Stanisław Bartłomiej Ludwik Małachowski herbu Nałęcz (ur. 24 sierpnia 1736 w Końskich, zm. 29 grudnia 1809 w Warszawie) – hrabia na Końskich i BiałaczowieTytuł otrzymał w 1698 jego dziadek Stanisław Małachowski. W 1774 tytuł jego wnuka brzmiał: Illustrissimus Stanislaus Comes in Końskie et Białaczow Nałęcz de Małachowice Małachowski., prezes Senatu Księstwa Warszawskiego w latach 1807–1809, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego w 1809 rokuAndrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 458., stały przedstawiciel stanów w Straży PrawJózef Wojakowski, Straż Praw, Warszawa 1982, s. 113., starosta sądecki w okresie 1755–1784Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski i A. Falniowska-Gradowska, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1990, s. 241., marszałek konfederacji Korony Królestwa Polskiego i marszałek Sejmu Czteroletniego w 1788Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 314., referendarz wielki koronny w okresie 1780–1792, podstoli koronny w 1779, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1775 rokuKolęda warszawska na rok 1775, Warszawa 1775 [b.n.s.], kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Syn Jana, brat Mikołaja, Antoniego i Jacka.

Był posłem krakowskim na sejm 1758 rokuDiarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1937, s. 252.. Poseł województwa krakowskiego na sejm 1760 rokuDyaryusz sejmu walnego warszawskiego 6 października 1760 r. zaczętego, dodatek spis posłów, w: Przegląd Archeologiczny, z. IV, Lwów 1888, s. 180.. Poseł województwa krakowskiego na sejm konwokacyjny 1764 roku, gdzie domagał się dokładniejszego określenia zakresu władzy hetmańskiej i ograniczenia liberum veto. Konsyliarz konfederacji Czartoryskich w 1764 rokuKonfederacya Generalna Koronna Po doszłym Seymie Convocationis Zaczęta w Warszawie Dnia 23. Czerwca Roku Pańskiego 1764. Ręką J. O. Xcia Jmci Prymasa Korony Polskiey [...] Stwierdzona, s. 5.. W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta PoniatowskiegoElektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 211.. Był posłem na sejm koronacyjny 1764 roku z województwa krakowskiegoLudwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 24.. Na sejmie koronacyjnym 1764 roku wyznaczony ze stanu rycerskiego do Asesorii KoronnejKolęda Warszawska Na Rok 1766, s. D 5.. Uczestnik konfederacji radomskiej w 1767 rokuAleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. I, s. 311.. Był posłem na sejm 1766 roku z województwa krakowskiegoDyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766, Warszawa [b.r.w.], [b.n.s.]. W 1774 został marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego, któremu przywrócił dawną sprawność i uczciwość, zyskując u współczesnych miano Arystydesa polskiego. W latach 1776–1780 konsyliarz Rady Nieustającej. Członek Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej w 1779 rokuKALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s.]. W 1782 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 189.. W tym samym roku odznaczony został Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 228. Niektóre źródła podają rok 1770 jako datę nadania Orderu Świętego Stanisława.. Poseł sandomierski na Sejm Czteroletni w 1788 rokuKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 316., wybrany jego marszałkiem, przeprowadził zawiązanie Sejmu w konfederację i został marszałkiem konfederacji koronnej. Należąc do Stronnictwa Patriotycznego był wraz z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem jednym z głównych twórców Konstytucji 3 maja. Mieszkał w należącym do jego żony Pałacu Czapskich (na Krakowskim Przedmieściu, dziś Akademia Sztuk Pięknych), gdzie na tajnych zebraniach redagowano tekst tej ustawy. Małachowski też przeprowadził jej uchwalenie na sesji sejmowej 3 maja 1791 i był jednym z sygnatariuszy Konstytucji 3 majaVolumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 225..

Małachowski popierał dążenia miast do rozszerzenia ich praw politycznych i był zwolennikiem współpracy szlachty z mieszczaństwem. Jako jeden z pierwszych ze swego stanu wpisał się do księgi miejskiej jako obywatel miasta Warszawy (29 kwietnia 1791). W swych dobrach ostrogskich na Podolu oczynszował chłopów (1791), spisał powinności, zwolnił ich od niektórych ciężarów, zaczął organizować opiekę lekarską dla włościan. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i sprzeciwił się jakimkolwiek układom z targowiczanami. Po przystąpieniu króla do Targowicy 25 lipca 1792 wystąpił z manifestem potępiającym akt konfederacji i stwierdzającym iż „sejm nadal trwa, a będzie zwołany, jak tylko okoliczności na to pozwolą”, po czym udał się do Wiednia, a potem Włoch. Odmówił udziału w insurekcji kościuszkowskiej, obawiając się jej radykalizmu. W 1796 powrócił do swych dóbr na Kielecczyźnie, które znalazły się w wyniku III rozbioru w Galicji. W 1798 został aresztowany przez władze austriackie w związku z projektowanym na emigracji (1797) reaktywowaniem Sejmu Czteroletniego, więziony przez 8 miesięcy w Krakowie.

W grudniu 1806 został wezwany przez Napoleona do Warszawy, gdzie 14 stycznia 1807 został prezesem Komisji Rządzącej. W październiku 1807 król Fryderyk August I mianował go prezesem Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego. Był to wybór nieodpowiedni [...] Małachowski był człowiekiem poprzedniej generacji, [...] nie miał zrozumienia dla potrzeb scentralizowanego i biurokratycznego państwa napoleońskiego (Andrzej Zahorski).

Jako prezes Rady, Małachowski był zwolennikiem reaktywowania w Księstwie Konstytucji 3 maja i przeciwnikiem wprowadzenia Kodeksu Napoleona oraz innych projektów ministra sprawiedliwości Feliksa Łubieńskiego. Gdy król opowiedział się przeciwko jego pomysłom, w grudniu 1807 złożył dymisję.

W 1808 otrzymał nominację na honorowe stanowisko prezesa senatu. W tej też roli w marcu 1809 otwierał pierwszy sejm Księstwa, na którym wystąpił z atakiem na Kodeks Napoleona, nie uzyskał jednak szerszego poparcia.

Zmarł 29 grudnia 1809 roku. Pochowany w warszawskim kościele św. Krzyża.

Życie prywatne Żonaty dwukrotnie, z córkami Tomasza Hutten-Czapskiego herbu Leliwa (1711–1784): z Urszulą Hutten-Czapską, starościanką knyszyńską następnie, po jej śmierci, z Konstancją Hutten-Czapską (siostrą Urszuli), rozwódką po ks. Dominiku Radziwile na Nieświeżu herbu Trąby (1754–1798).

Zobacz też Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Stanisława Małachowskiego w Płocku Pomnik Stanisława Małachowskiego w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie Pałac Małachowskich w Białaczowie Konstytucja 3 Maja 1791 roku – obraz Jana Matejki

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Mowy i dokumenty Stanisława Małachowskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Sądu Asesorskiego Koronnego Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komisji Rządzącej Księstwa Warszawskiego Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Straży Praw Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Honorowi obywatele Opoczna Kategoria:Hrabiowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Konsyliarze Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze konfederacji Czartoryskich (1764) Kategoria:Ludzie urodzeni w Końskich (I Rzeczpospolita) Stanisław Kategoria:Marszałkowie konfederacji generalnych koronnych Kategoria:Marszałkowie Sejmu I Rzeczypospolitej Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w bazylice Świętego Krzyża w Warszawie Kategoria:Podstolowie wielcy koronni Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1760 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1758 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1766 Kategoria:Posłowie Sejmu Czteroletniego (1788–1792) Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Prezesi Rady Stanu Księstwa Warszawskiego Kategoria:Prezesi Senatu Księstwa Warszawskiego Kategoria:Referendarze wielcy koronni Kategoria:Senatorowie-wojewodowie Księstwa Warszawskiego Kategoria:Starostowie sądeccy Kategoria:Sygnatariusze Konstytucji 3 maja Kategoria:Urodzeni w 1736 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1809