thumb|300px|Zasięg dialektów języka greckiego Dialekt dorycki – jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, rozpadający się na kilka odmian, rozpowszechniony w okresie klasycznym na obszarze południowego i zachodniego Peloponezu (w Lakonii, Mesenii, Argolidzie i Koryncie), na wyspach Dodekanezu, niektórych wyspach południowych Cyklad (m.in. na Santorynie) i na Krecie, a także w części archipelagu Wysp Jońskich i Epiru. Dialekt dorycki blisko spokrewniony jest z dialektami północno-zachodnimi, używanymi w Achai i Elidzie oraz na północ od Zatoki Korynckiej – m.in. w Etolii, Akarnanii, Fokidzie i Lokrydzie. Wraz z nimi tworzy zespół zachodni dialektów klasycznej greki. Dialekty północno-zachodnie różnią się od odmian dialektu doryckiego dwoma cechami: końcówką celownika liczby mnogiej rzeczowników III deklinacji - (-ois) zamiast doryckiego - (-si) oraz użyciem zaimka (en) z biernikiem w znaczeniu „do”, zamiast doryckiego (eis). Część specjalistów uważa dialekty północno-zachodnie za odmianę dialektów doryckich.
W klasycznej literaturze greckiej dialekt dorycki stosowany był często jako wyróżnik formalny gatunku literackiego przez autorów liryki chóralnej i bukoliki, w dialekcie doryckim wypowiadali się więc m.in. Pindar i Teokryt.
Bezpośrednim kontynuatorem dialektu doryckiego z Lakonii jest współczesny język cakoński. Za kontynuatora dialektu doryckiego uważa się również język griko (pozostałość po koloniach greckich na Półwyspie Apenińskim).
Cechy charakterystyczne Do cech charakterystycznych dialektu doryckiego, odróżniających go od dialektu attyckiego zaliczają się:
Zachowanie pierwotnego długiego , a więc np. (mátēr) w miejsce attyckiego (mētēr) – „matka” Kontrakcja ae > (ē) w miejsce attyckiego (ā). Pierwotne eo, ea > (io, ia) w niektórych dialektach doryckich W niektórych dialektach doryckich występuje (ē, ō) w miejsce attyckich dyftongów (ei, ou) (m.in. ē, ō na skutek kontrakcji lub wydłużenia kompensującego). Przykładowo dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników i przymiotników rodzaju męskiego i nijakiego zakończony jest na (-ō) w miejsce attyckiego (-u), biernik liczby mnogiej rzeczowników i przymiotników rodzaju męskiego zakończony na (-ōs) w miejsce attyckiego (-ous), a bezokolicznik kończy się na (-ēn) w miejsce attyckiego (-ein). Krótkie (a) w miejsce attyckiego (e) w niektórych wyrazach: dor. (hiarós) w miejsce att. (hierós) – „święty”; dor. (Ártamis), att. (Ártemis) – „Artemida”; dor. (gá), att. (ge) – „właśnie”, „przynajmniej” Zachowanie pierwotnego (-ti), w dialekcie attyckim zmienionego w (-si). Przykłady: trzecia osoba liczby pojedynczej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego czasowników II koniugacji kończy się na - (-ti) zamiast attyckiego /-si(n)/: dor. (fatí), /fēsí(n)/ – „mówi”, „przemawia”; trzecia osoba liczby mnogiej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego zakończona na - (-nti), zamiast attyckiego - /-usi(n)/: dor. (légonti), att. /légousi(n)/ – „mówią”, „powiadają”; dor. (wíkati), att. /eíkosi(n)/ – „dwadzieścia”; setki zakończone na (-kátioi) w miejsce attyckiego (-kósioi): dor. (triakátioi), att. (triakósioi) – „trzysta” Zachowanie pierwotnego (w) oznaczanego digammą, np. dor. (woíkos), att. (oíkos) – „dom”. W tekstach literackich w dialekcie doryckim oraz inskrypcjach z okresu hellenistycznego digamma nie jest oznaczana. (ks) zamiast (s) jako cecha w formach aorystu i czasów przyszłych czasowników I koniugacji zakończonych na (-izō, -azō), np. dor. (agōníksato), att. (agōnísato). Analogicznie występuje (k) przed przyrostkami rozpoczynającymi się od - (-t). Liczebnik (tétores) w miejsce attyckiego (téttares) – „cztery”. Liczebnik (prātos) w miejsce attyckiego (prōtos) – „pierwszy” Zaimek wskazujący (tēnos) w miejsce attyckiego ((e)keinos) – „ten” Mianownik liczby mnogiej rodzajnika i zaimka wskazującego (toi), (tai), (tútoi), (táutai) w miejsce attyckich (hoi), (hai), (hútoi), (haútai) – „ci”, „te” Końcówka 3 os. liczby mnogiej aorystu atematycznego -n w miejsce attyckiego -san, np. (édon) – att. i koine: (édosan) Końcówka czasownika pierwszej osoby liczby mnogiej w miejsce attyckiego . Futurum z cechą (-se-) w miejsce att. (-s-), np. dor. (prāksētai), att. (prāksetai). Przysłówki czasu zakończone na (-ka) w miejsce att. (-te): (hoka), (toka). Przysłówki miejsca zakończone na (-ei) w miejsce attyckiego (-u), np. dor. (teide), (pei).
Zobacz też dialekt attycki dialekt eolski dialekt joński dialekty arkadyjsko-cypryjskie
Kategoria:Dialekty języka greckiego