Jakub z Paradyża inne formy nazwiska: Jacobus de Clusa, Jacobus de Paradiso, Jakub z Jüterbocku (Interboku), Jakub Kartuz, Jakub z Kartuzji, (ur. ok. 1380, zm. 30 kwietnia 1464 w Erfurcie) – cysters, teolog i filozof, kaznodzieja.
Życiorys Pochodził z rodziny niemieckich kolonistów osiadłych nad Obrą. Ok. 1402 wstąpił do klasztoru w Paradyżu. Studiował filozofię i teologię na Akademii Krakowskiej. W 1423 został magistrem artes, a w 1432 magistrem teologii. Po studiach pozostał w klasztorze w Mogile pod Krakowem. Był kaznodzieją uniwersyteckim i lektorem teologii.
Działał jako teolog i myśliciel, był autorem wielu traktatów, dialogów i kazań. W latach 1440–1441 przyczynił się do powstania traktatu o wyższości soboru nad papieżem przesłanego na sobór w Bazylei. Na synodzie prowincjalnym w Łęczycy wystąpił z postulatem radykalnych reform życia zakonnego, m.in. opowiedział się za całkowitą sekularyzacją dóbr zakonnych. Popadł z tego powodu w konflikt ze swoim klasztorem; w 1442 przeniósł się do cystersów w Sulejowie, a następnie wstąpił do kartuzów na Spiszu.
W latach 1442–1443 uczestniczył w soborze w Bazylei, gdzie wygłosił kazanie do uczestników soboru. Ostatnie lata życia spędził w klasztorze kartuzów w Erfurcie. Od 1452 wykładowca prawa kanonicznego na Uniwersytecie Erfurckim, od 1454 dziekan, a następnie od 1456 rektor wszechnicy erfurckiej.
Jest autorem około 150 dzieł ascetycznych, dogmatycznych, kanonicznych i moralnych. Był zdecydowanym zwolennikiem koncyliaryzmu oraz głębokich reform życia klasztornego. Był wyśmienitym badaczem i znawcą Pisma świętego i uznanym nauczycielem akademickim.
Najważniejsze dzieła Dialogus religiosorum, powst. ok. 1432, znajdował się w rękopisach Biblioteki Uniwersytetu Lipskiego i Biblioteki Wrocławskiej, wstęp i zakończenie ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 85-90 De temptatione et consolatione religiosorum, powst. w Mogile, traktat znajdował się w rękopisach Biblioteki Uniwersytetu Lipskiego, Biblioteki Wrocławskiej oraz w kodeksie biblioteki Seminarium w Pelplinie; fragmenty ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 93-105 Dialogus... de temptatione et consolatione, powst. prawdopodobnie w Mogile, tekst znajdował się w rękopisach Biblioteki Monachijskiej i królewskiej Biblioteki Paulina w Monastyrze; fragmenty ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 106-109 Compendium de tribus substantialibus religiosorum, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Lipskiego; fragmenty ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 106-109 Tractatus super esum carnium, powst. w Mogile, rękopisy znajdowały się w Bibliotece Monachijskiej oraz w kodeksie biblioteki Seminarium w Pelplinie; obszerne wypisy ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 116-134 Sermo in actu visitationis, powst. prawdopodobnie w czasie pracy wizytacyjno-kaznodziejskiej w Polsce (1427-1433), rękopis w bibliotece Seminarium w Pelplinie; fragmenty ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 136 Determinatio (traktat o władzy Kościoła i soboru powszechnego), powst. na przełomie 1440/1441, z kopii w kodeksie Biblioteki Jagiellońskiej ogł. niemal w całości J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 349-380 Sermones dominicales (ok. 1470), wyd. następne (z modyfikacjami w tytule): Spira (ok. 1471-1472); Spira 1472; (Esslingen ok. 1472, drukarnia C. Fyner); Ulm 1472 (edycja wątpliwa); (Esslingen ok. 1475, drukarnia C. Fyner); (Ulm ok. 1475); Bazylea 1476; Norymberga 1478, drukarnia Creussner; (edycja prawdopodobnie identyczna z jedną z wcześniejszych) Tractatus de apparitionibus animarum post exitum ear(undem) a corporibus et de earundem receptaculis, wyd.: (Augsburg 1463? 1470?); Burgdorf 1475; brak miejsca i roku wydania; (Esslingen ok. 1475, drukarnia c. Fyner - 2 edycje); Padwa 1482, drukarnia J. Alacraw i B. Mayr; (ok. 1490); Kolonia 1496, drukarnia Bogmart de Ketwich; Lipsk 1496, drukarnia W. Monacensis; Lipsk 1497, drukarnia Lotter; (Bazylea ok. 1515, drukarnia J. de Pfortzheim); łącznie wydań było prawdopodobnie ponad 15 De arte bene moriendi, powst. w Erfurcie, wyd. Lipsk, inne wyd.: Lipsk 1495, drukarnia Arnold z Kolonii; liczne rękopisy z tytułem De arte bene vivendi et bene moriendi, m.in. w bibliotece w Seminarium w Pelplinie De bono morali et remediis contra peccata De malo huius saeculi Tractatus multarum passionum, praecipue iracundiae, et remediis earundem De negligentia praelatorum De contractibus De anno jubileo De septem ecclesiae statibus in Apocalypsi descriptis Petitiones religiosorum pro reformatione sui status De actionibus humanis quantum ad bonitatem et malitatem De profectu in vita spirituali De theologia mystica Sermones de sanctis wykaz większości rękopisów podaje K. Piotrowicz "Polonica w Niemczech", Nauka Polska, t. 18 (1934), s. 178-180
Bibliografia Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 85-87
Linki zewnętrzne Dzieła Jakuba z Paradyża w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej (Polska średniowieczna) Kategoria:Polscy cystersi (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy kaznodzieje Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XV wieku Kategoria:Polscy pisarze religijni XV wieku Kategoria:Polscy prezbiterzy cysterscy Kategoria:Teolodzy katoliccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy soboru bazylejskiego Kategoria:Urodzeni w 1380 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Erfurcie Kategoria:Zmarli w 1464