Jerzy Julian Węgierski (ur. 13 lutego 1915 we Lwowie, zm. 4 czerwca 2012 w Katowicach) – polski inżynier budownictwa specjalizujący się w zakresie budownictwa kolejowego, wojskowy i pisarz, profesor nauk technicznych, profesor Wydziału Budownictwa Lądowego Politechniki Krakowskiej, wykładowca Politechniki Śląskiej i Politechniki Warszawskiej.
Żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, uczestnik powstania lwowskiego w ramach Akcji „Burza”. Więzień syberyjskich łagrów. Opisany jako człowiek „dumny i nieustępliwy” na kartach Archipelagu GUŁag przez Aleksandra Sołżenicyna, który poznał go w łagrze.
Autor dziewięciu książek i szeregu artykułów naukowych oraz wspomnień z dziejów Lwowa w okresie II wojnie światowej i historii ZWZ-AK-NIE Obszaru Nr 3 (Lwów). Działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL.
27 kwietnia 2012 roku awansowany do stopnia majora Wojska Polskiego.
Życiorys Pochodzenie Prawnuk prof. Karola Estreichera seniora (1827–1908), wieloletniego (1869–1905) dyrektora Biblioteki Jagiellońskiej i twórcy Bibliografii polskiej, którego córka Bronisława (1860–1933) wyszła za Wacława Domaszewskiego (1842–1918), a ich córka Stefania (1884–1978) jako żona Jerzego Węgierskiego (1883–1914) była matką (jako pogrobowca) Jerzego JulianaD. Matelski, Drzewo genealogiczne Estreicherów polskich w XVIII–XXI wieku, [w:] Karol Estreicher, Dziennik wypadków, t. VII (1981–1984), cz. II, red. Zbigniew K. Witek i Anna Joniak, Kraków 2013..
Młodość We Lwowie mieszkał z rodziną w domu przy ul. Potockiego 38.
Absolwent IV Państwowego Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie (matura w 1932 roku) i studiów na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej z 1938 roku oraz asystent tej uczelni w latach 1937–1938. Przed 1939 prowadził rozbudowę stacji kolejowej w Zakopanem.
Działalność konspiracyjna Ewakuowany do Lwowa z Zakopanego, gdzie pracował tuż przed wojną, był we wrześniu 1939 roku podczas obrony Lwowa w Obywatelskiej Straży Bezpieczeństwa. Podczas pierwszej okupacji sowieckiej krótki czas pracował jako asystent w Lwowskim Instytucie Politechnicznym, skąd został usunięty. Następnie pracował jako majster, a później geodeta przy budowie drogi Przemyśl-Lwów-Złoczów. Podczas okupacji niemieckiej pracował na budowie tej drogi jako inspektor nadzoru, później zaś jako inżynier w Urzędzie Budowy Dróg. Od sierpnia 1942 roku członek AK, organizował i dowodził rejonem wiejskim IV (Winniki) Dzielnicy Wschodniej Inspektoratu Lwów-miasto. Od kwietnia 1944 roku organizował 2 pluton oddziału leśnego 14 pułku ułanów Armii Krajowej na terenie podlwowskiego przysiółka Druga Wólka. Na czele tego oddziału, rozbudowanego do szwadronu, brał udział w akcji Burza w dniach 22–27 lipca 1944 r., osłaniając walczące we Lwowie oddziały sowieckie i AK przed znajdującymi się na przedpolu Lwowa oddziałami niemieckimi.
Pobyt w łagrach Od sierpnia 1944 roku pracował jako inżynier we Lwowie przy odbudowie lotniska i mostów. Po zejściu do podziemia był w organizacji „NIE” oficerem informacyjnym dzielnicy wschodniej. Zdradzony, został aresztowany przez NKWD 14 lutego 1945. Po ciężkim śledztwie w więzieniu przy ul. Łąckiego (był torturowany – od tamtego czasu nie słyszał na jedno ucho), został we wrześniu 1945 skazany na 10 lat łagrów.
Od 1949 roku na terenie ZSRR powstały specjalne łagry przeznaczone dla więźniów politycznych, tzw. Specłagry. Regulamin w nich był mniej surowy, niż w obozach katorżniczych, ale ostrzejszy niż w zwykłych. Węgierski przebywał w obozach koncentracyjnych na środkowym Uralu. Trafił do miejscowości Spassk. Z obozu wywożono codziennie dwa samochody trupów. Jemu udało się przeżyć. We wrześniu 1949 roku przeniesiono go do łagru w Ekibastuzie. Tam Jerzy Węgierski poznał Aleksandra Sołżenicyna. Po latach Sołżenicyn uwiecznił postać Węgierskiego w Archipelagu GUŁag. W dziele Sołżenicyna nazwisko Jerzego Węgierskiego jest wymienione dwukrotnie. Pierwszy raz, gdy autor opisuje osoby, które w świecie ludzi zniwelowanych, pozbawionych cech własnych osobowości, zachowały pełnię ognia wewnętrznego.
Węgierski mieszkał w łagrze z przyszłym noblistą w jednym baraku. Pracowali w tej samej brygadzie. Był człowiekiem, o którym nienawykły do pochwał Sołżenicyn pisał, opisując strajk głodowy więźniów. Sytuacja była bardzo trudna, ponieważ z każdym dniem ubywało strajkujących. Z walki o swoje prawa rezygnowali kolejno mieszkańcy baraku. W końcu jedynym człowiekiem zdecydowanym na kontynuację głodówki był Węgierski.
Po buncie w obozie w Ekibastuzie Węgierski znalazł się w więzieniu i w karnym obozie w Żezkazganie w Kazachstanie – do 1954 roku. Tutaj poznał się także z ks. Władysławem Bukowińskim, późniejszym błogosławionym Kościoła Katolickiego, który lubił z nim „pofilozofować sobie” i rozmawiać na tematy etyczne. W trakcie wyjazdu do Polski ks. Bukowiński 26 listopada 1955 pobłogosławił mu związek małżeński z Józefą Hrozdziejówną z Wileńszczyzny (ur. w 1926 r.) – stało się to w kaplicy urządzonej w domu prywatnym przy ul. Zarecznej 8 w Karagandzie (w czasie jednego z pobytów w Polsce ks. Bukowińskiego, J. Węgierski – jako oficer AK – wręczył mu przyznane dla niego w Londynie odznaczenia i legitymacje). Administracyjnie skazany na dożywotne zesłanie, w ramach repatriacji powrócił do PRL w końcu 1955 roku, wraz ze zwolnioną tymczasem matką.
PRL Po powrocie z zesłania do Polski pracował w latach 1956–1967 jako generalny projektant w Biurze Projektów Przemysłu Węglowego w Gliwicach, później w Instytucie Urbanistyki i Architektury w Katowicach, oraz w latach 1968–1982 w PKP w Katowicach. Uzyskał stopień doktora nauk technicznych (1964) na Wydziale Górniczym Politechniki Śląskiej, w 1973 roku habilitował się na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Krakowskiej, w 1976 roku otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego. Wykładał na Politechnice Śląskiej i Warszawskiej. W latach 1980–1981 działał w Solidarności. Na początku stanu wojennego przeszedł na emeryturę. Po przejściu na emeryturę wykładał na Politechnice Krakowskiej.
Z Józefą z domu Hrozdziej miał pięcioro dziecihttps://www.sejm-wielki.pl/s/surowe.php?o=sw.262177: Andrzej (ur. 1959), Lucyna (ur. 1961), Ewa (ur. 1963), Urszula oraz Elżbieta. Mieszkał w Katowicach.
III RP 27 kwietnia 2012 roku awansowany do stopnia majora Wojska Polskiego.
Zmarł dnia 4 czerwca 2012 w Katowicach. W dniu 11 czerwca 2012 po uroczystościach pogrzebowych w katowickiej Archikatedrze Chrystusa Króla został pochowany na cmentarzu parafialnym w Bystrej Krakowskiej, gdzie spędzał wiele czasu po przejściu na emeryturę. Na jego trumnie złożono ziemię z Cmentarza Orląt Lwowskich.
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2001, za wybitne zasługi w działalności na rzecz budowy demokratycznego państwa polskiego i społeczeństwa obywatelskiego)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 sierpnia 2001 r. o nadaniu orderów ()., Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami (za działalność podziemną), Krzyż Zesłańców Sybiru, Srebrny Krzyż Zasługi (20 lipca 1939) „za zasługi przy przebudowie stacji Zakopane”., Odznaka tytułu honorowego Zasłużony Kolejarz PRL, Zasłużony dla Politechniki Śląskiej.
Opracowano na podstawie materiału źródłowego.
Przypisy
Bibliografia
Aleksander Sołżenicyn, Archipelag GUŁag, wyd. polskie Warszawa 1990, . Jerzy Węgierski, Armia Krajowa na południowych i wschodnich przedpolach Lwowa, Kraków 1994, wyd. Platan. Jerzy Węgierski, Bardzo różne życie: we Lwowie, w sowieckich łagrach, na Śląsku, Katowice 2003, . Jerzy Węgierski, Grzegorz Mazur, Konspiracja lwowska 1939–1944: słownik biograficzny, Katowice 1997, . Jerzy Węgierski, Komendy Lwowskiego Obszaru i okręgu Armii Krajowej: 1941–1944, Kraków 1997, wyd. Platan, ("X"). Jerzy Węgierski, Lwowska konspiracja narodowa i katolicka : 1939–1946, Kraków 1994, wyd. Platan, ("X"). Jerzy Węgierski, Bolesław Tomaszewski, Lwowskie AK, Warszawa 1984. Jerzy Węgierski, Lwowskie oddziały leśne „Warta” na Rzeszowszczyźnie 1944–1945, Kraków 1998, wyd. Platan, . Jerzy Węgierski, Lwów pod okupacją sowiecką 1939–1941, Warszawa 1991, Editions Spotkania, Fragmenty w wersji elektronicznej: Początek wojny niemiecko-sowieckiej – czerwiec-lipiec 1941 , okupacja sowiecka, początki konspiracji we Lwowie 1939 . Jerzy Węgierski, Obsada osobowa dowództw Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939–1945, Kraków 2000, wyd. Platan, . Jerzy Węgierski, W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989, Wydawnictwo Pax, . Jerzy Węgierski, Bolesław Tomaszewski, Zarys historii lwowskiego obszaru ZWZ-AK Warszawa 1983 Wyd. Przedświt (niezależne). Jerzy Węgierski, Przeciw okupacji sowieckiej Żołnierze wyklęci na kresach południowo-wschodnich. Wersja elektroniczna: . Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski, Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939–5 II 1946, Katowice 2007, Wyd. Unia Katowice, .
Jerzy Węgierski, „«Tak chciałbym z Panem trochę pofilozofować!». Wspomnienie o ks. Władysławie Bukowińskim”, [w:] „Spotkałem Człowieka. Ks. Władysław Bukowiński w pamięci wiernych i przyjaciół”, zebrał i opr. ks. Witold Józef Kowalów, cz. 1, Biały Dunajec – Ostróg 2001, s. 58-61.
Linki zewnętrzne Izabella Wróblewska Współ-zek Saszy, Zwoje 4(8) 1998
Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Członkowie NIE Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej 1944–1947 Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Karagandą Kategoria:Ludzie związani z Zakopanem Kategoria:Ludzie związani z Bystrą (powiat bielski) Jerzy Węgierski Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Śląskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zesłańców Sybiru Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Kolejarz PRL” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów 1945–1989 Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy inżynierowie budownictwa Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” we Lwowie (1944) Kategoria:Urodzeni w 1915 Kategoria:Więźniowie więzienia przy ul. Łąckiego we Lwowie Kategoria:Zmarli w 2012 Kategoria:Żołnierze 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich Armii Krajowej