Szatan z siódmej klasy – powieść dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Głównym bohaterem jest Adam Cisowski, mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich, będzie musiał rozwiązać.
Fabuła Akcja rozgrywa się w Warszawie i w fikcyjnej wsi Bejgoła, położonej niedaleko Wilna. Czas fabularny obejmuje okres współczesny dacie powstania powieści (1937) oraz wydarzenia, o których dowiaduje się Adaś z „Rękopisu Księdza Koszyczka”, dotyczą one wojny francusko-rosyjskiej (1812–1813), kiedy to na początku 1813 r. w dworku w Bejgole zamieszkał Francuz z rozbitej armii napoleońskiej. Główne wątki w utworze to szkolne kłopoty, historia rodu Gąsowskich, poszukiwanie skarbu. Jest to powieść młodzieżowa, zawierająca również elementy powieści detektywistycznej.
Bohaterowie Pierwszoplanowi Adam Cisowski – sprytny i bystry uczeń siódmej klasy gimnazjum, o przezwisku „Szatan”; dzięki swej niepospolitej bystrości odgadł metodę pytania profesora historii, za rok miał zdawać maturę, rozwiązał zagadkę złodziei drzwi, profesor Paweł Gąsowski – nauczyciel historii, wielbiciel Napoleona, autor przezwiska Adasia; uczył i pytał wedle własnej metody, którą odkrył Adaś, Iwo Gąsowski – brat Pawła Gąsowskiego, gospodarz dworku w Bejgole, ojciec Wandy, matematyk Ewa Gąsowska – żona Iwona Gąsowskiego, gospodyni dworku w Bejgole, wiecznie z katarem, Wanda Gąsowska – córka państwa Gąsowskich o pięknych fiołkowych oczach, które uwielbiał Adaś, fałszywy malarz – człowiek, który kradł drzwi z dworku, złodziej „Rękopisu Księdza Koszyczka”.
Drugoplanowi ojciec Adasia – lekarz, matka Adasia – gospodyni, „(...) przedobra kobieta, która (...) miała na głowie cały dom”, czworo rodzeństwa Adasia – "rozwścieczona czwórka", dwie siostry i dwóch braci, Staszek Burski – przyjaciel Adasia z jednej ławki, Chudzielec, Garbaty – współpracownicy fałszywego malarza, Francuz – dobry człowiek, który przypadkiem wpadł na trop skarbu Kamila de Berier; był z Adasiem uwięziony w piwnicy, ksiądz Kazuro – proboszcz w Bejgole.
Bohaterowie z 1813 r. pan Gąsowski – dawny gospodarz dworku w Bejgole, mąż Domiceli, pani Domicela Gąsowska – dawna gospodyni w dworku w Bejgole, ksiądz Koszyczek – autor rękopisu, w którym opisywał m.in. dzieje wojny francusko-rosyjskiej, Kamil de Berier – ranny oficer, ukrył skarb w parku w Bejgole, adiutant Kamila de Berier – miał dostarczyć list Armandowi de Berier, Armand de Berier – niewystępujący bezpośrednio w utworze brat Kamila de Berier, poległy pod Waterloo.
Ekranizacje Szatan z siódmej klasy – nieukończony film polski z 1939 roku. Szatan z siódmej klasy – film polski z 1960 roku. Szatan z siódmej klasy – film polski z 2006 roku. Szatan z siódmej klasy – polski serial telewizyjny z 2006 roku, na podstawie filmu.
Zaginiona kontynuacja Po wydaniu Szatana z siódmej klasy i pozytywnym odbiorze książki, Kornel Makuszyński postanowił napisać jej kontynuację, Drugie wakacje Szatana. Akcja rozgrywała się rok później (w Szatanie z siódmej klasy Adam Cisowski był rok przed maturą). Rękopis książki, która miała się ukazać w grudniu 1939 r. zaginął, prawdopodobnie spłonął podczas oblężenia Warszawy we wrześniu, w zbombardowanym warszawskim mieszkaniu Makuszyńskiego, według innych źródeł prace nad rękopisem zostały wstrzymane przez samego Makuszyńskiegohttp://www.kul.pl/files/1404/justyna_staro/streszczenie_justyna_staron.pdf lub zostały rozpoczęte dopiero w sierpniu 1940https://pdf-x.pl/api/document/5ad231e03125c645681e6c72/download. W warunkach okupacyjnych, nie mając szans na wydanie książki, a także po wojnie, gdy władze komunistyczne obłożyły go zakazem publikacji, pisarz nie zdecydował się na odtworzenie powieści. Ocalała część rękopisu z wstępem, I i II rozdziałem, licząca 26 stron, znajduje się w Muzeum Tatrzańskimhttps://pansamochodzik.net.pl/viewtopic.php?p=316686.
Odbiór i analiza W Polsce książkę dodano do listy lektur szkolnych już w 1959 roku (lista ta obowiązywała do reform z lat 1963–1970 roku). Była też lekturą dla klasy VII po reformie szkolnictwa i modyfikacji listy lektur w połowie lat 80.Jędrych Karolina. (2014). Lektury w programach dla szkoły podstawowej z lat 1949-1989. W: K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć (red.), "Literatura dla dzieci młodzieży. T. 4" (S. 205-224). Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego W latach 1999–2006 nie było listy lektur dla tych klas, ale książka ta pojawiła się znowu w propozycji lektur dla klas I–III dla roku 2007/2008Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 lipca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. uchylone 24 lipca Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. ze sprostowaniem z 17 września . Od 2009Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. pozycja była lekturą dla klas IV–VI (lista ta obowiązywała do reformy z roku 2017).
Wydania w innych językach Książka została przetłumaczona na kilka języków m.in. hebrajski, francuski, białoruski. W 2024 ukazał się przekład na język angielski Pawła Szczerkowskiego i Mary R. Ashwood pod tytułem The Twelfth Grade Devil.
Przypisy
Bibliografia Kornel Makuszyński Szatan z siódmej klasy, wyd. Nasza Księgarnia, 2005. Tadeusz Januszewski Słownik pisarzy i lektur dla szkół podstawowych, wyd. Delta.
Kategoria:Powieści młodzieżowe Kornela Makuszyńskiego Kategoria:Polskie powieści dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Powieści z 1937 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się na Litwie Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Warszawie Kategoria:Utwory literackie o wojnach napoleońskich Kategoria:Lektury szkolne w Polsce