James Earl Boggins Jones (ur. 17 stycznia 1931 w Arkabutla, zm. 9 września 2024 w Pawling) – amerykański aktor filmowy, teatralny i telewizyjny o charakterystycznym basowym głosie.

Odznaczony w 1992 Narodowym Medalem Sztuki. Laureat Oscara za całokształt twórczości. Był jednym z najpopularniejszych czarnoskórych aktorów amerykańskich ostatnich dziesięcioleci.

Życiorys Urodził się w Arkabutla w stanie Missisipi jako syn Ruth (z domu Connolly), nauczycielki i pokojówki, oraz Roberta Earla Jonesa, boksera, kamerdynera i szofera. Jego ojciec opuścił rodzinę wkrótce po urodzeniu Jamesa Earla i później został aktorem teatralnym i filmowym w Nowym Jorku i Hollywood. Jones i jego ojciec poznali się dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku, kiedy się pogodzili. W wywiadach powiedział, że jego rodzice mieli mieszane pochodzenie afroamerykańskie, irlandzkie i indiańskie.

W 1949 ukończył Norman Dickson High School w Brethren w Michigan, gdzie pełnił funkcję wiceprzewodniczącego swojej klasy. W 1953 zdobył stopień bakałarza na wydziale teatralnym na Uniwersytecie Michigan. W latach 1953–1955 służył w United States Army. W latach 1955–1957 studiował aktorstwo w American Theatre Wing w Nowym Jorku pod kierunkiem Lee Strasberga i Tada Danielewskiego.

W latach 1955–1959 stawiał pierwsze aktorskie w Manistee Summer Theat w Michigan. W 1957 trafił na Broadway w roli Perry’ego Halla w przedstawieniu Jajogłowy z Karlem Maldenem. W 1964 zagrał tytułową rolę w sztuce off-Broadwayowskiej Otello. Znakomite teatralne kreacje stworzył w szekspirowskich dziełach, takich jak: Król Lear (rola tytułowa), Sen nocy letniej (jako Oberon), Miarka za miarkę (jako Abhorson), Hamlet (jako Klaudiusz).

Na ekranie debiutował u Stanleya Kubricka w filmie Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę (1964). Swoje najbardziej znane role zagrał w latach 80., m.in. w filmach Conan Barbarzyńca (1982) oraz Książę w Nowym Jorku (1988). Uznanie zdobył podkładając głosy filmowych bohaterów, a w szczególności Dartha Vadera w kolejnych częściach sagi Gwiezdne wojny.

Życie prywatne 2 stycznia 1968 zawarł związek małżeński z Julienne Marie, w lipcu 1972 doszło do rozwodu. 15 marca 1982 ożenił się z aktorką telewizyjną Cecilia Hart, która zmarła 16 października 2016 na raka jajnika. Mieli syna Flynna (ur. 1982).

Nagrody mały|Głos Jamesa Earla Jonesa. Nagranie z grudnia 2009 r. z programu Front Row radia BBC Radio 4. W 1971 otrzymał swoją jedyną nominację do Oscara za główną rolę w filmie Wielka nadzieja białych (1970; reż. Martin Ritt). Był wówczas drugim w historii, po Sidneyu Poitier czarnoskórym aktorem nominowanym do tej nagrody. Dwa razy, w 1969 i 1987 zdobył Nagrodę Tony za role teatralne. Był także czterokrotnie nominowany do nagrody Złotego Globu.

W sierpniu 2011 Amerykańska Akademia Filmowa ogłosiła przyznanie Jonesowi honorowego Oscara za całokształt pracy aktorskiej.

Filmografia Źródła:

Filmy Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę (1964) jako porucznik Lothar Zogg Haiti – wyspa przeklęta (1967) jako dr Magiot Wielka nadzieja białych (1970) jako Jack Johnson Claudine (1974) jako Rupert „Roop” Marshall Spotkanie z UFO (1975) jako Barney Hill Załoga kapitana Lyncha (1976) jako Nick Debrett Wyrównane rachunki (1977) jako Joshua Burke Ostatni film o Legii Cudzoziemskiej (1977) jako szejk Egzorcysta II: Heretyk (1977) jako Kokumo Jezus z Nazaretu (1977) jako Baltazar Miecz z kraju Bushido (1981) jako więzień Conan Barbarzyńca (1982) jako Thulsa Doom Las Vegas – gra o wszystko (1984) jako Jack Madrid Granice miasta (1985) jako Albert Moja mała dziewczynka (1986) jako pan Bailey Rasowy stypendysta (1986) jako prof. Banks Kamienne ogrody (1987) jako Goody Nelson W szachu (1987) jako „Few Clothes” Johnson Allan Quatermain i zaginione miasto złota (1987) jako Umslopogaas Książę w Nowym Jorku (1988) jako król Jaffe Joffer Trójka uciekinierów (1989) jako detektyw Dugan Pole marzeń (1989) jako Terence Mann Najlepsi z najlepszych (1989) jako Frank Couzo, trener Polowanie na Czerwony Październik (1990) jako wiceadmirał James Greer Ambulans (1990) jako detektyw Spencer Śmierć przychodzi o świcie (1990) jako generał w okularach – „Alice” Gorąca noc (1991) jako Bear Czas patriotów (1992) jako wiceadmirał James Greer Włamywacze (1992) jako Bernard Abbott Sommersby (1993) jako sędzia Barry Conrad Isaacs Niepohamowana siła (1993) jako Jake Amatorzy sportu (1993) jako pan Mertle Człowiek-meteor (1993) jako Earnest Moses Detektyw bez pamięci (1994) jako John Dolby Stan zagrożenia (1994) jako wiceadmirał James Greer Naga broń 33 ⅓: Ostateczna zniewaga (1994) – w roli siebie samego Jefferson w Paryżu (1995) jako Madison Hemings Płacz, ukochany kraju (1995) jako Stephen Kumalo Wszystko zostaje w rodzinie (1996) jako Ray Murdock Brudny glina (1997) jako Arthur Baylor Fantazja 2000 (1999) – gospodarz Koniec lata (1999) jako dr William Blakely Finder’s Fee (2001) jako Avery Phillips Amatorzy sportu 2 (2005) jako pan Mertle Czytelnia (2005) jako William Campbell Witaj w domu panie Jenkins (2008) jako Roscoe Steven „Papa” Jenkins Sr.

Role głosowe Gwiezdne wojny: część IV – Nowa nadzieja (1977) – Darth Vader Gwiezdne wojny: część V – Imperium kontratakuje (1980) – Darth Vader Gwiezdne wojny: część VI – Powrót Jedi (1983) – Darth Vader Pinokio i Władca Ciemności (1987) – Władca Ciemności Król lew (1994) – Mufasa Sędzia Dredd (1995) – narrator Król lew II: Czas Simby (1998) – Mufasa Gwiezdne wojny: część III – Zemsta Sithów (2005) – Darth Vader Straszny film 4 (2006) – narrator Klik: I robisz, co chcesz (2006) – narrator opowiadający o przeszłości Michaela Star Wars: Rebelianci (2014–2016) – Darth Vader Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie (2016) – Darth Vader Król lew (2019) – Mufasa Obi-Wan Kenobi (2022) – Darth Vader

Seriale telewizyjne Doktor Kildare (1966) jako dr Lou Rush (4 odc.) Korzenie: Następne pokolenia (1979) jako Alex Haley Autostrada do nieba (1987) jako Gabe Wilson (gościnnie) Prawnicy z Miasta Aniołów (1988-89) jako Lee Atkins (2 odc.) Prawo i porządek (1993) jako Horace McCoy (gościnnie) Gdzie diabeł mówi dobranoc (1994) jako Bryant Thomas (gościnnie) Nowe przygody Supermana (1994) jako Franklin W. Stern (gościnnie) Frasier (1997) jako Norman Royster (gościnnie) Dotyk anioła (1997) jako Anioł wśród Aniołów (gościnnie) Everwood (2003–2004) jako Will Cleveland (3 odc.) Dwóch i pół (2008) jako on sam (gościnnie) Dr House (2009) jako Dibala (gościnnie) Teoria wielkiego podrywu (2014) jako on sam (gościnnie)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors Kategoria:Laureaci nagrody Emmy Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci Oscara honorowego Kategoria:Odznaczeni National Medal of Arts Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2024