foczka mała jest to najmniejsza foka występująca na Antarktydzie, raczej nie spotkamy jej poza tym rejonem, jest samotnikiem.
Trudno jest określić wielkość populacji, według globalnych szacunków liczy ona od 20000–50000Scheffer, V.B. 1958. Seals, sea lions and walruses: A review of the Pinnipedia. Stanford University Press, Stanford, USA. do 220000 osobnikówGilbert, J.R. and Erickson, A.W. 1977. Distribution and abundance of seals in the pack ice of the Pacific sector of the Southern Ocean. In: L. Llano (ed.), Adaptations within Antarctic Ecosystems, Smithsonian Institute, Washington, D. C., USA..
Żyją od 9 do nawet 20 latSkinner, J.D. and Klages, N.T.W. 1994. On some aspects of the biology of the Ross seal Ommatophoca rossii from King Haakon VII Sea, Antarctica. Polar Biology 14: 467-472..
Pokarm Żywi się głowonogami, rybami i krylem. Jedzą głównie kalmary, z mniejszymi ilościami ryb i bezkręgowców, w tym krylaSouthwell, C. et al. 2012. A review of data on abundance, trends in abundance, habitat use and diet of ice-breeding seals in the Southern Ocean. CCAMLR Science 19: 49-74..
Środowisko Przebywa na pływającym lodzie. Najprawdopodobniej preferują także miejsca gdzie występuje gruby pak lodowy.
Tryb życia Potrafi nurkować na długi czas (przeciętnie 20–30 minut) i na duże głębokości. Wydaje się być doskonale zaadaptowana do szybkiego pływania i manewrowania przy chwytaniu ośmiornic. Foki mają w swoim organizmie bardzo dużo krwi (aż 12% masy ciała, u człowieka jest to 7%). Pozwala to zmagazynować więcej tlenu. Nie chorują na chorobę kesonową, gdyż nurkują z małą ilością powietrza i nie oddychają pod wodą.
Na widok człowieka pozostają na brzuchu, odginają głowę do tyłu i wydają specyficzny dźwięk. Najprawdopodobniej zwierzęta te pod wodą komunikują się za pomocą głosu.
Amfitrytę lamparcią i orkę oceaniczną uważa się za drapieżników fokCzerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species), 2015..
Rozród Zbierają się raz do roku, są wtedy bardzo towarzyskie i tworzą ogromne skupiska. Najpierw przybywają samce i walczą o terytorium, a następnie samice. Krótko po ich przybyciu następuje poród, a później kolejne zapłodnienie. Niektóre gatunki fok nie tworzą kolonii, żyją pojedynczo.
Rozmnażanie odbywa się na lądzie. Większość samic rodzi 1–2 młode. Okres karmienia trwa koło 1 roku. Mleko jest szczególnie bogate w tłuszcz, ma to wpływ na szybszy rozwój młodych.
Dojrzałość płciową osiągają w 3 roku życia lub później.
Znaczenie w ochronie środowiska Foczka mała chroniona jest na mocy Konwencji z 1972 r. o ochronie fok antarktycznych oraz na mocy Konwencji o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki. A także na mocy Traktatu Arktycznego.
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC ( „najmniejszej troski”)..
Aktualne kierunki badań naukowych charakteryzowanego gatunku Ponieważ foczka mała jest rzadko spotkanym gatunkiem, ciężko jest ustalić jej dokładną liczbę. Dlatego prowadzi się badania nad jej liczebnością i rozmieszczeniem. Jest też monitorowana pod względem trendów populacji. Bada się także co stanowi dla niej zagrożenie.
Przypisy
Kategoria:Fokowate Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1844 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya