thumb|Franz Xaver Mozart thumb|Elektrociepłownia w Bursztynie, 1974 Bursztyn (ukr. Бурштин) – miasto wydzielone z rejonu na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim; nad Gniłą Lipą. 12 761 mieszkańców (2023)Відомості про зареєстрованих осіб у Бурштинська територіальна громада станом на 08.11.2023 року, dla porównania spis powszechny w 2001 zanotował ich 10 182, dokładne dane o liczbie mieszkańców nie są znane ze względu na b. wysoki odsetek emigracji zarobkowej.

W okolicy znajdują się pokłady gipsu, alabastru i torfu. Przez miasto przebiega ukraińska droga krajowa N09.

Historia 9 października 1629 r. miała miejsce bitwa pod Bursztynem – rozbicie zagonu tatarskiego Kantymira Murzy przez wojska koronne regimentarza Stefana Chmieleckiego; w walce poległ brat Kantymira, a 2 tys. Tatarów wzięto do niewoli.

Do połowy XVIII wieku własność rodu Sieniawskich z Brzeżan. W 1730 roku wybudowano drewniany kościół katolicki, który na zlecenie Elżbiety Sieniawskiej zaprojektował Jacob de Logau. Po 1741 roku nowy właściciel miasta Paweł Benoe, instrygator koronny i kasztelan warszawski, rozpoczął w Bursztynie budowę murowanego kościoła z klasztorem Trynitarzy, które ukończono przed 1755 roku (klasztor skasowali Austriacy jeszcze w XVIII wieku). Jego córka Anna wniosła dobra ziemskie z Bursztynem jako posag do majątku swojego męża Rafała Ludwika SkarbkaGrzegorz Rąkowski, Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej: Podole, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2006, s.390. Jego wnuk hrabia Ignacy Skarbek (zm. 1842) zbudował tu swoją nową rezydencję w postaci klasycystycznego pałacu z sześciokolumnowym portykiem i w 1842 roku ufundował tu klasztor Szarytek. Córka Ignacego, Eleonora, wniosła Bursztyn jako wiano do majątku Karola Jabłonowskiego (1807-1885), w rodzinie którego Bursztyn pozostał do II wojny światowej.

Od 3 lipca 1941 miasto było okupowane przez Wehrmacht. Do sierpnia 1941 część władzy sprawowała ukraińska milicja. W dniach 20-21 lipca 1941 miejscowi Ukraińcy wraz niemieckim podoficerem zorganizowali pogrom, podczas którego Żydzi byli poniżani, bici i aresztowani. Na początku sierpnia 1941 miasto przeszło pod zarząd niemieckiej administracji cywilnej. Miejscowych Żydów Niemcy zamknęli w getcie; w czerwcu 1942 liczba żydowskich mieszkańców Bursztyna wynosiła 1564. 21 września 1942 doszło do pierwszej większej antyżydowskiej "akcji" - Niemcy w trakcie łapanki zabili kilku Żydów a około 200 zapędzili do Rohatyna, skąd wywieziono ich do obozu zagłady w Bełżcu. 15 października 1942 Niemcy przesiedlili niemal wszystkich Żydów z Bursztyna do Bukaczowiec, gdzie podzielili oni los tamtejszych żydowskich mieszkańców (egzekucje i wywózki, m.in. do Bełżca). Pozostał po nich cmentarz żydowskiCmentarz żydowski w Bursztynie..

W latach 1943–1944 z rąk nacjonalistów ukraińskich z OUN – UPA zginęło 28 Polaków, w tym ojciec, matka i siostra miejscowego księdza.

Do 1945Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (). w Polsce, w województwie stanisławowskim, w powiecie rohatyńskim, siedziba gminy BursztynRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 lipca 1934 r. o podziale powiatu rohatyńskiego w województwie stanisławowskiem na gminy wiejskie ()..

Zabytki Pałac wybudowany pod koniec XVIII lub na początku XIX wieku przez rodzinę Skarbków. Następnie siedziba Jabłonowskich. Pałac rozebrano w 1944 roku. Kościół pw. św. Trójcy – murowany, neobarokowy, ufundowany przez Pawła Benoe, zbudowany w latach 1741-1755, parafialny od 1743 r., konsekrowany przez abp. Wacława Hieronima Sierakowskiego w 1774 r. Po kasacji trynitarzy w 1783 r. objęty przez księży diecezjalnych. Dobudowa wieży z dzwonami w latach 1829 – 1930. Zamknięty i przerobiony na magazyn i siłownię w 1950 r. Przywrócony do kultu religijnego w 1990 r. klasztor Szarytek (SS Miłosierdzia) z XIX wieku Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1802 roku fundacji Skarbków Kaplica grobowa Skarbków i Jabłonowskich na cmentarzu katolickim cmentarz żydowski gmach Sokoła budynek przypałacowy mieszczący Aptekę

Osoby związane z Bursztynem

Zdzisław Adamczyk (1886-1940) – podpułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, burmistrz Zakopanego Włodzimierz Czerkawski – polski ekonomista, statystyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Ludwik Finkel – polski historyk, bibliograf, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego Antoni Grodki – radca namiestnictwa, honorowy obywatel Bursztyna Ryszard Kłyś – polski prozaik i scenarzysta filmowy Franz Xaver Wolfgang Mozart – syn Wolfganga Amadeusa, zwany „Lwowskim Mozartem”, od 1809 przebywał w Bursztynie, gdzie nauczał gry na fortepianie u rodziny Janiszewskich Edward Rittner – polski prawnik, specjalista prawa kanonicznego i małżeńskiego, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego Ludwik Schweizer (1894–1960) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari Karol Szczepanowski (1892–1940) – major artylerii Wojska Polskiego Karol Tichy – polski malarz i artysta zajmujący się również ceramiką artystyczną, projektowaniem mebli, tworzący w stylu secesji; pedagog Debora Vogel – żydowska dwujęzyczna pisarka, filozof, krytyk literacki i krytyk sztuki, pisząca po polsku i w jidysz

Galeria

Przypisy

Bibliografia Aftanazy Roman, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, Warszawa, 1995, całość, t. 7, s. 24–35.

Linki zewnętrzne

Historia Żydów w Bursztynie na portalu Wirtualny Sztetl Zdjęcie, s. 17.

Kategoria:Miasta w obwodzie iwanofrankiwskim Kategoria:Rejon halicki