Rak jajnika – nowotwór złośliwy kobiet występujący głównie w okresie około- i pomenopauzalnym. Wywodzi się z komórek nabłonka pokrywającego jajnik. Często daje objawy dopiero w późnych stadiach.
Epidemiologia Zapadalność na raka jajnika wynosi 11,2/100 000. Rocznie w Polsce notuje się ponad 3000 nowych zachorowańZakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie. Raporty na podstawie danych Centrum Onkologii.. Według danych z 2011 rak jajnika zajmuje drugie miejsce co do częstości występowania wśród nowotworów narządu rodnego (po raku trzonu macicy). Zachorowalność rośnie gwałtownie w 5. dekadzie życia i sukcesywnie wzrasta do 8. dekady. Szczególnie narażone są kobiety w okresie pomenopauzalnym.
Czynniki ryzyka i czynniki ochronne Ryzyko wystąpienia raka jajnika zależy od liczby i częstości owulacji w życiu kobiety. Związane z owulacją przerwanie ciągłości nabłonka jajnika oraz drażniący wpływ zawierającego estrogeny płynu pęcherzykowego zwiększają ryzyko wystąpienia raka jajnika. Czynnikami ryzyka rozwoju raka jajnika są: brak ciąż niepłodność stymulacja owulacji hiperestrogenizm hiperandrogenizm nakłucia powierzchni jajnika przy pobieraniu oocytów endometrioza przebyta choroba nowotworowa stan po radioterapii miednicy mniejszej z powodu innych nowotworów mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 zespół Lynch II wiek – na ryzyko rozwoju raka jajnika bardziej narażone są starsze kobiety otyłość nikotynizm przebyta świnka działanie talku
Do czynników ochronnych zalicza się: długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej liczne ciąże karmienie piersią podwiązanie jajowodów
Objawy kliniczne Początkowy okres rozwoju nowotworu przebiega bezobjawowo. Ponieważ objawy pojawiają się zwykle, gdy guz przekracza 7 cm, nowotwór jest zwykle wykrywany w późnym stadium. Pacjentki zgłaszają najczęściej: ból w podbrzuszu zwiększenie obwodu brzucha objawy ucisku na narządy sąsiednie (drogi moczowe, układ pokarmowy) krwawienia z pochwy
Klasyfikacja kliniczna StopieńOpis Iguz ograniczony do jajnikówIAguz ograniczony do jednego jajnikabrak wodobrzuszaIBguzy w obrębie obu jajnikówbrak wodobrzuszaICguzy jak w IA i IBwodobrzusze lub komórki nowotworowe w wymazach z otrzewnej IIguzy jednego lub obu jajników z zajęciem narządów miednicy mniejszejIIAnacieczenie lub przerzuty do macicy lub jajowodówIIBzajęcie innych tkanek miednicy mniejszejIICguz jak w IIA i IIBwodobrzusze lub komórki nowotworowe w wymazach z otrzewnej IIIguz jednego lub obu jajnikówprzerzuty wewnątrzotrzewnowe poza miednicą mniejsząprzerzuty do węzłów pozaotrzewnowych IVguz jednego lub obu jajnikówprzerzuty odległe
Rozpoznanie Nie istnieją badania przesiewowe w kierunku raka jajnika (z wyjątkiem postaci dziedzicznych). Badanie ginekologiczne oraz badanie USG pozwala na wykrycie tego nowotworu dopiero w późnych stadiach (kiedy jego średnica przekracza 5 cm). Doskonałym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia raka jajnika lub określenia rozległości procesu nowotworowego jest PET-CT.
We krwi często można wykryć podwyższony poziom markerów nowotworowych – CA 125 i CA 19-9.
Kobiety o podwyższonym ryzyku wystąpienia tego nowotworu (wcześniejsze przypadki występowania tego nowotworu w rodzinie) powinny poddać się badaniu genetycznemu na mutacje genów BRCA1 i BRCA2.
Ostateczna diagnoza jest stawiana wyłącznie w badaniu histopatologicznym materiału uzyskanego w czasie zabiegu operacyjnego.
Histopatologia Nowotwory nabłonkowe jajnika dzielą się na surowicze, śluzowe, endometroidalne (tzw. torbiele czekoladowe, ze względu na wygląd makroskopowy), jasnokomórkowe, mieszane i niezróżnicowane. Nowotwory jasnokomórkowe są prawie zawsze złośliwe, zaś większość nowotworów surowiczych, śluzowych i endometroidalnych to łagodne gruczolakotorbielaki.
Leczenie Podstawową metodą leczenia raka jajnika jest leczenie chirurgiczne. Drugą, równie ważną metodą, jest chemioterapia. Najbardziej skuteczne leki są pochodnymi platyn: cisplatyna oraz karboplatyna, którą stosuje się często w połączeniu z paklitakselem. Badania z 2011 roku wskazują, że skuteczne może być również połączenie karboplatyny z decitabiną, w przypadku kiedy wystąpi lekooporność na karboplatynę.
Leki oparte na platynie są mało skuteczne w leczeniu raka jasnokomórkowego jajnika, który występuje u około 10% chorych na raka jajnika w USA oraz około 20% pacjentek w Azji. Obecnie (maj 2015) nie istnieje skuteczna terapia tego typu raka jajnika. Prowadzone są badania kliniczne nad zastosowaniem inhibitorów enzymu EZH2. Mogą one być skuteczne w leczeniu nowotworów związanych z mutacją w genie ARID1A, a mutacja w tym genie występuje u ponad połowy osób chorych na raka jasnokomórkowego jajnika.
W około 75% przypadków dochodzi do nawrotu raka jajnika. Możliwe jest jednak wielokrotne cofanie się choroby, co pozwala na wieloletnie przeżycie.
Jako leczenie paliatywne stosowana bywa radioterapia.
Zobacz też nowotwory jajnika
Przypisy
Linki zewnętrzne Rekomendacje PTG dotyczące postępowania w guzach niezłośliwych i raku jajnika Rekomendacje PTG dotyczące wykrywania wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na raka gruczołu sutkowego lub jajnika oraz opieki nad rodzinami w których ono występuje
Kategoria:Nowotwory jajnika