Zbigniew Masternak (ur. 1978 w Piórkowie) – polski prozaik, autor scenariuszy filmowych, reportażysta, piłkarz.

Życiorys Pochodzi ze wsi Piórków w Górach Świętokrzyskich. Ma siostrę i brata. Jego kuzynem jest bokser Mateusz Masternak. Pierwsze opowiadania zaczął pisać w szkole podstawowej. W 1997 ukończył z wyróżnieniem Liceum Ogólnokształcące im. B. Głowackiego w Opatowie. Studiował prawo na UMCS w Lublinie i polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim, lecz żadnego z tych kierunków nie ukończył. W 2009 ukończył scenariopisarstwo w Krakowskiej Szkole Filmu i Komunikacji Audiowizualnej.

Obecnie mieszka wraz z żoną Renatą i synem Wiktorem (ur. 2007) w Puławach. Renata Masternak (ur. 1987) zajmuje się fotografią.

W 2014 roku powstał film dokumentalny Skazani na książki – Zbigniew Masternak w reżyserii Iwony Nowackiej, w którym Zbigniew Masternak opowiedział o swojej drodze z boiska piłkarskiego do literaturySkazani na książki – Zbigniew Masternak..

Twórczość literacka Zadebiutował w 2000 na łamach „Twórczości” dwoma opowiadaniami z Księstwa. Księgi drugiej – Niech żyje wolność i Posąg Emeryka. W 2006 ukazał się jego debiut książkowy – powieść Niech żyje wolność (poprawiona wersja Księstwo. Księga druga) oraz druga powieść pt. Chmurołap. Nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka ukazała się w 2008 trzecia powieść Zbigniewa Masternaka – Scyzoryk. Trzy pierwsze księgi Chmurołap, Niech żyje wolność i Scyzoryk, które zostały wydane w jednym tomie w 2011, tworzą wieloczęściowy autobiograficzny cykl pt. Księstwo. W 2014 roku ukazała się księga czwarta cyklu pt. Nędzole, którą zamierza sfilmować Krzysztof Zanussi. W 2021 roku ukazała się część piąta cyklu zatytułowana Książę bez ziemi.

W 2023 roku wszystkie pięć tomów cyklu zostało wydanych w jednej książce przez Warszawski Klub Przyjaciół Ziemi Kieleckiej jako Pięcioksiąg przygód Księcia, bohatera naszych czasów.

Proza Masternaka jest zaangażowana społecznie. W trzech pierwszych powieściach pisarz portretuje rodzimą prowincję bez taryfy ulgowej, nie stroni od naturalizmu. Na pierwszy plan wysuwają się ludzie z ich nierzadko przetrąconymi życiorysami, zwierzęcymi odruchami i starannie skrywanymi ciemnymi sprawkami.

W powieści Nedzole Masternak podjął się opisania tak ważnego zjawiska jak Polacy na emigracji zarobkowej w Europie – opowiedział także o panujących tam stosunkach społecznych, postępującym procesie rozpadu starych struktur demokratycznych.

Jego powieści i opowiadania tłumaczono na język arabski, wietnamski, mongolski, bułgarski, macedoński, ukraiński, serbski, górnołużycki, rosyjski, niemiecki i włoski.

Książki Księstwo. Księga druga (wydana własnym sumptem, Wydawnictwo i Drukarnia Eurosystem, Wrocław 2005, ) Niech żyje wolność (Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2006, ) Wigilia pana Wiktora (opowiadanie w: Nasze polskie wigilie, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2006, ) Chmurołap (Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2006, ) Scyzoryk (Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2008, ) Mój syn będzie piłkarzem (opowiadanie w: Ludzie, miasta, Korporacja Ha!art, Kraków 2008, ) Kino polskie 1989-2009. Historia krytyczna (autor eseju: Jańcio Wodnik Jana Jakuba Kolskiego, czyli u Pana Boga za piecem, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010, ) Jezus na prezydenta! Nowela filmowa (Korporacja Ha!art, Kraków 2010, ) Księstwo. Trylogia młodzieńcza (Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2011, ) Co piłka robi z człowiekiem? Młodość, futbol i literatura – antologia, współautor (Wyd. Miejskie Posnania, 2012, ) Nędzole (Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2014, ). Zielona wróżka (opowiadanie w: Pociąg naszego wieku, Wydawnictwo Komograf, Warszawa 2015, ) Władysław Orkan. Piewca Gorców i Podhala (autor eseju: Orkan i ja, Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, Kraków 2015, ) Błoto dla zuchwałych, czyli nie tylko Harry był brudny. Reportaż (Biblioteka „Bez podziałów”, Kielce-Chroberz 2016, ) Kniaź. Wybór opowiadań z cyklu „Księstwo” (Wydawnictwo Kameleon, Radom 2017, ) Ciągle na spalonym. Reportaż (seria „Marginesy Futbolu”, Warszawa 2018, ) Z dziejów gminy Krzeszyce/Aus der Geschichte der Gemeinde Krzeszyce (współautor, redakcja), Gminna Biblioteka Publiczna w Krzeszycach, 2018 Ciężki chleb (opowiadanie w: Majstersztyk chleba, Wydawnictwo Komograf, Warszawa 2019, ) Master shot. Kino jako autoportret (Wydawnictwo Kameleon, Radom 2019, ) Transfer. Scenariusz filmowy (razem z Jackiem Raginisem i Kubą Wasiakiem, Fundacja Kultury AFRONT, Bukowno 2020, ) Nie mylcie mnie z Maradoną. Marginesy futbolu (Fundacja Kultury AFRONT, Bukowno 2021, , wydanie drugie rozszerzone 2024) Książę bez ziemi (Wydawnictwo Paśny Buriat, Kielce 2021, ) Jednoosobowa mafia. Misiek z Nadarzyna (wspomnienia gangstera Mirosława Dąbrowskiego, Wyd. Angry Bear, Tarnów 2021, ) Rebelianci i komedianci. Teksty o literaturze (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2021, ) N jak Niebezpieczny. Misiek z Nadarzyna (wspomnienia gangstera Mirosława Dąbrowskiego, Wyd. Angry Bear, Tarnów 2021, ) KaRRamBa. Całe życie w najkach (wspomnienia rapera Marcina Kitlińskiego, wyd. Gold Trade Music, Kraków 2021, ) Kośba (opowiadanie w: Kwiatki polskie, Związek Pisarzy ze Wsi, Białystok 2021, ) Klechdy świętokrzyskie (redakcja antologii, autor przedmowy, autor opowiadania W Krainie Latających Scyzoryków, wyd. Warszawski Klub Przyjaciół Ziemi Kieleckiej, Warszawa 2022, ) W Krainie Latających Scyzoryków. Wybór opowiadań z cyklu „Księstwo” (wyd. Warszawski Klub Przyjaciół Ziemi Kieleckiej, Warszawa 2023, ISBN 978-83-966528-1-2). Pięcioksiąg przygód Księcia, bohatera naszych czasów (wyd. Warszawski Klub Przyjaciół Ziemi Kieleckiej, Warszawa 2023, ISBN 978-83-966528-2-9) Futbolowa odyseja. Sławomir Suchomski (Wydawnictwo MJ, Łomża 2024, ISBN 978-83-95-49-67-2-1) Mistrz świata we wszystkim (Wydawnictwo Nocą, Warszawa 2024, ISBN 978-83-68-03-72-4-1) Świat się podbija głową. Janusz Chomontek, najwybitniejszy żongler świata (Wydawnictwo Złota Kolekcja, Warszawa 2025, ISBN 978-86-6053-427-1) W imię zasad. Misiek z Nadarzyna (wspomnienia gangstera Mirosława Dąbrowskiego, Libra Print, Tarnów 2025, ISBN 978-83-976288-0-9)

Inne: Najemnik śmierci, Krzysztof Małyszko (redakcja i opieka artystyczna, Wydawnictwo ESPR, Warszawa 2022, ). Ostatni kontrakt najemnika, Krzysztof Małyszko (redakcja i opieka artystyczna, Wydawnictwo Sacrum, Warszawa 2024, ISBN 978-83-97-12-73-0-2).

Komiksy Nędzole (adaptacja powieści Nędzole), scenariusz Robert Zaręba, rysunki: zespół, Wydawnictwo Kameleon, Radom 2016, . Seria "Komiksowa Polska": Strzelce Opolskie. Miasto w komiksie (opieka artystyczna, Strzelecki Ośrodek Kultury, Strzelce Opolskie 2021, ) Pod skrzydłami gryfa. Komiksy o gminie Zamość (opieka artystyczna, Biblioteka Publiczna Gminy Zamość, Gmina Zamość 2022, ISBN 978-83-966258-0-9) Krzywiń, miasto z komiksów. Wczoraj – dzisiaj – jutro (opieka artystyczna, Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Krzywiń, Krzywiń 2023, ISBN 978-83-969911-0-2) Ostrzeszów. Miasto w komiksie (opieka artystyczna, Stowarzyszenie RADOŚĆ CZYTANIA, Ostrzeszów 2024, ISBN 978-83-965991-2-4) 18 opowieści o Cycowie (opieka artystyczna, Wydawnictwo MJ, Łomża 2024, ISBN 978-83-954967-3-8) Komiksowy Garbów (opieka artystyczna, Gminna Biblioteka Publiczna w Garbowie, Garbów 2024, ISBN 978-83-972160-0-6) Otyń. Małe miasto, wielka historia! (opieka artystyczna, Gminne Centrum Kultury w Otyniu, Otyń 2026, ISBN 978-83-981266-0-1)

Ekranizacje i adaptacje W 2003 roku został zrealizowany film Wiązanka w reżyserii Cezarego Fili (adaptacja przedostatniego rozdziału powieści Niech żyje wolność).

Na podstawie opowiadania Stacja Mirsk (pierwszy rozdział powieści Scyzoryk) w 2005 powstał film w reżyserii Roberta Wrzoska, którego Masternak był współproducentem. Film ten otrzymał Grand Prix na IX Krakowskim Festiwalu Filmowym „Krakffa” i był emitowany w Telewizji Kino Polska oraz w Canal Plus.

Jesienią 2010 reżyser Andrzej Barański zrealizował film Księstwo na podstawie trzech debiutanckich powieści Masternaka: Chmurołap, Niech żyje wolność, Scyzoryk. Polska premiera filmu odbyła się 9 czerwca 2011 podczas 36. FPFF w Gdyni, w sekcji Panorama Polskiego Kina. Premiera światowa odbyła się 4 lipca 2011 podczas 46. MFF w Karlovych Varach – film pokazano w konkursie głównym.

Audiobooki Chmurołap (Wydawnictwo Heraclon International, 2015), czyta Marcin PopczyńskiChmurołap. Niech żyje wolność (Wydawnictwo Heraclon International, 2015), czyta Marcin PopczyńskiNiech żyje wolność. Scyzoryk (Wydawnictwo Heraclon International, 2015), czyta Marcin Popczyński Nędzole (Wydawnictwo Heraclon International, 2015), czyta Marcin Popczyński Jednoosobowa mafia. Misiek z Nadarzyna (Wydawnictwo Angry Bear, 2021), czyta Marek Molak Słuchowiska

Nędzole, słuchowisko w odcinkach zrealizowane przez Teatr Polskiego Radia Kielce, 2015

Nagrody, wyróżnienia, stypendia 2007 – stypendium literackie „Homines Urbani” w Willi Decjusza w Krakowie, kwiecień – czerwiec 2007 2011 – Świętokrzyska Nagroda Kultury. 2011 – Doroczna Nagroda Starosty Puławskiego w Dziedzinie Kultury 2011 2011 – Nagroda im. Władysława Orkana za „wybitną twórczość literacką ze szczególnym uwzględnieniem cyklu powieściowego Księstwo” 2014 – Nominacja do tytułu Człowiek Roku 2013 w województwie świętokrzyskim 2014 – Nominacja do tytułu Człowiek 25-lecia w województwie świętokrzyskimechodnia.eu. 2015 – wyróżnienie honorowe (wraz z Iwoną Nowacką i Pawłem Penarskim) za reportaż filmowy „Skazani na książki – Zbigniew Masternak” na II Festiwalu Telewizyjnych Filmów Sportowych „MARATON” w Olsztynie 2016 – Piłkarska Osobowość Lubelszczyzny 2015 2018 – Nagroda Starosty Puławskiego za osiągnięcia w dziedzinie kultury 2021 – stypendium Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu 2023 – stypendium dziennikarskie Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej 2025 – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za osiągnięcia twórcze 2025 – Medal Prezydenta Miasta Lublin - w uznaniu za bogaty dorobek twórczy i dziennikarski 2025 – Grand Prix w konkursie literackim "Kronika zapomnianych zwycięstw 1980-1989" 2026 – I nagroda w Ogólnopolskim Konkursie Literackim "O Laur Posła Prawdy" 2026 – Finalista Ogólnopolskiego Konkursu na Treatment Filmu Fabularnego Inspirowanego Wydarzeniami Radomskimi z Czerwca 1976 roku 2026 – Medal "Duma Regionu" od Stowarzyszenia "Kulturalne Ponidzie"

Piłka nożna thumb|Zbigniew Masternak podczas rozgrywek II Pucharu Polski Piłki Błotnej Jego pasją jest futbol. Trenował m.in. w OKS Opatów, Koronie Kielce, Motorze Lublin (jako LKP Lublin), FK Lwów (Ukraina), Ślęzie Wrocław, FC Paris (Francja), następnie w KS Drzewce i MKS Puławiak Puławy. W latach 2011–2013 grał w piłkę błotną w zespole BKS Roztocze Krasnobród. W latach 2014–2016 grał w drużynie LC Chełmlubelskapilka.pl. (w 2016 wypożyczony do FC Rebeliant Kraków). Od 2017 roku występuje w BKP Racovia Gepard. Jest kapitanem Reprezentacji Polskich Pisarzy w Piłce Nożnej.

Sukcesy w piłce błotnej: 4 x Mistrzostwo Polski (2011, 2012 – kat. mieszana, 2016, 2018) 2 x Wicemistrzostwo Polski (2013 – kat. mieszana, 2014 – kat. mieszana) brązowy medal Mistrzostw Polski (2015) 5 x Puchar Polski (2012, 2014, 2016, 2017, 2018) brązowy medal Pucharu Polski (2015) brązowy medal Błotnej Ligi Mistrzów (2015) 4 x Król Strzelców Mistrzostw Polski (2011, 2012, 2013, 2014 – kat. mieszana) 3 x Król Strzelców Pucharu Polski (2013, 2014, 2018)

Sukcesy z Reprezentacją Polskich Pisarzy: wicemistrzostwo Europy Pisarzy – 2012, Berlin – Kraków – Lwów brązowy medal Mistrzostw Europy Pisarzy – 2024, Berlin wicekról strzelców Mistrzostw Europy Pisarzy – 2024, Berlin

Przypisy

Bibliografia Piotr Marecki, „Zbigniew Masternak”, nota w: Tekstylia bis, Kraków 2007. Piotr Marecki, Andrzej Barański, „Zbigniew Masternak”, rozmowa/wywiad w „Barański. Przewodnik Krytyki Politycznej”, Warszawa 2009. Andrzej Nowak, „Książę z Piórkowa”, reportaż w: „Ni wesoła, ni spokojna”, Kielce 2010.