Jemeńska Republika Arabska (arabski: الجمهوريّة العربية اليمنية [al-Jamhūrīyah al-`Arabīyah al-Yamanīyah]) znana też jako Jemen Północny albo Jemen (Sana) – państwo istniejące w latach 1962–1990 w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, nad Morzem Czerwonym, w zachodniej części dzisiejszego Jemenu. Jego stolicą była Sana.
Historia Od 1517 roku terytorium należące do Jemenu Północnego formalnie znajdowało się pod zwierzchnictwem Imperium Osmańskiego, choć w praktyce cieszyło się daleko idącą autonomią.
W okresie pierwszej wojny światowej region był areną zaciętych walk pomiędzy oddziałami osmańskimi a brytyjskimi garnizonami w Adenie. W 1918 roku Jemen Północny uzyskał niepodległość. Przy poparciu Wielkiej Brytanii władzę objął imam Jahja Ibn Muhammad, który utworzył scentralizowaną administrację państwową. Zdołał także zyskać uznanie tradycyjnych plemion muzułmańskich, wprowadzając islamskie prawo szarijatu.
W 1948 roku imam Jahja został zamordowany. Rządy przejął jego syn Ahmad, który sprawował władzę do swojej śmierci w 1962 roku. W okresie jego panowania państwo pozostawało niemal całkowicie odizolowane od świata, a rozwój gospodarczy i techniczny był bardzo ograniczony. W ostatnich latach rządów Ahmada narastał sprzeciw wobec polityki izolacji, zwłaszcza wśród wykształconych elit miejskich, oficerów armii i środowisk kupieckich.
Jemeńska Republika Arabska Po śmierci Ahmada władzę przejął jego syn Muhammad al-Badr, który jednak w krótkim czasie został obalony przez generała Abdullaha as-Sallala. Nowy przywódca 27 września 1962 proklamował powstanie Jemeńskiej Republiki Arabskiej, kiedy reprezentujący ideologię panarabizmu jemeńscy republikanie przeprowadzili inspirowany przez Egipt zamach stanu i obalili monarchię.
Spowodowało to wybuch kilkuletniej wojny domowej, pomiędzy stroną republikańską a sponsorowanymi przez Arabię Saudyjską rojalistami, która trwała do 1970 roku, doprowadziła do głębokiej destabilizacji kraju. Al-Badr uzyskał wsparcie Arabii Saudyjskiej i Wielkiej Brytanii, podczas gdy siły republikańskie wspierały Syria i Egipt. Sytuację załagodziło dopiero wycofanie się wojsk egipskich w 1967, co doprowadziło do uznania państwa przez Arabię Saudyjską w 1970.
Po zakończeniu konfliktu utworzono kruchy republikański rząd koalicyjny. Na przełomie lat 60. i 70. władzę przejęły siły lewicowe, które rozpoczęły proces zbliżenia z Ludowo-Demokratyczną Republiką Jemenu. Zaowocował on ogłoszeniem w 1972 wspólnej deklaracji o dążeniu do zjednoczenia obu państw. W 1974 roku obalono rząd w wyniku przeprowadzonego przez wojskowych.
W kolejnych latach u władzy znajdowali się kolejno , a od 1978 roku Ali Abd Allah Saleh. W tym okresie Jemen Północny poszukiwał wsparcia politycznego i gospodarczego zarówno na Zachodzie, jak i w Arabii Saudyjskiej, co spotykało się z oporem części tradycyjnych przywódców plemiennych. Konflikty te przyczyniały się do utrzymywania się niskiego poziomu rozwoju społecznego, widocznego m.in. w powszechnym analfabetyzmie i niskiej średniej długości życia.
W 1979 roku rząd północnojemeński oskarżył Jemen Południowy o ingerencję w sprawy Jemenu Północnego oraz o finansowanie lewicowych rebeliantów. Wybuchowi wojny zapobiegła jedynie interwencja Ligi Państw Arabskich.
Do ponownego zbliżenia obu państw jemeńskich doszło w 1988, kiedy w obliczu rozpadu systemu komunistycznego w Europie Wschodniej Jemen Południowy znalazł się w ciężkim położeniu. W listopadzie 1989 podpisano deklarację zjednoczeniową, zgodnie z którą 22 maja 1990 oba państwa jemeńskie utworzyły Republikę Jemenu.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Państwa historyczne w Azji