mały|180px|Michaił Szołochow i żona – Maria Pietrowna Gromosławska, 1924 Michaił Aleksandrowicz Szołochow (; ur. w Krużylinie n. Donem, Imperium Rosyjskie, zm. 21 lutego 1984 w Stanicy Wieszeńskiej, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz oraz działacz polityczny i kulturalny, przedstawiciel realizmu socjalistycznego. Deputowany do Rady Najwyższej ZSRR od 1937 i członek Akademii Nauk ZSRR od 1939. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1965. Członek zagraniczny Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk.

Głównie dzięki powieści Cichy Don i mikropowieści , wpisał się na trwałe do literatury światowej, jako kontynuator innego wielkiego rosyjskiego epika – Lwa Tołstoja. Bohaterowie utworów Szołochowa – zwykli ludzie rzuceni w wir wielkich przemian społecznych i politycznych – pokazani są z dużą psychologiczną wiarygodnością.

Życiorys Michaił Szołochow przyszedł na świat 24 maja (11 maja według ówczesnego kalendarza) 1905 r. w rodzinie kozackiej. Rodzina mieszkała w niewielkim chutorze Krużylino, w pobliżu Stanicy Wieszeńskiej (Obwód rostowski) nad Donem, w ówczesnym Obwodzie Wojska Dońskiego.

Już jako 15-latek został żołnierzem Armii Czerwonej i walczył z przeciwnikami władzy radzieckiej.

W wieku 17 lat zadebiutował jako pisarz. W 1922 r. zamieszkał w Moskwie, z zamiarem wykonywania zawodu dziennikarza, jednak pracował fizycznie. W 1924 r. osiadł na stałe w rodzinnych stronach – w Stanicy Wieszeńskiej i poślubił Marię Pietrownę Gromosławską (ur. 1901, zm. 1992). Mieli dwie córki i dwóch synów.

W latach 20. związany był z grupą literacką Młoda Gwardia. W 1924 zadebiutował opowiadaniem Znamię. Już wcześniej w prasie ukazywały się jego felietony. Dwa lata później, opublikował zbiór opowiadań – , w dużej części opartych na własnych przeżyciach. Był to jego debiut książkowy. Już rok wcześniej, w 1925 r., rozpoczął pracę nad dziełem swego życia – Cichym Donem. Powieść tę ukończył dopiero w 1940 r. W międzyczasie powstawały inne jego dzieła, m.in. , którego pierwszy tom opublikowany został w 1932 r., podczas gdy drugi ukazał się dopiero po wojnie, w 1959 r.

Aspekt polityczny Płynąca z utworów Szołochowa afirmacja budującej się radzieckiej rzeczywistości, mimo tragizmu indywidualnych losów i krętych ścieżek bohaterów, przysporzyła autorowi przychylności władz ZSRR, które wykreowały go na wielki autorytet moralny. Z drugiej strony przysporzyła mu również wrogów, którzy posunęli się nawet do oskarżeń o plagiat.

Kontrowersje Szołochow, jako funkcjonariusz literacki i partyjny (od 1962 r. zasiadał w KC KPZR) zasłynął ze skrajnie ortodoksyjnych wystąpień publicznych i publicystycznych, także podczas gigantycznej akcji propagandowej i nagonki na Borysa Pasternaka.

W 1965 r. w ZSRR zostało aresztowanych dwóch pisarzy – Andriej Siniawski i Julij Daniel – za publikowanie swoich utworów za granicą. Obu twórców skazano na kilkuletnie wyroki więzienia w obozie o zaostrzonym rygorze. Podczas XXIII zjazdu KPZR (w 1966) Szołochow wystąpił z referatem, w którym żałował, że Siniawskiego i Daniela ominęła kara śmierciInformacje, [w:] A. Wat, Publicystyka, zebrał, opracował, przypisami, posłowiem oraz indeksem opatrzył Piotr Pietrych, Czytelnik, Warszawa 2008, s. 590–592 (przypis 1,2,14)..

Oskarżenie o plagiat Już pod koniec lat 20. XX wieku pojawiły się w stosunku Szołochowa oskarżenia o kradzież intelektualną. Nagłośnił je Aleksandr Sołżenicyn, który zarzucił Szołochowowi plagiat utworu Cichy Don, którego autorem miał być w rzeczywistości , kozacki pisarz i działacz antybolszewicki zmarły w 1920 roku. Od tego czasu przeprowadzono liczne analizy tekstów Szołochowa, jednak wśród badaczy jego literatury brak jest jednomyślności. Przedstawiono zarówno dowody przeczące popełnieniu plagiatu, jak i potwierdzające tezę Sołżenicyna, m.in. teksty utworów Kriukowa, które Szołochow miał rzekomo przepisać niemal bez zmian, tworząc Cichy Don.

Podobieństw do twórczości Kriukowa doszukuje się także w utworze Szołochowa Los człowieka z 1957 roku. Jego pierwowzorem mogły być dwa opowiadania Kriukowa Włoch Zamczałow z 1916 roku oraz W gościach u towarzysza Mironowa z 1919 roku, opublikowane w tychże latach przez czasopisma „Russkije wiedomosti” oraz „Donskie wiedomosti”.

Sam Szołochow twierdził, że wszelkie rękopisy m.in. Cichego Donu zaginęły w 1941 roku podczas niemieckiej inwazji na ZSRR, co uniemożliwiało przeprowadzenia na nich badań. W 1987 roku odnaleziono część rękopisów Cichego Donu, a także szkiców i notatek Szołochowa sporządzonych w latach 20. XX wieku podczas tworzenia dzieła. Zostały one poddane analizie przez specjalistów z Rosyjskiej Akademii Nauk, której wyniki opublikowano w 1999 roku. Nie stwierdzono dowodów popełnienia plagiatu przez Szołochowa, wskazując na to, że najprawdopodobniej rzeczywiście był on autorem Cichego Donu.

Po śmierci Po śmierci jego mózgowie badał Institut Mozga.

Wybrana twórczość Powieści 1928, 1932, 1940 – Cichy Don () – epopeja tocząca się w czasach rewolucji, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji; polskie tłumaczenie Andrzej Stawar i Wacław Rogowicz 1932, 1959 – () – 1932 t. I, 1959 t. II; powieść o kolektywizacji naddońskich wsi kozackich 1942-1944, 1949, 1969 – () – powieść wojenna o II wojnie światowej

Nowele i opowiadania 1924 – Znamię () – opowiadanie opublikowane w prasie 1942 – Nauka nienawiści () – opowiadanie 1956 – () – mikropowieść, opisująca przeżycia i męstwo radzieckiego jeńca wojennego w hitlerowskiej niewoli; polskie tłumaczenie Irena Piotrowska Pastuch () Komisarz żywnościowy () Nasienie szybałki () Serce Aloszki () Wir () Człowiek familijny () Przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojennej Republiki () Błędna ścieżka () Żona dwóch mężów () Śmiertelny wróg () Źrebak () Robaczywość () Lazurowy step () Parobcy () O Dońskim Komitecie Aprowizacyjnym i niepowodzeniach zastępcy dońskiego komisarza aprowizacyjnego towarzysza Pticyna () O Kołczaku , pokrzywie i innych rzeczach () Obca krew () Dozorca basztanów Doga – dróżka Znajda

Zbiory 1925 – () – zbiór opowiadań 1926 – () – zbiór opowiadań () – zbiór esejów

Adaptacje filmowe

Przypisy

Bibliografia Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Biografia i informacje na stronie warheroes.ru

Źródła w języku polskim

Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Kategoria:Członkowie Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy ZSRR Kategoria:Kozacy dońscy Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Odznaczeni Orderem Georgi Dimitrowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Suche Batora Kategoria:Odznaczeni Orderem Cyryla i Metodego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Pisarze socrealiści Kategoria:Pisarze związani z Rostowem nad Donem Kategoria:Rosyjscy artyści socrealizmu Kategoria:Radzieccy artyści socrealizmu Kategoria:Radzieccy dziennikarze Kategoria:Radzieccy prozaicy Kategoria:Rosjanie pochodzenia ukraińskiego Kategoria:Rosyjscy prozaicy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1984