thumb|Kobieta z wolem Wole () – powiększenie tarczycy (objętość tarczycy większa niż 18 ml u kobiet lub 25 ml u mężczyzn) o różnej etiologii. Nie jest ono chorobą samą w sobie, a jedynie objawem klinicznym. Wole jest powszechnie spotykane w populacji ogólnej.

Definicja Termin „wole” (tarczycy) nie jest jednoznaczny. Może odnosić się do: powiększenia tarczycy (przekroczenia górnej normy objętości właściwej do wieku, płci i populacji); obecności wyczuwalnych w badaniu fizykalnym guzków tarczycy lub obecności potwierdzonych w badaniu obrazowym zmian ogniskowych o średnicy ponad 1 cm – bez względu na objętość gruczołu – mówi się wówczas o tzw. wolu guzowatym lub wolu guzkowatym; obecności tkanki tarczycowej w miejscu niefizjologicznym, bez względu na obecność prawidłowego gruczołu w położeniu prawidłowym – np. wole zamostkowe, wole językowe, wole sercowe, wole jajnikowe.

Podział Umiejscowienie szyjne – zlokalizowane w obrębie szyi; zamostkowe – wyczuwalne na szyi, schodzi dolnymi biegunami za mostek; śródpiersiowe – dolnymi biegunami sięga do śródpiersia, może się mieścić zarówno w śródpiersiu przednim jak i tylnym.

Czynność obojętne (, ) – wydzielanie hormonów tarczycy nie ulega większemu zaburzeniu; nadczynne (, ) – hormony tarczycy wydzielane są w nadmiarze; niedoczynne – występuje niedobór hormonów tarczycy.

Budowa makroskopowa miąższowe – utworzone przez miąższ tarczycy; guzkowe – wyczuwalne guzki w gruczole; miąższowo-guzkowe – wyczuwalne guzki oraz powiększony miąższ.

Wielkość Skala wielkości gruczołu tarczowego (WHO): I stopień – tarczyca niewidoczna przy normalnym ustawieniu szyi, uwidacznia się dopiero po odchyleniu głowy do tyłu; II stopień – tarczyca widoczna przy normalnym ustawieniu głowy, nie deformuje bocznych zarysów szyi, widoczne uwypuklenie szyi przy oglądaniu z profilu; III stopień – tarczyca bardzo duża, widoczna z daleka, deformuje boczne zarysy szyi, mogą wystąpić objawy uciskowe, np. trudności w oddychaniu, ucisk na tchawicę i przełyk, ochrypły głos (ucisk na nerw krtaniowy wsteczny).

Patogeneza Wole obojętne oraz wole niedoczynne Przyczyną rozrostu tarczycy jest jej odpowiedź na nadmierne pobudzanie przez hormon tyreotropowy (TSH) wytwarzany przez przysadkę. Nadmierna produkcja TSH jest zazwyczaj skutkiem obniżonego poziomu hormonów tarczycy we krwi. Najczęstszą przyczyną niewystarczającej produkcji hormonów tarczycy jest niedobór jodu, pierwiastka będącego ich głównym składnikiem. Inne przyczyny to działanie substancji wolotwórczych, obniżających produkcję hormonów tarczycy, np.: tolbutamid, sulfadiazyna, PAS, rodanki, jod podawany przez długi czas. Zwiększone zapotrzebowanie organizmu na hormony tarczycy (dojrzewanie, ciąża, stres).

Wole endemiczne jest to występowanie wola obojętnego lub niedoczynnego u więcej niż 10% dorosłych mieszkańców danego terenu (więcej niż 5% dzieci w wieku 6–14 lat). Wywołane jest chronicznym niedoborem jodu w pokarmach. Wole endemiczne spotykane było często na terenie Polski. Obecnie praktycznie nie występuje.

Wole nadczynne Występuje w przypadku trzech jednostek chorobowych: choroba Gravesa-Basedowa, wole guzkowe nadczynne, gruczolak toksyczny.

Wole guzkowe nadczynne () występuje najczęściej u osób, które przez lata posiadały wole guzkowe obojętne. Można stwierdzić występowanie guzków nadczynnych, obojętnych jak i guzków nieaktywnych. Tarczyca jest twarda, nierówna. Nie stwierdza się szmeru naczyniowego.

Gruczolak toksyczny () to najczęściej pojedynczy guzek, który wymknął się spod kontroli układu podwzgórze – przysadka – tarczyca. Jest to tzw. guzek „gorący”. Wychwytuje on prawie cały jod i na skutek sprzężenia zwrotnego hamuje aktywność pozostałej części gruczołu.

Wole guzowate thumb|350px|5 różnych scyntygramów gruczołu tarczowego. A) Prawidłowa tarczyca, B) Choroba Gravesa-Basedowa, C) Wole guzkowe toksyczne (choroba Plummera), D) Gruczolak toksyczny, E) Zapalenie tarczycy thumb|240px|Wole guzkowe u młodej kobiety Charakterystyczne dla tego rodzaju wola jest występowanie wyczuwalnych bądź też mniejszych guzków rozsianych w miąższu tarczycy. Jodochwytność ocenia się w badaniu scyntygraficznym, w którym to przy pomocy gammakamery bada się rozmieszczenie, podanego wcześniej pierwiastka promieniotwórczego, jodu 131. Klasyfikacja guzków opiera się na ich jodochwytności.

Wyróżnia się: guzki „zimne” – nie wychwytują jodu (torbiel, martwica, krwiak, rak); guzki „ciepłe” – wychwytują jod w ilości zbliżonej do wychwytu całego miąższu tarczycy; guzki „gorące” – wychwytują większość jodu, wytwarzając duże ilości hormonów, hamują wydzielanie TSH w przysadce, powodując zablokowanie wychwytu jodu i wydzielanie hormonów przez pozostałą część miąższu.

Leczenie Wole leczy się farmakologiczne i operacyjnie.

Zachowawcze W przypadku wola niedoczynnego wywołanego niedoborem jodu stosuje się uzupełnianie diety w ten pierwiastek.

Wole nadczynne leczy się lekami przeciwtarczycowymi lub za pomocą jodu promieniotwórczego.

Operacyjne Wskazania do leczenia operacyjnego: rak tarczycy; wole guzkowe nadczynne; wole zamostkowe; wole śródpiersiowe; duże wole na szyi dające objawy ucisku; nawroty choroby w leczeniu zachowawczym; oporność na leczenie zachowawcze; nadczynność tarczycy w pierwszych miesiącach ciąży.

Przed przystąpieniem do zabiegu operacyjnego, należy zlikwidować nadczynność, jeżeli taka istnieje i doprowadzić chorego do stanu eutyreozy, czyli prawidłowego poziomu hormonów tarczycy. Najcięższym powikłaniem zabiegu operacyjnego, występującym w przypadku wola nadczynnego jest tzw. przełom tyreotoksyczny.

Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Niedoczynność tarczycy z powodu niedoboru jodu i pokrewnych przyczyn Rozlane (endemiczne) wole z powodu niedoboru jodu Wieloguzkowe (endemiczne) wole z powodu niedoboru jodu Wole z powodu niedoboru jodu (endemiczne), nieokreślone

Przypisy

Kategoria:Chirurgia Kategoria:Choroby tarczycy Kategoria:Objawy chorobowe