Jerzy Leszczyński (ur. 6 lutego 1884 w Warszawie, zm. 9 lipca 1959 tamże) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser.

Życiorys Urodził się 6 lutego 1884 roku w Warszawie, ówcześnie na terenie Imperium Rosyjskiego. Pochodził z rodziny o tradycjach aktorskich. Był wnukiem aktorki Anny Leszczyńskiej, synem pary aktorskiej: Bolesława Leszczyńskiego i Honoraty Leszczyńskiej z Rapackich. Jego pierwszą żoną była aktorka Anna Belina (1884–1974), a drugą – aktorka teatralna i gwiazda kina międzywojennego Leokadia Pancewicz.

Uczęszczał do Klasy Dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym, ale jej nie ukończył. Na scenie zadebiutował w 1902 roku w warszawskim teatrze ogródkowym „Bagatela”. W 1903 roku wyjechał do Krakowa i tam z przerwami występował do 1916 roku, a następnie przeniósł się do Warszawy. W trakcie pobytu w Krakowie członek zwyczajny Klubu Sportowego „Cracovia”.

Podczas II wojny światowej wystąpił w jednej roli w Teatrze Miasta Warszawy (Theater der Stadt Warschau). Po tym występie, gdy zorientował się w charakterze tej sceny, więcej z jawnymi teatrami nie współpracował. Pracował jako kelner w kawiarniach Café Bodo oraz U aktorek. Po upadku powstania warszawskiego ponownie znalazł się w Krakowie, gdzie od marca 1945 do 1949 roku występował w Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W latach 1949–1959 był aktorem Teatru Polskiego w Warszawie.

Reżyserował m.in. takie spektakle teatralne jak: Śluby panieńskie Aleksandra Fredry w Teatrze Narodowym w Warszawie (1926), w Teatrze Kameralnym TUR w Krakowie (1947), w Teatrze Ziemi Opolskiej w Opolu (1950) i w Teatrze im. Adama Mickiewicza w Częstochowie w Częstochowie (1952), Mąż z grzeczności Adolfa Abrahamowicza i Ryszarda Ruszkowskiego w Teatrze Miejskim im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1945), Zemsta Aleksandra Fredry w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi (1946), w Teatrze Rozmaitości w Warszawie (1948) i w Teatrze Ziemi Opolskiej w Opolu (1949), Grube ryby Michała Bałuckiego w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach (1946), Damy i huzary Aleksandra Fredry w Teatrze Ziemi Rzeszowskiej w Rzeszowie (1950), Radcy pana radcy Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie (1952) oraz Nora Henryka Ibsena w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1955).

W 1956 roku, w cyklu Mistrzowie polskiej sceny, powstał biograficzny film dokumentalny poświęcony Jerzemu Leszczyńskiemu. W filmie wystąpili: Elżbieta Barszczewska, Aleksander Dzwonkowski, Władysław Hańcza, Kazimierz Opaliński i Leon Pietraszkiewicz. Był autorem wspomnień Z pamiętnika aktora (Warszawa, Czytelnik, 1958).

Zmarł w 1959 roku w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1-99).

Filmografia thumb|Leszczyński (L) i Igo Sym (P) w scenie filmu Szpieg w masce (1933) thumb|Ludwik Solski (L) i Leszczyński (P) w sztuce Zemsta (1948) 1911: Antek Klawisz, bohater Powiśla 1913: Antek kombinator 1913: Halka jako Janusz 1914: Fatalna godzina jako Świetlicz 1918: Carska faworyta jako minister Woroncow 1918: Melodie duszy jako książę Ornando 1921: Cud nad Wisłą 1921: Ludzie bez jutra jako pułkownik huzarów 1921: Karczma na rozdrożu jako kupiec 1927: Mogiła nieznanego żołnierza jako kapitan legionów Michał Łazowski 1928: Pan Tadeusz jako król Stanisław August Poniatowski 1929: W lasach polskich jako Berek Joselewicz 1933: Dzieje grzechu jako ginekolog 1933: Szpieg w masce jako profesor Skalski 1934: Córka generała Pankratowa jako hrabia Bobrow 1936: Barbara Radziwiłłówna jako Leszczyński 1936: Wierna rzeka jako doktor 1937: Dyplomatyczna żona jako hrabia Rossi 1937: Halka jako stolnik 1939/1941: Żona i nie żona 1948: Ulica Graniczna jako doktor Józef Białek

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1952) „w związku z jubileuszem 50-lecia pracy artystycznej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu działalności artystycznej w dziedzinie sztuki dramatycznej”. Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 23 czerwca 1927M.P. z 1927 r. nr 143, poz. 369 „za propagandę w dziedzinie sztuki”., 13 listopada 1953 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.) Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938) „za zasługi dla polskiej sceny”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal 3 Maja Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja, 1931) Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja)

Nagrody Nagroda Państwowa I stopnia „za całość działalności aktorskiej” (1955)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Jerzy Leszczyński w bazie Akademia Polskiego Filmu Jerzego Leszczyńskiego wspomina Tadeusz Łomnicki Materiały dotyczące Jerzego Leszczyńskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Zmarli w 1959