Żeneta (Genetta) – rodzaj ssaków z podrodziny Genettinae w obrębie rodziny wiwerowatych (Viverridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i Europie.
Morfologia Długość ciała 40,8–62,2 cm, ogona 34–53,5 cm; masa ciała 1,3–3,5 kg; samce są z reguły większe i cięższe od samic.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1816 roku przyrodnik i zoolog Georges Cuvier w publikacji własnego autorstwa o tytule Królestwo zwierząt uporządkowane według jego organizacji: jako podstawa historii naturalnej zwierząt i wstęp do anatomii porównawczej. Cuvier wymienił dwa gatunki – Viverra fossa (= Viverra fossana ) i Viverra genetta – z których gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) Viverra genetta (żeneta zwyczajna).
Etymologia Genetta: starofr. genette ‘żeneta’. Odmaelurus: osmē lub οδμη odmē ‘zapach’; αιλουρος ailouros ‘kot’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Viverra genetta . Osbornictis: Henry Fairfield Osborn (1857–1935), amerykańsoki geolog, paleontolog; gr. ικτις iktis, ικτιδις iktidis ‘łasica’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Osbornictis piscivora . Pseudogenetta: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy’; rodzaj Genetta . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Pseudogenetta villiersi (= Genetta thierryi ). Paragenetta: gr. παρα para ‘blisko, obok’; rodzaj Genetta . Gatunek typowy: Genetta (Paragenetta) lehmanni (= Genetta johnstoni ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxGenetta abyssinica (Rüppell, 1836)żeneta etiopskagatunek monotypowypołudniowo-wschodni Sudan, Erytrea, Etiopia, Dżibuti i północno-zachodnia Somalia; zakres wysokości: do 3750 m n.p.m.DC: 41–43 cmDO: 38–40 cmMC: 1,3–2 kgcentruj|150pxGenetta thierryiMatschie, 1902żeneta sawannowagatunek monotypowyzachodnia Afryka od Senegalu na wschód do Nigerii i KamerunuDC: 44–45 cmDO: 40–43 cmMC: 1,3–1,5 kgcentruj|150pxGenetta victoriaeO. Thomas, 1901żeneta olbrzymiagatunek monotypowylasy deszczowe środkowej Afryki w Demokratycznej Republice Konga i zachodniej Ugandzie; zakres wysokości: do 2000 m n.p.m. DC: 55–60 cmDO: 41–49 cmMC: 2,5–3,5 kgGenetta johnstoniPocock, 1908żeneta skrytagatunek monotypowyzachodnia Afryka w Gwinei, Sierra Leone, Liberii, Wybrzeżu Kości Słoniowej i GhanieDC: 47–51 cmDO: 46–49 cmMC: 2,2–2,6 kgcentruj|100pxGenetta piscivora(J.A. Allen, 1919)żeneta rybożernagatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga: lasy deszczowe w pobliżu małych rzek; zakres wysokości: 460–1500 m n.p.m.DC: 44–49 cmDługość ciała podana tylko dla samców (u samic nieznana).DO: 34–41 cmMC: około 1,5 kgcentruj|150pxGenetta servalinaPucheran, 1855żeneta serwalowata5 podgatunkówKamerun, Republika Środkowoafrykańska, Gwinea Równikowa, Kongo, Demokratyczna Republika Konga, Sudan Południowy, Uganda, Rwanda, Burundi, Kenia, rozłączna populacja w środkowej Tanzanii i na wyspie Zanzibar (Zanzibar); zakres wysokości: do 3500 m n.p.m.DC: 44–51 cmDO: 37–48 cmMC: około 2,3 kgMasa ciała podana tylko dla samic (u samców nieznana).centruj|150pxGenetta cristataHayman, 1940żeneta grzywiastagatunek monotypowylasy w Nigerii i Kamerunie; być może Gabon i Kongo; zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 49–62 cmDO: około 43 cmMC: około 2,5 kgcentruj|150pxGenetta genetta(Linnaeus, 1758)żeneta zwyczajna5 podgatunkówpołudniowo-zachodnia Europa (Francja, Hiszpania, Andora i Portugalia), północna Afryka (Maroko na wschód do Libii), rozłączne populacje w zachodniej, środkowej i południowej Afryce oraz na Półwyspie Arabskim (południowo-zachodnia Arabia Saudyjska, Jemen i Oman); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 46–52 cmDO: 40–52 cmMC: 1,4–2,6 kgcentruj|150pxGenetta felina (Thunberg, 1811)żeneta afrykańskagatunek monotypowyNamibia i Południowa Afryka; niepotwierdzony w Angoli i ZambiiDC: 43–56 cmDO: 41–49 cmMC: 1,4–2,4 kgcentruj|150pxGenetta tigrina(von Schreber, 1776)żeneta tygrysia2 podgatunkiobszary o większych opadach deszczu w Południowej Afryce (południowa Prowincja Przylądkowa Zachodnia do południowego KwaZulu-Natal) i przyległym LesothoDC: 43–58 cmDO: 38–46 cmMC: 1,4–2,1 kgcentruj|150pxGenetta fieldiana Du Chaillu, 1860żeneta rudoplama4 podgatunkiszeroko rozpowszechniony w Czarnej Afryce, od Nigerii na wschód po Erytreę, Etiopię i Somalię, na południe do środkowej Namibii i północno-wschodniej Afryki Południowej (KwaZulu-Natal); zakres wysokości: 280–1470 m n.p.m.DC: 41–52 cmDO: 39–54 cmMC: 1,3–3,2 kgGenetta bourloniGaubert, 2003żeneta liberyjskagatunek monotypowyzachodnia Afryka w Sierra Leone, południowo-wschodniej Gwinei, Liberii i Wybrzeżu Kości SłoniowejDC: około 49 cmDO: około 41 cmMC: 1,5–2 kgGenetta poensisG.R. Waterhouse, 1838żeneta królewskagatunek monotypowyrozłączne populacje w Liberii, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Ghanie, Gwinei Równikowej (wyspa Bioko) i KongoDC: około 60 cmDO: około 41 cmMC: 2–2,5 kgcentruj|150pxGenetta pardinaI. Geoffroy Saint-Hilaire, 1832żeneta lamparciagatunek monotypowyzachodnia Afryka w Senegalu i Mali, na wschód do Burkiny Faso i GhanyDC: 41–55 cmDO: 39–49 cmMC: do 3,1 kgcentruj|150pxGenetta angolensisdu Bocage, 1882żeneta angolskagatunek monotypowyrozłączne populacje w Angoli, południowej Demokratycznej Republice Konga, Zambii, Tanzanii, północnym Mozambiku i południowym MalawiDC: 44–48 cmDO: 38–43 cmMC: 1,3–2 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu: Genetta nyakitongwer (Kenia) Genetta plesictoides (Cypr)
Drzewo filogenetyczne (uproszczone) rodzaju Genetta w oparciu o analizy nukleotydów cytochromu b i pętli D:
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wiwerowate Kategoria:Taksony opisane przez Georges’a Cuviera